X
تبلیغات
شهر و برنامه ریزی شهری

شهر و برنامه ریزی شهری

شهرسازی و شهرشناسی

اراضی

برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري

مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

 

 

 

 

 

 

 

تعريف: برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري، ساماندهي مکاني و فضايي فعاليت‌ها و عملکردهاي شهري بر اساس خواستها و نيازهاي جامعه شهري است و هسته اصلي برنامه‌ريزي شهري را تشکيل مي‌دهد. به عبارت ديگر برنامه‌ريزي کاربري اراضي، علم تقسيم زمين و مکان براي کاربردها و مصارف مختلف زندگي است که به منظور استفاده موثر از زمين و انتظام فضايي مناسب و کارا صورت مي‌گيرد. در اين برنامه‌ريزي تلاش مي‌شود که الگوهاي اراضي شهري به صورت علمي مشخص شود و مکانيابي فعاليت‌هاي مختلف در شهر در انطباق و هماهنگي با يکديگر و سيستم‌هاي شهري قرار گيرد. تعاريف فوق را مي‌توان چنين خلاصه کرد:


برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري، مجموعه‌اي از فعاليت‌هاي هدفمند است که محيط مصنوع را سامان مي‌بخشد و در حد مقدور خواسته‌ها و نيازهاي جوامع شهري را در استفاده از اراضي فراهم مي‌آورد. (ص3)


 


اهداف برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري


 پس از شناسايي مسائل و مشکلات، تعيين اهداف بر اساس فرصتها و تهديدها مهمترين گام در برنامه‌ريزي است. در برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري اهداف به دو دسته تقسيم مي‌شود: کلان و خرد.


الف) اهداف کلان: اهداف ايده‌آل و مطلوب بلند مدت، کيفي و مبهمب هستند که ار ارزشها و آمال جامعه نشات مي‌گيرند. بر يان اساس، اهداف کلان در برنامه‌ريزي کاربري اراضي شامل موارد جدول زير است.


 




















نوع اهداف


موارد عمده


1. اهداف زيست محيطي


پيشگيري از تخريب زمين، حفظ پيوند شهر و طبيعت، توسعه منابع، حفظ منابع تاريخي و فرهنگي، گسترش فضاي سبز، مکانيابي صنايع و خدمات مزاحم، ايمني از سوانح


2. اهداف اقتصادي


استفاده بهينه از زمين، پيشگيري از سوداگري زمين، تعديل حقوق مالکيت، استفاده از اضافه ارزش زمين در جهت منافع عمومي


3. اهداف اجتماعي


کاهش نابرابري در استفاده از زمين، افزايش تسهيلات و خدمات عمومي، گسترش فضاهاي جمعي، بهسازي بافت‌هاي قديمي، زيباسازي محيط شهري، تقويت هويت محله‌اي، اعتلاي کيفيت کاربري‌ها و غيره


4. اهداف کالبدي-فضايي


توزيع متعادل کاربري‌ها، پيشگيري از تداخل کاربري‌هاي ناسازگار، حفظ تناسب در توسعه عمودي و افقي، تشويق تنوع و اختلاط کاربري‌ها، حفظ تناسب ميان توده‌ و فضا، تدوين استانداردهاي مناسب کاربري و غيره


 


ب) اهداف خرد يا ويژه: اين اهداف وسيله‌اي براي دستيابي به اهداف کلان و نقطه‌اي است که براي دستيابي به آن کوشش‌هاي برنامه‌ريزي شکل مي‌گيرد. اهداف خرد يا ويژه در برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري عبارتند از:


1. کارايي: اين هدف از طريق تشخيص مناسب‌ترين نوع استفاده از يک قطعه زمين، که بيشترين فايده را با کمترين هزينه به دست مي‌دهد، حاصل مي‌شود و به واسطه همين امر توسعه شهر به صورت منطقي و با رد نظر گرفتن رفاه عمومي صورت مي‌گيرد و سلامتي مردم نيز تضمين مي‌شود و با مکانيابي منابع آلوده ساز در خارج از منطقه شهري از آثار آلودگي‌هاي مختلف شهري و کانون‌هاي آلوده‌ساز جلوگيري مي‌گردد.


2. برابري: هدف برنامه‌ريزي کاربري زمين از برابري اين است که با کاربري صحيح و برنامه‌ريزي شده، دسترسي تمامي گروه‌ها را به تسهيلات مورد نياز و همچنين توزيع منافع حاصل از آنها را بطور برابر و متوازن براي گروه‌هاي مختلف جمعيت شهري فراهم آورد.


3. پايداري: پايداري در کاربري اراضي به اين معني است که از امکانات و توان بالقوه هر قطعه زمين چنان بهره‌گيري شود که اين توان نه تنها کاهش نيابد و از بين نرود، به طور مداوم بر ظرفيت و ايستايي آن افزوده گردد.


4. رفاه عمومي: يکي از عوامل مهم و موثر در تعيين اهداف برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري، ملاحظات رفاه عمومي است. عوامل تعيين کننده رفاه عمومي عبارتند از: الف)تندرستي، ب) ايمني، ج) آسايش د) امنيت.


در تامين تندرستي و ايمني جامعه به اين نکات توجه مي‌شود:


الف) در نظر گرفتن تمهيداتي در برابر بيماريهاي مسري و حفاظت مراکز بهداشتي


ب) برخورداري از روشنايي مناسب و تابش خورشيد و حفظ زيبايي متعادل


ج) محاظت در برابر آلودگي (آلودگي آب و هوا، صدا و غيره)


د) ايجاد فرصتهايي براي زندگي خانوادگي


عوامل تعيين کننده ديگر مانند آسايش و راحتي، بيانگر دسترسي آسان ساکنان به خدمات و امکانات شهري است. هدف سازگاري و امنيت نيز با جنبه‌هاي ادراکي محيط شهري يا دلپذير بودن محيط شهري با کار و زندگي و اوقات فراغت و تلاش براي رفع مخاطرات محيط طبيعي و مصنوع در مکان گزيني فعاليت‌هاي مختلف ارتباط دارد. (ص 4)


+ نوشته شده در  جمعه هفتم فروردین 1388ساعت 0:36  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

اراضی

خبر  

تدوين نخستين بانك اطلاعاتي كاربري اراضي شهري

اين طرح ابتدا در ناحيه يك منطقه شش تهران اجرا مي‌شود، كه از شمال بلوار كريم‌خان زند، از شرق خيابان شهيد مفتح، از جنوب خيابان انقلاب و از غرب، خيابان فلسطين را در بر مي‌گيرد. پس از آن اين طرح براي ساير مناطق تهران تدوين خواهد شد


 

 

 

 

 


 
نبود اطلاعات مدون از كاربري زمين‌ هاي شهري در تهران همواره روند برنامه‌ريزي‌هاي شهري را با بحران مواجه كرده است و در اين ميان كاربري‌هاي فرهنگي به نفع كاربري‌هاي تجاري قرباني شده‌اند. مسئولان و برنامه‌ريزان تهران در اقدامي كارشناسي در حال تدوين نخستين بانك اطلاعاتي تعيين كاربري اراضي شهري هستند تا از ادامه تغيير كاربري زمين‌هاي تهران در فرآيندي ناشناخته و حساب‌ نشده جلوگيري كنند.
مهندس «مهدي پورپيكري» مسئول تدوين اين بانك اطلاعاتي گفت: «با تدوين اين بانك، مجموعه اطلاعات موجود از نوع كاربري زمين در تهران مدون شده و چشم‌اندازي روشن‌تر از وضعيت پايتخت را ترسيم مي‌كند.»
وي افزود: «اجراي اين طرح موجب بازگشت هويت اجتماعي و فرهنگي به شهر شده و امكان تهيه طرح‌هاي شهرسازي منطبق با استانداردهاي جهاني را فراهم مي‌كند.»
به گفته پورپيكري مراحل مطالعاتي اين طرح از اسفند 83، به پيشنهاد شركت پردازش شهرداري تهران و از سوي قطب علمي شهرسازي دانشگاه تهران آغاز شده است. اين طرح ابتدا در ناحيه يك منطقه شش تهران اجرا مي‌شود، كه از شمال بلوار كريم‌خان زند، از شرق خيابان شهيد مفتح، از جنوب خيابان انقلاب و از غرب، خيابان فلسطين را در بر مي‌گيرد. پس از آن اين طرح براي ساير مناطق تهران تدوين خواهد شد.
همچنين علي طيبي، از ديگر كارشناسان طرح بانك اطلاعاتي اراضي شهري، گفت: «اين طرح، از پروژه جهاني Land Base Classification Standard) LBCS) انجمن برنامه‌ريزان آمريكا الگوبرداري شده است و در حال حاضر در مرحله ساخت است.»
وي بومي كردن مفاهيم اين طرح را حائز اهميت دانست و افزود: «با توجه به تفاوت‌هاي فرهنگي و اجتماعي زندگي ايراني و آمريكايي، جايگزين مفاهيم بومي به جاي مفاهيم غيربومي و تعريف كاربري‌هايي در اين طرح، كه در جامعه غربي وجود ندارد، يكي از مهم‌ترين فعاليت‌هايي است كه پس از ترجمه و بررسي طرح انجام شد.
چنان چه طيبي مي‌گويد: «در نقشه‌هاي تهيه شده، علاوه بر تعيين تعداد طبقه‌هاي هر ساختمان، كاربري هر قسمت اعم از اداري، تجاري، مسكوني، بهداشتي، نظامي، فضاي سبز، تفريحي و فرهنگي، تاسيسات و تجهيزات شهري و ساير كاربري‌ها با رنگ‌بندي‌هاي ويژه مشخص شده است.»
وي هويت طرح را پروژه‌اي پژوهشي دانست و افزود: «اين اقدام براي نخستين بار در ايران با هدف تعميم و اجرا در كل كشور، با همكاري گروهي 30 نفره از دانشجويان شهرسازي دانشگاه تهران صورت گرفته است.

+ نوشته شده در  جمعه هفتم فروردین 1388ساعت 0:33  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

جغرافی

 

رشته جغرافيا

 

 

 

 

 

 

 

موضوع اين رشته تحصيلي:
جغرافيا در مقطع کارشناسي در چهار شاخه اصلي جغرافياي طبيعي، جغرافياي انساني، کارتوگرافي و جغرافيا سياسي - نظامي ارائه مي شود و هر يک از گرايشهاي جغرافياي طبيعي و انساني داراي گرايشهاي متعددي هستند. البته تفاوت هر گرايش با گرايش ديگر تنها در 8 واحد تخصصي است و به همين دليل بسياري از دانشگاهها در دفترچه راهنماي آزمون سراسري، گرايشهاي موجود در دانشگاه خود را ذکر نکرده و تنها به شاخه هاي اصلي جغرافيا که در آن دانشگاه تدريس مي شود، اشاره نموده اند.

شاخه جغرافياي طبيعي:
جغرافياي طبيعي علمي است که محيط طبيعي و تاثير عوامل و عناصر محيطي بر زندگي و فعاليت انسان را مطالعه مي کند. اين علم در مقطع کارشناسي داراي دو گرايش ژئومورفولوژي و آب و هواشناسي است.

گرايش ژئومورفولوژي:
ژئومورفولوژي بيشتر به پديده هاي سطح زمين توجه دارد يعني، ريخت يا چهره زمين را مطالعه مي کند. به همين دليل اين علم ارتباط نزديکي با زمين شناسي دارد و تحت تاثير يافته هاي علم زمين شناسي است. چرا که ريخت يا شکل ظاهري زمين، تبلور اتفاقات درون زمين مي باشد. البته زمين شناسي بيشتر به اعماق و لايه هاي دروني زمين مي پردازد اما ژئومورفولوژي فرآيندهاي بيروني يا سطحي زمين را مطالعه مي کند.

دروس تخصصي گرايش ژئومورفولوژي:
ژئومورفولوژي مناطق شهري، نقشه ها و نمودارهاي ژئومورفولوژي، هيدرولوژي کاربردي، کاربرد ژئومورفولوژي در برنامه ريزي شهري و منطقه اي، تفسير نقشه (توپوگرافي و زمين شناسي)، پايان نامه.

گرايش آب و هواشناسي( اقليم):
رشته آب و هواشناسي فرآيندهاي حاکم در داخل جو از جمله انرژي و توزيع آن در سطح سياره زمين، حرکات جو و قانونمندي هاي حاکم بر اين حرکات و تاثير اين فعاليت ها بر روي زيست و فعاليت انسان ها، جانداران و محيط بي جان سياره زمين را مطالعه مي کند.
اين گرايش بيشتر مسائل آب و هوا و تاثير عناصر و عوالم اقليمي در فعاليت انسان و مسائل بهره برداري از زمين مثل کشاورزي مطرح مي شود.

درس هاي اين رشته در طول تحصيل:
دروس مشترک بين شاخه هاي جغرافيا:
جغرافياي آبها، جغرافياي خاکها، جغرافياي زيستي، آب و هواي ايران، ژئومورفولوژي ايران، منابع و مسائل آب ايران، اصول و روشهاي برنامه ريزي ناحيه اي، مباني جغرافياي جمعيت، مباني جغرافياي روستايي، مباني جغرافياي اقتصادي: کشاورزي، مباني جغرافياي اقتصادي: صنعت، حمل و نقل و انرژي، جغرافياي سياسي، مباني جغرافياي شهري، جغرافياي کوچ نشيني، پژوهش ميداني در جغرافيا ( روش تحقيق عملي)، زمين در فضا، رياضيات، آمار و احتمالات1، منابع و مآخذ جغرافياي ايران، فلسفه جغرافيا و جغرافياي کاربردي، تاريخ علم جغرافيا، کارتوگرافي(نقشه کشي)، نقشه برداري( نظري و عملي)، نقشه خواني، روش تحقيق: نظري، اصول سنجش از دور، کاربرد عکسهاي هوايي و ماهواره اي در جغرافيا، آمار و احتمالات :2 کاربرد آمار در جغرافيا، کامپيوتر در جغرافيا، مباني علم جغرافيا، زمين شناسي براي جغرافيا، مباني اقليم شناسي، آب و هواي کره زمين، مباني ژئومورفولوژي: 1 ساختماني، مباني ژئومورفولوژي:1 ديناميک.

دروس اصلي مشترک بين گرايشهاي جغرافياي طبيعي:
جغرافياي قاره ها، جغرافياي کوارترنر، زمين شناسي ايران، مسايل جغرافيايي مناطق خشک ايران، حفاظت خاک، جنگل ومرتع و مسايل آن در ايران، جغرافياي ناحيه اي ايران، متون جغرافياي طبيعي به زبان خارجي، جغرافياي انساني ايران(1): (جمعيت - اقتصادي)، جغرافياي انساني ايران (2): ( شهري - روستايي)، نقشه برداري تکميلي، مباني محيط زيست، ژئومورفولوژي اقليمي، کاربرد جغرافياي طبيعي در برنامه ريزي شهري و منطقه اي، ( با تاکيد بر ايران).  

شاخه کارتوگرافي:
کارتوگرافي هنر، علم و فن تهيه انواع نقشه براي استفاده در ساختار اقتصادي، فرهنگي، دفاع ملي، روابط بين الملل، تعليم و تربيت، جهانگردي و موارد متنوع ديگر است. يعني يک جغرافيدان به ياري نقشه اطلاعات دقيقي درباره موقعيت ها و پراکندگي ها به دست مي آورد.
حال با توجه به اين که ما صدها نوع نقشه داريم، مشخص است که تهيه يک نقشه نياز به مهارتي خاص دارد که اين مهارت را دانشجوي رشته کارتوگرافي به دست مي آورد.

دروس پايه و اصلي:
رياضيات، سنجش از راه دور، ژئومورفولوژي ايران، جغرافياي آبهاي ايران، منابع و مآخذ جغرافياي ايران، متون جغرافيايي به زبان خارجي، جغرافياي خاکها، جغرافياي نظامي ايران، مباني جغرافياي سياسي، فلسفه ي جغرافيا، زمين در فضا، زمين شناسي براي جغرافيا، مباني آب و هواشناسي، جغرافياي آبها، ژئومورفولوژي عمومي، جغرافياي زيستي، کاربرد آمار در جغرافيا، جغرافياي اقتصاد عمومي، جغرافياي جمعيت، جغرافياي روستايي( عمومي و ايران)، جغرافياي شهري( عمومي و ايران).

دروس تخصصي:
آمار و احتمالات، کامپيوتر، فيزيک نور، کليات جغرافياي جهان، تئوري خطاها، فتوگرامتري، تفسير عکس، هيدروگرافي، نقشه برداري، کارتوگرافي رياضي، کارتوگرافي موضوعي، عکاسي و فن چاپ، گرافيک، اردو نقشه برداري هيدروگرافي، پروژه کارتوگرافي، کارتوگرافي کامپيوتري، جغرافياي خليج فارس، ژئودزي عمومي، نجوم ژئودزي، کارتوگرافي.

شاخه جغرافياي انساني:
جغرافياي انساني به عنوان يکي از شاخه هاي مهم علوم جغرافيا در دو گرايش جغرافياي شهري و روستائي در دانشگاهها و موسسات آموزش عالي کشورمان ارائه مي شود.

گرايش جغرافياي شهري
جغرافياي شهري به مطالعه مسائل مهمي از جمله گسترش شهرها، مسائل اقتصادي و جمعيتي شهرها و همچنين بحث روز جغرافياي شهري يعني توريسم مي پردازد.
بررسي نحوه اشغال فضا، نوع تمرکز و پراکندگي مشاغل نيز در يک شهر و همچنين چگونگي جابجايي از محل کار به سکونت، ارتباط شغل و مسکن و تاثيرات متقابل و چند جانبه اي که ميان اين متغييرها برقرار است، در جغرافياي اجتماعي شهرها بررسي مي شود.

دروس تخصصي گرايش جغرافياي شهري:
اقتصاد شهري، شهرها و شهرکهاي جديد، روابط متقابل شهر و روستا با تاکيد بر ايران، اصول و روشهاي برنامه ريزي شهري، برنامه ريزي شهري در ايران، کارگاه برنامه ريزي شهري و منطقه اي(روش تهيه تفسير طرحهاي شهري و منطقه اي)، پايان نامه.

گرايش جغرافياي روستايي:
اين گرايش به بررسي رابطه شهر و روستا، برنامه ريزي و توسعه روستايي، نوسازي و آينده روستاها، روستاهاي آينده، علل و عوامل مهاجرت روستانشينان، بهداشت و اوقات فراغت روستائيان، حفظ محيط زيست، نحوه حمل و نقل، کيفيت زندگي و وضعيت اقتصادي روستاها مي پردازد.

دروس تخصصي گرايش جغرافياي روستايي:
اصول و روشهاي برنامه ريزي روستائي، اقتصاد روستائي، روابط متقابل شهر و روستا با تاکيد بر ايران، برنامه ريزي روستائي در ايران، کارگاه برنامه ريزي روستائي:( روش تهيه و تفسير طرحهاي روستائي)، پايان نامه.

گرايش جغرافيا و برنامه ريزي شهري:
گرايش جغرافيا و برنامه ريزي شهري تلاش مي کند تا با توجه به عوامل انساني و طبيعي موجود در هر شهر، براي مسائل جمعيتي، اقتصادي، زيست محيطي آن برنامه اي بينديشد تا مطابق اين برنامه مهندسين معمار، عمران، سازه و تاسيسات، بخشهاي مختلف شهر را طراحي کرده و يا مشکلات شهر را حل نمايند.

+ نوشته شده در  جمعه هفتم فروردین 1388ساعت 0:26  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

بحران زباله

بحران زباله در انتظار دومين شهر پر تراكم كشور

مهندس عبدالاحد ملکرئیسی




: زندگي اجتماعي، شهرنشيني و افزايش جمعيت مانند برخي جوامع ديگر نتايج وعوارض خاص‌خود رادارد. بسيلري از كساني كه تا چند سال پيش تنها به دستاوردهاي مثبت آن اشاره مي كردند اينكه با نتايج ناهنجار آن به ويژه معضل آلودگي مواجه شدند. توجه جدي به محيط زيست و عوارض زير بنايي‌كه آلودن آن در پي دارد در پي افزايش روز افزون جمعيت شهري و صنعتي شدن در چند سال گذشته جدي تر و همه جانبه تر شده است .
يكي از نشانه هاي اين توجه، استانداردهاي ويژه محيط زيست است كه در زمينه هاي گوناگون تدوين شده است كه متاسفانه در برخي موارد شاهد عدول از اين استانداردهاي مشخص شده هستسم .
محيط زيست يكي از بالقوه ترين عرصه هاي نو آوري است و مي تواند در آينده يكي از بازيگران اصلي عرصه هاي راهبردي در كشور باشد . امروزه توجه به حفاظت از محيط زيست به عنوان اصلي مهم در توسعه پايدار در ميان جوامع مطرح مي شود و به جد مي توان گفت: حفاظت از اين ميراث طبيعي يكي از اصول اساسي در بقاي زندگي بشر و استفاده از مواهب خدادادي به شمار مي رود.
از اين رو روند رو به رشد جمعيت در استان مازندران  وموقعيت جغرافيايي مناسب آن در كشور و همچنين هجوم سالانه حدود 15 ميليون از شهروندان ايراني به اين استان به عنوان توريست باعث گرديده تا روز به روز ميزان مواد زائد شهري افزايش يافته و معضل دفع اين مواد زائد را حادتر ومشكل تر نمايد.
عدم دفع بهداشتي ومناسب مواد زائد مي تواند ضمن از بين بردن مناظر وطبيعت زيباي استان، جنگلها ومنابع طبيعي را تخريب ومنجر به آلودگي هوا، آبهاي سطحي وزير زميني وبه طور كلي سلامت اكوسيستم آبي وخشكي را تهديد و نهايتا سلامتي وبهداشت جامعه را به خطر جدي مواجه سازد . متاسفانه در دو دهه ي گذشته به دليل پايين بودن جمعيت، جنگلها واطراف رودخانه ها محل دفن زباله انتخاب شده بود، ولي امروز به دليل افزايش چشمگير جمعيت شهري، روستايي عليرغم اينكه اين گونه روشها با شرايط زيست محيطي مغايرت دارد دفع غير بهداشتي زباله ها همانند گذشته در شهرهاي استان مازندران ادامه دارد .
از آنجايي كه اين استان در مناطق ساحلي شمال كشور قرار دارد وسطح آبهاي زير زميني آن بالا است و نظر به اينكه نحوه نامناسب اسكان جمعيت ورشد وتوسعه فعاليتهاي كشاورزي و تا حدي صنعتي، كليه اراضي مناطق مختلف استان را تحت پوشش قرار داده از طرفي داراي منابع طبيعي بسيار غني وبا ارزش است و اين مساله ضروري است تا پس از مطالعه و بررسي كامل ، مناسب ترين و اقتصادي ترين روش جمع آوري دفع زباله هاي شهري مخصوصا زباله غير بهداشتي وخطر ناك را تعيين كرد  اما نه تنها درمركز استان مازندران مشكل دفع بهداشتي زباله هاي آن همچنان ادامه دارد، اين مشكل به ديگر شهر هاي پر جمعيت استان مازندران نيز سرايت كرده است .
اين در حالي است كه مدير كل محيط زيست استان مازندران چندي پيش در كنفرانسي خبري طرح بازيافت و كمپوست را بهترين گزينه براي حل  معضل زباله استان دانست و افزود: در سفر رياست جمهوري 5 ميليارد تومان براي ساماندهي زباله شهري وروستايي به مازندران اختصاص يافت. اشرفي پور همچنين از توجه به احداث 8 كارخانه كمپوست دركارگروه پسماند استان خبر وداد وافزود: براي تحقق آنها به اعتباري بالغ بر 24 ميليارد تومان نياز است . وي در اين ارتباط خاطر نشان كرد : تاكنون 7 منطقه در كارگروه مديريت و پسماند استان به تصويب رسيده و در حال عملياتي شدن است .
مدير كل حفاظت محيط زيست استان مازندران با بيان اينكه ميزان توليد روزانه زباله در مازندران دو هزار و ‪۵۰۰ تن است ، اعتبار مورد نياز براي مديريت پسماند استان را 40 ميليارد تومان عنوان كرد وافزود : 16 ميليارد تومان از اين اعتبار تنها براي تجهيز ناوگان حمل ونقل زباله ها واحداث مراكز بارگيري زباله ها نياز است .
افزايش جمعيت، درآمد سرانه ، پيشرفت تكنولوژي وبالا بودن استاندارد وزندگي توليد پسماندها را در اين گونه شهر ها  به طور چشمگيري افزايش داده است و در حال حاضر به يك اپيدمي در استان مبدل گشته است .
به دليل عدم مديريت مناسب در برخي از اين شهرها، تنها به تهيه زمين و تخليه زباله ها اكتفا شده كه متاسفانه در ادامه اين گونه تصميمات غير كار شناسي با توليد آلودگي هاي بعدي از قبيل بوي تعفن، آلودگي هاي آب وخاك وآبهاي سطحي وزير زميني، انتقال عوامل بيماري، انتشار گازهاي گلخانه اي متان و بروز حوادثي از قبيل انفجار مي تواند فجايع زيست محيطي را در پي داشته باشد.
معضل دفع زباله در مركز استان مازندران كه به مثنوي هفتاد من كاغذ تبديل گشته قلم را از نوشتن باز مي دارد، اما اين بار فاجعه ي زيست محيطي در يكي از شهرهاي پر تراكم كشور در حال وقوع است و طبق معمول مسئولان با سهل انگاري به راحتي بدون آنكه فاجعه اي زيست محيطي در حال روي دادن است از كنار آن مي گذرند. شهرستان قائمشهر با وسعتي بالغ بر 5/458 كيلو متر مربع با 300 هزار نفر جمعيت، 93/1درصد از مساحت استان مازندران را به خود اختصاص داده است. قائمشهر با 7 دهستان و 146 آبادي داراي سكنه از جنوب با شهرستان سوادكوه، از شرق با جويبار وبابلسر واز شمال با بابل هم مرز است .
اين شهرستان داراي دو مركز شهري قائمشهر وكياكلا و دو بخش مركزي وكياكلا است، كه در بخش مركزي 117 روستا ودر بخش كياكلا 33 روستا را در خود جاي داده است. شهرستان قائمشهر كه زماني صوت كارخانجات نساجي آن در كشور معروف بود امروز درپي تعطيلي بسياري از اين واحد ها به دليل عدم مديريت صحيح و افزايش چشمگير بيكاري، تنها به دليل تراكم بالا پس از پايتخت در كشورزبان زد است. قائمشهر با ميانگين تراكم جمعيت  644 نفر در هر كيلومتر يه گفته ي برخي از مسئولان شهرستان قائمشهر دومين شهر پر تراكم كشور محسوب مشود .
اين ميزان تراكم شهرستان قائمشهر در حالي است كه ميانگين تراكم در هر كيلومتر در كشور 43 نفر است . قائمشهر با حدود 300 هزار جمعيت روزانه 130 زباله شهري در آن توليد مي شود و متاسفانه كليه اين زباله ها به صورت غير بهداشتي در محدوده اي از يك روستا دفع مي شود . انتخاب زمين مورد نياز مناسب براي دفن زباله هاي شهري، مهمترين عمل در دفن بهداشتي محسوب ميشود كه بايد با دقت كافي و همكاري ادارات وموسساتي چون حفاظت محيط زيست، بهداشت محيط، سازمان آب منطقه اي، سازمان جهادكشاورزي ومنابع طبيعي و نيز با تشريك مساعي شهرداري ها انجام شود .
محل دفن بهداشتي زباله بايد حداقل به مدت 25 سال محاسبه شده ودر جهت  توسعه شهر نباشد، اين امر هم از نظر ايجاد ترافيك ناشي از رفت وآمد كاميونهاي زباله كش وهم از نظر مسائلي كه در اجراي عمليات در محل دفن مورد توجه است حائز اهميت است . يك كارشناس مسائل زيست محيطي در اين باره گفت: انتخاب نوع زمين براي طراحي دفن بهداشتي زباله و عمليات بهره برداري ونيز ابزار نياز تاثير بسيار مستقيمي در اين مورد دارد .
اين كارشناس توجه به بهداشت و سلامت عمومي، سطح زمين مورد نياز، تپوگرافي منطقه، مطالعات هيدرولوژي وزمين شناسي جايگاه، قابليت دسترسي به خاك پوششي مناسب، قابليت دسترسي به محل دفن، فاصله شهر تا محل دفن، رعايت جهت بادهاي غالب، زهكشي محل دفن، هزينه ها واستفاده هاي آتي از زمين  وتوجه خاص به هر طرح جامع توسعه شهري را از مهمترين فاكتورهاي انتخاب محل دفن زباله عنوان مي كنند و در اين جا اين سوال مطرح مي شود كه مسئولان شهرداري قائمشهر و متوليان اين امر تا چه حد اين فاكتورها را رعايت كردند؟ قرار گرفتن اين محل در داخل روستايي كه تعداد زيادي خانوار در آن سكونت دارند، نزديكي به يك مركز دانشگاهي ويك مركز دانش آموزي استعدادهاي درخشان، عدم دفن زباله وانباشته شدن آن،  نزديكي به كشتارگاه و زمينهاي زراعي عدم رعايت فاكتورهاي فوق را ثابت مي كند .
اصول بهداشت وبهسازي محيط شهري ايجاب مي كند كه زباله ها در حداقل زمان از منازل و محيط زندگي انسان دور شده ودر اسرع وقت دفع گردد. اهميت دفع بهداشتي زباله ها موقعي بر همه روشن خواهد شد كه خطرات ناشي از آنها به خوبي شناخته شود . زباله ها نه فقط باعث توليد بيماري، تعفن وزشتي مناظر مي گردند بلكه مي توانند به وسيله  آلوده كردن خاك، آب وهوا خسارات فراواني را به بار آورند.
به همان اندازه  كه تركيبات زباله  مختلف است خطرات ناشي مواد تشكيل دهنده آن نيز مي تواند متفاوت باشد . وجود باكتري ها در اين مواد زائد به سادگي مي تواند موجب بروز بيماريهاي گوناگوني گردند مخصوصا  اينكه در اين مواد آلوده انواعي از باكتري هاي مولد وبا، تيفوس وكزاز صريح شخيص داده شده است .
اين در حالي است كه بسياري از خانواده ها به همراه فرزندان خردسال خود از فرط تنگ دستي به محل دفن زباله در قائمشهر روي مي آوردند وبه تفكيك زباله هاي تر وخشك مي پردازند و نكته ي قابل تاملي ديگر اين است كه اين افراد مي گويند مسئولان شهرداري قائمشهر تا چندي پيش بابت حضور آنها در اين مكان و جداسازي زباله ها به صورت ماهانه مبلغي گزاف دريافت مي كردند.
بنا به اظهارات برخي از اهالي اطراف آن روستا كاميونهاي زباله كش به صورت روزانه مواد زائد را از سطح شهر به اين منطقه مي آورند وتنها به تخليه زباله هاي جمع آوري شده در ميان ديگر زباله ها اكتفا مي كنند . به دليل حجم بالاي زباله هاي انباشته شده بر روي هم، كوهي از زباله كيلومتر ها به چشم مي خورد كه متاسفانه بوي تعفن ومشمئز كننده ي اين زباله ها چشم هر بيننده اي را نسبت به ديدن سر سبزي هاي اطراف اين محدوده مي بندد. متاسفانه مسئولان شهرداري تنها به پاشيدن آهك در اطراف اين كوه زباله اكتفا مي كنند .
وجود شعله هاي آرام آتش كه موجب توليد گاز متان ودي اكسيد كربن مي كند  هر لحظه امكان انفجار اين محدوده را افزايش مي دهد.  عدم وجود تابلوي راهنما در ابتداي اين روستا مبني بر مشخص كردن محل دفع زباله كه مسئولان شهرداري حتي اين زحمت را نيز به خود نداده اند وتنها از انباشت زباله در ابتدا واطراف ورودي اين محل مي توان پي برد كه در اين محل زباله دفع مي شود. نزديكي محل دفن زباله شهرستان قائمشهر با زمينهاي زراعي اين منطقه خود نكته اي است كه متاسفانه از ديد متوليان آن خارج مانده است .
فاصله كم اين محدوده با زمينهاي زراعي به گونه اي است كه برخي از مواد زائد وپسماندها از طريق شيرابه هاي آب به داخل اين زمينها كه به كشت برنج اختصاص داده شدند مي ريزند. يك كارشناس كشاورزي با بيان اينكه زباله هاي شهري كه خود تركيبي از مواد زائد وپسماندهاي آلوده است گفت: در آخرين مرحله دفع به خاك ويا آب منتقل مي شود.
وي اظهار داشت: كالاهاي مصنوعي  كه از مواد پلاستيكي ساخته شده اند پس از استعمال به صورت مواد زائد تجزيه نشدني در زباله انباشته و در خاك باقي مي مانند. اين مواد خود خلاء در تبادل آب وهوا وديگر عكس العمل هاي فيزيكي وشيميايي خاك به وجود مي آورند. اين كارشناس كشاورزي خاطر نشان كرد: مجاورت ويا احطه شدن ريشه گياهان به وسيله مواد پلاستيكي و آلوده در خاك سبب نرسيدن آب و غذا به ريشه گياهان شده و در طول زمان در اطرلف ريشه حرارت، رطوبت وخواص شيميايي كاملا غير متعادلي به وجود مي آورند كه موجب ضعف رشد ويا خشكي گياه مي شود . قائمشهر از جمله شهرهاي استان مازندران  به شمار مي رفت كه قرار بود كارخانه كمپوست در آن احداث شود .
رئيس شوراي شهر اين شهر ستان در 23 آبان ماه سال گذشته در گفتگويي با يكي از نشريات محلي از تصويب اين طرح در شوراي شهر قائمشهر وانعقاد قرارداد با موسسه بازيافت مازندران خبر داده بود . كميل گوران كه هم اكنون هم به عنوان رئيس شوراي شهر قائمشهر ابقاء شده است پيش بيني اعتبار براي ساخت كارخانه كمپوست را در قائمشهر 25 ميليارد ريال عنوان كرده بود و حتي از رفع موانع زيست محيطي و پرداخت سهم شهرداري جهت شورع اين پروژه خبر داده بود.
اين در حالي است كه پس از گذشته 10 ماه از اعلام آن خبر هيچ خبري از كارخانه كمپوست در قائمشهر نيست . رئيس شوراي شهر قائمشهر يكي از دلايل تاخير در عملياتي شدن اين كارخانه را عدم بازگشايي جاده منطقه مورد نظر(شال بكوشت) جهت احداث اين كاراخانه عنوان كرد وافزود: شهرداري موظف بازگشايي وهموار كردن جاده در اين منطقه بوده كه متاسفانه پيمانكار انتخاب شده از سوي شهرداري بر اساس برنامه زمان بندي شده عمل نكرد . گوران خاطر نشان كرد: بر اساس دستور العمل هاي موجود  شهرداري ها رسما نمي توانند نسبت به ساخت كارخانه كمپوست اقدام كنند واين امر بر عهده موسسه بازيافت در استانها قرار داده شده است .
اجراي طرح تفكيك زباله از مبدا به عنوان طرحي نوين در كاهش آلودگي هاي زيست محيطي ، كاهش حجم  زباله از طريق جدا سازي و بازيافت مواد، خالص سازي  زباله ها براي توليد كمپوست ،  افزايش چرخه توليدو در نتيجه جلوگيري از هدر رفتن سر مايه هاي ملي است . اين طرح در حال حاضر براي اولين بار در دو شهر مازندران در حال اجرا است .
با توجه به  اينكه شهرداري ها در راستاي ساماندهي دفع بهداشتي زباله موظف به اجراي طرح تفكيك زباله از مبدأ هستند اما در مراسم آغاز به كار طرح تفكيك زباله از مبدأ در قائمشهر خبري از آقاي شهردار و حتي اعضاي شوراي شهر نبود و تنها مسئول روابط عمومي شهرداري و مسئول خدمات شهري شهرداري در اين مراسم حضور داشتند.
مجري طرح تفكيك زباله از مبدا در استان مازندران با بيان‌اينكه بازيافت پسماند حجم مواد زايد را كاهش مي دهد افزود: متاسفانه به دليل برنامه ريزي نادرست ، پسماندها كه مواد با ارزشي  براي بازگشت به چرخه توليد  هستند به ميزان زيادي دور ريخته مي شوند. جهانگير فتحي آگاهي از ارزشهاي بازيافت را موجب صرفه جويي انرژي، كاهش آلودگي محيط زيست ، اثرات مثبت اجتماعي ، اقتصادي و حفاظت از منابع طبيعي و جلب مشاركت مردم در اين خصوص دانست .
وي اشتغال زايي ، جلوگيري از ايجاد آلودگي هاي زيست محيطي ، سهولت در توليد كود آلي  يا كمپوست از زباله تر، كاهش حجم و وزن زباله قابل دفن و صرفه جويي در هزينه هاي جمع آوري و حمل زباله را از ديگر مزاياي اجراي طرح بازيافت زباله عنوان كرد .
با توجه به بيان خطرات احتمالي اين مساله مسئولان شهرستان قائمشهر بايد به سرعت كارخانه كمپوست را در قائمشهر عملياتي كنند تا از فاجعه ي زيست محيطي ديگري جلوگيري شود .
+ نوشته شده در  جمعه هفتم فروردین 1388ساعت 0:22  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

آبشناسی

 

آب شناسی یا هیدرولوژی

تحقيق كننده مهندس ملکرئیسی





هیدروژئولوژی یا آب شناسی (Hydrologoy)
هیدرولوژی یا آب شناسی از دو کلمه Hydro به معنی
آب و Logos به معنی شناسایی گرفته شده است.
دید کلی
هیدرولوژی علمی است که در مورد پیدایش خصوصیات و نحوه توزیع آب در طبیعت بحث می‌کند ولی عملا واژه هیدرولوژی به شاخه‌ای از جغرافیای فیزیکی اطلاق می‌شود که گردش آب در طبیعت را مورد بررسی قرار می‌دهد. انجمن علوم و فنون ایالات متحده تعریف زیر را برای هیدرولوژی برگزیده است:هیدرولوژی علم مطالعه آب کره زمین است و در مورد پیدایش ، چرخش و توزیع آب در طبیعت خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب ، واکنش‌های آب در محیط و ارتباط آن با موجودات زنده بحث می‌کند بنابراین ملاحظه می‌شود که هیدرولوژی در برگیرنده تمامی داستان آب است.

تاریخچه و تکامل آب شناسی
تا جایی که تاریخ نشان می‌دهد اولین تجارب آب شناسی مربوط به سومریها و مصریها در منطقه خاورمیانه است بطوری که قدمت سد سازی روی
رودخانه نیل به 4000 سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد در همین زمان فعالیتهای مشابهی در چین نیز وجود داشته است. از بدو تاریخ تا حدود 1400 سال بعد ازمیلاد مسیح فلاسفه و دانشمندان مختلفی از جمله هومر طالس ، افلاطون ، ارسطو و پلنی در مورد سیکل هیدرولوژی اندیشه‌های گوناگونی ارائه کرده‌اند و کم کم مفاهیم فلسفی هیدرولوژی جای خود را به مشاهدات علمی دادند.
سیر تحولی و رشد
· شاید بتوان گفت هیدرولوژی جدید از قرن 17 با اندازه گیریهای مختلف آغاز شد در این دوره پرالت ترانست مقدار بارندگی
تبخیر و صعود موئینه‌ای را در حوضه آبریز رودخانه سن اندازه گیری کند ماریوت با اندازه گیری سرعت و سطح مقطع جریان دبی رودخانه سن را در پاریس اندازه گیری کرد.
· در قرن 18 مطالعات تجربی در زمینه‌های هیدرولوژی شکوفایی خاصی را پیدا کرد. بر اساس این مطالعات بود که بسیاری از اصول هیدرولیکی پایه گذاری گردید. از آن جمله می‌توان وسایلی مانند پیزو ستروبرنولی ، لوله پیتر ، جریان سنج ولت من ، لوله بوردا ، و نظریه‌هایی مانند نظریه برنولی ، (فرمول شزی و قوانین دالامبرت را نام برد. از آن زمان به بعد هیدرولوژی از جنبه کیفی به کمی سوق داده شده و اندازه گیری بسیاری از پدیده‌های هیدرولوژی امکان پذیر گردید.
· قرن 19 را می‌توان دوره طلایی هیدرولوژی دانست در این زمان
زمین شناسی نیز به عنوان یک علم تکمیل کننده در آبهای زیرزمینی وارد گردید. قانون دارسی و فرمولهای دو پوئی- تیم (Dmpmit-Thiem) نمونه‌ای از پیشرفت‌های آبهای زیرزمینی همراه با هیدرولوژی می‌باشد. در زمینه هیدرولوژی آبهای سطحی نیز بخصوص به هیدرومتری توجه فراوانی مبذول گردید. فرمولهای فرانسیس در مورد سرریزها ، گانگیه (Gangmillet) کوته (kmtter) و مانینگ (Manning) درباره جریان آب در کانالهای روباز از جمله این مواردند.
· فعالیتهای دالتون در زمینه تبخیر نیز بسیار حائز نیز بسیار حائز اهمیت بود. گرچه قسمت اعظم هیدرولوژی جدید در قرن 19 پایه گذاری شد. ولی تا امروز هنوز هیدرولوژی علمی از تکامل زیادی برخوردار نبود.
· در اواخر قرن 19 و بخصوص در 30 سال اول قرن 20 صدها فرمول تجربی پیشنهاد گردید که می‌بایست ضرایب و پارامترهای آنها بر اساس قضاوت و تجربه بدست می‌آمده و برای حل این مشکل در بسیاری از کشورها موسسات و انیستیتو‌های تحقیقی در زمینه هیدرولوژی تاسیس گردید. در این دوره دانشمندان زیادی ظهور کردند از جمله می‌توان در سال 1932 شرمن (Sherman) نظریه روش هیدروگراف واحد برای تخمین رواناب پیشنهاد کرد.
· نظریه تیس (Thies) در حل مسائل مربوط به هیدرولوژی چاهها و روش پیشنهادی گامبل (Gammble) در سال 1941 برای تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها و روشهای انیشتین (Einstein) را در مطالعات رسوب رودخانه‌ها نام برد. و از سال 1650 به بعد روشهای نظری در هیدرولوژی بسیار معمولی گردید بطوری که اکثر فرمولها و روشهای تجربی در قالب ریاضی در رد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.




زیرشاخه‌های هیدرولوژی
هیدرومتئورولوژی (Hydrometeorology) یا آب و هواشناسی
کاربرد
هواشناسی را در مسائل هیدرولوژی مورد بررسی قرار می‌دهد. به عبارت دیگر هیدرومتئورولوژی را می‌توان علمی دانست که درباره مسائل مشترک بین هواشناسی و هیدرولوژی بحث می‌کند.


لیمنولوژی
علم مطالعه آبهای داخل خشکی (دریاچه‌ها و برکه‌ها و ...) را لیمنولوژی (Limnology) گویند. در این رابطه خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی ، و بیولوژیکی آب توده‌های آب موجود در داخل خشکیها مورد مطالعه قرار می‌گیرد.
کرایولوژی
یخ شناسی یا کرایولوژی (Cryology) علمی است که در آن خصوصیات مختلف آب در حالت جامد (برف یا یخ) بررسی می‌شود. به زبان دیگر کرایولوژی علم یخ شناسی و بررسی یخچالهاست هرچند یخچال شناسی نیز امروزه خود علم جداگانه‌ای را تشکیل می‌دهد.
ژئوهیدرولوژی (geohydrology)
به معنی هیدرولوژی آبهای زیرزمینی یا علم مطالعه آبها در زیر زمین است که در مقابل آن علم مطالعه آب در سطح زمین که هیدرولوژی آبهای سطحی گفته می‌شود قرار دارد. غالبا دو واژه ژئوهیدرولوژی و هیدروژئولوژی باهم اشتباه می‌شوند. اما در اولی تکیه بر هیدرولوژی و در دومی تکیه بر
زمین شناسی می‌باشد. در فارسی برای مطالعه آب در زیر زمین از واژه هیدروژئولوژی استفاده می‌شود.
پوتامولوژی
رودخانه شناسی یا پوتامولوژی (Potamology) مسائل مربوط به جریان آب در
رودخانه را مورد بررسی قرار می‌دهد در این رابطه تاکید بر جنبه‌های فیزیکی موضوع است تا بیولوژیکی آن.
هیدروگرافی
علم مطالعه وضعیت و خصوصیات فیزیکی آب بخصوص در رابطه با مسائل کشتیرانی را هیدروگرافی (Hydrography ) گویند. مطالعه جزر و مد در دریاهای آزاد و نوسانات سطح آب و نیز موج شناسی در قلمرو این علم قرار دارد.
هیدرومتری
آب سنجی که به آن هیدرومتری (Hydrometry) نیز گفته می‌شود. علم اندازه گیری آب و مسائل مربوط به آن می‌باشد، در واقع این علم سنجشهای مختلف مرکز آب ، مقادیر جریان و موارد مشابه به آن را در برمی‌گیرد.
اقیانوس سنجی
در علم اقیانوس سنجی (Oceanolography) خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی ، بیولوژیکی و دیگر ویژگیهای
اقیانوس و دریاهای آزاد مورد مطالعه قرار می‌گیرد. این علم خود بخشی از دانش وسیع اقیانوس شناسی (Oceanology) به شمار می‌آید.




کاربردهای هیدرولوژی
· امروزه این علم در طراحی و طرز عمل سازه‌های هیدرولیکی نظیر سدهای ذخیره‌ای و انحرافی ، کانالهای آبیاری و
زهکشی و پل ، مهندسی رودخانه و کنترل سیلاب ، آبخیزداری ، جاده سازی ، طراحی تفرجگاه مسائل بهداشتی و فاضلاب شهری و صنعتی و زمینه‌های زیست محیطی بطور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ضرورت این علم (هیدرولوژی
هر سال به سطح خشکیهای کره زمین حدود 110000 کیلومتر مکعب آب بصورت نزولات جوی فرو می‌ریزد در عوض 70000 کیلومتر مکعب آن بصورت
تبخیر خارج می‌شود. تفاوت این دو رقم 40000 کیلومتر مکعب است که منابع تجدید شونده آب را تشکیل می‌دهند. مقدار سرانه آب تجدید شونده در سطح دنیا رقمی حدود 7400 متر مکعب در سال برای هر نفر است. اما این مقدار بطور یکنواخت تقسیم نشده است.متخصصان هیدرولوژی رقم 1000 متر مکعب در سال برای هر نفر را مرز کم آبی یک کشور تعیین کرده‌اند. این رقم در مصر 30 در قطر 40 در لیبی 160 در عربستان 140 متر مکعب در سال برای هر نفر برآورد شده است. همگی جز کشورهای کم آب محسوب می‌شوند. در ایران این سرانه 1500 متر مکعب در سال تخمین زده شده است. با این حساب نمی‌توان ایران را یک کشور کم آب تلقی کرد. یکی از راههای سازگاری با خشکی استفاده بهینه از منابع آب است. باید سعی کرد که تا حد امکان از ریزشهای جوی ، جریان آبهای سطحی و منابع زیرزمینی به نحو مطلوب استفاده شود و این کار عملی نخواهد بود مگر با شناخت پدیده‌های هیدرولیکی.




نحوه تشکیل رود
در ابتدای هر بارندگی آب باران بر اثر
تبخیر به اتمسفر باز می‌گردد. یا به داخل زمین نفوذ می‌نماید. ولی با افزایش سرعت و مدت بارندگی به تدریج در صدد تبخیر کاهش می‌یابد و بارش بیش از مقداری می‌شود که زمین قادر است جذب کند. در این موقع آب در سطح زمین جاری می‌شود. این آبها ابتدا بصورت قشر نازکی از آب و یا تعداد زیادی از جویبارهای بسیار کوچک و درهم جریان می‌یابند و سپس در مجاری معینی متمرکز می‌شوند. این مجاری شاخه‌های اولیه رود هستند. این شاخه‌ها مرتبا به هم می‌پیوندند و رودخانه اصلی را بوجود می‌آورند.
حوضه آبریز
به تمام منطقه‌ای که آب آن وارد یک رودخانه می‌شود، یا به عبارت دیگر به تمامی منطقهای که بوسیله یک رودخانه و شاخه‌های آن «
زهکشی» می‌شود، «حوضه آبریز» می‌گویند. خطی که حوضه‌های آبریز مجاور را از یکدیگر جدا می‌کند خط تقسیم نامیده می‌شود. در یک حوضه آبریز ، که یک سیستم زهکشی طبیعی است، مجاری زهکشی ، یا به عبارتی آبراهه‌های فراوان ، وجود دارد.
جریان رود
شکل جریان آب در رودخانه به دو صورت است. در بستر هموار و مستقیم و در سرعتهای کم ، مسیر هر ذره آب یک خط مستقیم است که به آن «جریان ورقه‌ای» یا خطی گفته می‌شود. در مقابل ، در بسترهای ناهموار و غیر مستقیم و در سرعتهای زیاد که ذرات آب در همه جهات با سرعتهای مختلف حرکت نموده و در هم تداخل می‌کنند، حرکت آب بصورت «جریان آشفته» است. در نزدیکی دیوارها و بستر رود ، به دلیل
نیروی اصطکاک ، جریان آشفته‌تر است. جریان متلاطم در تخریب دیواره و حمل ذرات نقش مهمی ایفا می‌کند. سرعت آب ، یعنی فاصله‌ای که هر ذره آب در واحد زمان طی می‌کند، در نقاط مختلف یک رودخانه در طول یا عرض و عمق آن متغیر است. از عوامل مختلفی که در تغییر سرعت جریان آب موثرند، می‌توان مقدار آب رودخانه ، شیب بستر رودخانه ، در مسیر دارای انحنا ، بیشتری سرعت از وسط به سمت دیواره مقعر متمایل می‌شود.

دبی رود
حجم آبی که در واحد زمان از مقطع عرضی یک رودخانه عبور می‌کند «دبی» رود خوانده می‌شود که معمولا آن را به متر مکعب در ثانیه بیان می‌کنند. مقدار دبی در واقع برابر است با حاصلضرب سرعت جریان آب در سطح مقطع رودخانه. دبی یک رودخانه در طول سال تغییر می‌کند و معمولا در بهار ، به علت ذوب یخ و زیاد شدن بارندگی و جاری شدن
سیلاب ، افزایش می‌یابد. در ایام گرما سال دبی رودخانه به حداقل می‌رسد. برای اندازه‌گیری دبی جریانهایی مثل رودخانه ، قنات و چشمه ، راههای مختلفی وجود دارد ولی معمولیترین آنها استفاده از «پروانه آبی» است. تعیین دبی عامل مهم در بررسی‌های آب شناسی از جمله برآورد زمان پر شدن یک سد یا مخزن ، تعیین احتمال وقوع سیل جهت طراحی سازههای مهارکننده و ارزیابی میزان فرسایش سطحی است.
رودهای دائمی و فصلی
رودخانه‌ها را از نظر تغییر مقدار آب در طول سال به دو دسته «دائمی» و «فصلی» تقسیم میکنند. در اقلیمهای مرطوب که مقدار بارندگی زیاد و
تبخیر کم است رودخانه‌ها از نوع دائمی هستند. آب این رودخانه‌ها در زمانی که بارندگی نیست از ذوب برف و یخ نواحی مرتفع و یا از ورود آبهای زیرزمینی به داخل آنها تامین می‌شود. در مقابل در مناطق خشک که مقدار بارندگی کم و تبخیر زیاد است رودخانه‌ها بیشتر موقتی و فصلی‌اند.این رودخانه‌ها بنابه شرایط ممکن است فقط در خلال بارندگی و کمی بعد از آن یا فقط در طول فصول مرطوب سال آب داشته باشند. معمولا در این مناطق سطح آب زیرزمینی پایینتر از آن است که بتواند رودخانه را تغذیه کند. دبی نه تنها در طول یک سال ، بلکه از سالی به سال دیگر ، نیز تغییر می‌کند و علت آن تغییر میزان بارندگی سالیانه است. هرچند سال یک بار ممکن است بر اثر سیلی عظیم و غیر متعارف دبی رود به مقدار بسیار زیاد افزایش یابد. در رابطه بین بارندگی و مقدار آب رودخانه و همچنین در تغییر مقدار آب در طول زمان ، عوامل متعددی دخالت دارند.



عوامل موثر در تغییر مقدار آب رودخانه در طول زمان
· شرایط اقلیمی :در آب و هوای گرم ، به علت بالا بودن
دما ، مقدار تبخیر بیشتر است و بنابراین مقدار کمتری از بارش در رودخانه‌ها جریان می‌یابند. به علاوه ، شدت بارندگی ، طول مدت بارش ، و نوع آن در مقدار آب رودخانه موثر است.
· جنس زمین :وضع
زمین شناسی ، به خصوص نوع مواد تشکیل دهنده زمین ، نیز بر مقدار آب رود تاثیر می‌گذارد. نفوذ آب به داخل زمین از تغییرات شدید دبی رودخانه جلوگیری می‌کند.
· توپوگرافی :شکل پستی و بلندیهای سطح زمین نیز در مقدار آب رودخانه تاثیر دارد. واضح است که در شیبهای تند ، جریان آب سریعتر از شیبهای ملایم است. در زمینهای هموار نیز تودههای آب ساکن ایجاد می‌شود که تبخیر و نفوذ بیشتر را به همراه دارند.
· پوشش گیاهی :مقدار پوشش گیاهی در یک
حوضه آبریز نیز در مقدار آب و تغییر آن در طول زمان موثر است. شاخ و برگ درختان ، قسمتی از آب باران را در خود نگه می‌دارد و باعث می‌شود که باران قبل از رسیدن به زمین به تدریج تبخیر شود. به همین جهت ریزش بارانهای خفیف و کوتاه در یک منطقه جنگلی ممکن است اصولا آبی را به رودخانه وارد نکند. به علاوه گیاهان باعث می‌شوند که آب باران فرصت و امکان بیشتری برای نفوذ به داخل زمین داشته باشد.
+ نوشته شده در  جمعه هفتم فروردین 1388ساعت 0:17  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

انرزی

 
 
 
انرژی افغانستان
 
 
وزير انرژي و آب كشور افغانستان در پنجمين اجلاس مركز منطقه‌اي مديريت آب شهري كه با حضور وزير نيرو امرور در تهران برگزار شد، گفت: همانطور كه مي‌دانيد آب منبع حيات و يك عنصر عمده در توسعه اقتصاد ملي و عرضه خدمات اجتماعي از جمله رشد صنايع، ميكانيزه شدن و توسعه زراعت، ايجاد اشتغال، كاهش فقر بهبود خدمات بهداشتي، رشد فرهنگ و ارتقاي سطح زند‌گي نقش مؤثر و تعيين‌كننده دارد. 
حاج محمد اسماعيل افزود: در جهان هم اكنون 2/1 ميليارد نفر فاقد آب شرب سالم مي‌باشند و در كشور ما تنها 31 درصد در شهرها و 20 درصد در روستاها به آب شروب سالم دسترسي دارند و باقي از آب غير بهداشتي استفاده مي‌نمايند.
وزير انرژي و آب كشور افغانستان همچنين گفت: كمبود آب آشاميدني با ازدياد نفوس، توسعه شهرها، صنايع و استفاده بيش از حد آب‌هاي زيرزميني رو به افزايش است. چالش ديگري كه در بخش آب افغانستان وجود دارد اين است كه در مناطقي با منابع كافي آب اراضي زراعتي كمتر موجود است و جاهايي كه اراضي قابل آبياري كافي وجود دارد، آب كافي در اختيار نيست. 
وي همچنين گفت: تغيير اقليم عامل ديگري است كه وقوع خشكسالي‌ها و سيلابها را با تكرار بيشتري شدت بخشيده است و گمان مي‌رود كه در دهه‌هاي آينده زيادتر گردد و باعث ايجاد خسارت هاي اقتصادي، اجتماعي و تراژدي‌هاي زيست‌محيطي شود. 
حاج محمد اسماعيل افزود: متأسفانه تنظيم و استفاده از منابع آب در افغانستان، در مقايسه با كشورهاي همسايه، حتي قبل از جنگ‌هاي تحميلي در سطح خيلي پايين‌قرار داشت و به علت عدم موجوديت ساختار‌هاي زير بنايي كافي و نهاد‌هاي تشكيلاتي مؤثر، تأمين آب كافي و مطمئن براي آشاميدن، زراعت و صنعت در سطح خيلي پايين قرار دارد و تعداد زيادي از شهرها و قريه‌هاي كشور بدون سيستم آبرساني و كاناليزاسيون مي‌باشند. 
شبكه‌هاي آبياري كه آب حدود 90 درصد اراضي زراعتي را تامين مي‌نمايد، نيز كاهش يافته و كار بهره‌برداري و حفظ مراقبت را براي كشاورزان مشكل ساخته است. لذا اين شبكه‌ها توانايي تأمين آب كافي و مطمئن را براي اراضي زراعي ندارند.
 وي اضافه كرد: جنگ‌هاي تحميلي اثرات منفي را در بخش آب كشور افغانستان ببار آورده است و در حدود 50 درصد تأسيسات منابع آب و شبكه‌هاي تنظيم آب در كشور از بين رفته است.
همچنين مقدار اراضي تحت آبياري از حدود 2/3 ميليون هكتار قبل از سال 1357 به حدود 8/1 ميليون هكتار كاهش يافته است و از جمله 9/7 ميليون هكتار اراضي قابل آبياري كشور در حال حاضر تنها 8/1 ميليون هكتار آن تحت آبياري قرار دارد. در حالي كه از جمله حدود 75 ميليارد متر مكعب منابع سطحي و زيرزميني سالانه كشور در حال حاضر فقط در حدود 23 ميليارد متر مكعب در سال استفاده مي شود. به منظور اصلاح و تغيير مثبت و سريع وضع موجود بخش آب، وزارت انرژي و آب افغانستان استراتژي‌هاي واقع بينانه را در پيش گرفته است. 
وي افزود: در قانون آب كشور افغانستان تأكيد عمده روي تأمين و توزيع آب شروب سالم براي مناطق شهري و روستايي است.
حاج محمد اسماعيل تصريح كرد: در جريان 4 سال كار روي بازسازي و اصلاح در حدود 1000 شبكه آبياري از جمله 18000 شبكه موجود در كشور، استفاده بهينه از آب در زراعت ارتقا يافته كه در نتيجه زمينه خوبي براي آبياري بيشتر از 200 هزار هكتار زمين قابل آبياري فراهم گرديده است.
وي افزود: در سال گذشته ما توانستيم به كمك و همكاري خيلي نزديك‌تر دفتر منطقه اي يونسكو در تهران كميته ملي‌ هيدرولوژي افغانستان را در چوكات پروگرام بين‌المللي هيدرولوژي ايجاد نماييم كه اين كميته در طول يك سال توانست تا اساسنامه را تنظيم نمايد و يك تعداد فعاليت‌ها را در ارتباط به اين كميته به انجام برساند. تقريباً در اين مدت اكثريت اعضاي آن در دوره‌هاي آموزشي، سمينارها، كارگاه هاي آموزشي و كنفرانس‌هاي بين‌المللي كه توسط يونسكو و يا كميته‌ي ملي هيدرولوژي كشور‌هاي مختلف گذاسته شد، شركت كردند. 
وي گفت: اين مسأله در ظرفيت‌سازي براي توسعه مديريت منابع آب، انتقال تجارب و تبادل نظر درباره مسايل مختلف مديريتي در كشور خيلي موثر واقع شده و همين اكنون اين كميته در تلاش راه‌اندازي دوره‌هاي آموزشي در بخش آب با همكاري يونسكو مي‌باشد.
وزير انرژي و آب كشور افغانستان نكاتي را در مورد پروژه‌هايي كه از طريق مركز مركز منطقه اي آب شهري در افغانستان ايجاد گرديده و يا در حال ايجاد مي باشدرا به شرح زير بيان كرد:
1. ماستر پلان يا طرح جامع مديريت آب در حوزه درياني كابل: اين پروژه تكميل گرديده است و هم اكنون به عنوان يك سند عمده در بخش آب اين حوزه مورد استفاده قرار مي‌گيرد. 
2. بازسازي شبكه‌هاي هيدرولوژيكي: در اين پروژه قرار بود به تعداد 13 ايستگاه هيدرولوژيكي، 10 ايستگاه هواشناسي در نقاط مختلف كشور نصب گردد و 3 دوره آموزشي تدوين گردد. از جمله به تعداد 3 ايستگاه هيدرولوژيكي نصب، سيستم آلات 10 ايستگاه هواشناسي به كابل انتقال و به تعداد 3 دوره آمورشي تدوين يافت.  
3. احداث مركز تحقيقات آب در كابل: ساختمان اين مركز تكميل گرديده و كار روي تجهيز اين مركز در جريان است. قرار است دوره دوم آموزشي در آينده نزديك تدوين گردد.
4. تأمين آب آشاميدني به شهر زرنج در ولايت نيمروز كه شامل تمديد 5 كيلومتر لين انتقال به قطر 110 ملي‌متر، باز‌سازي مخزن ذخيره قبلي و 5 مخزن ذخيره جديد مي‌باشد، تكميل گرديده و آب در اين شهر جريان دارد.
وي در اين ارتباط پيشنهاداتي را از جمله موارد زير ذكر كرد:
1. فعاليت هاي انجام يافته در طول سال گذشته توسط اين مركز مثبت ارزيابي شده و تمديد آن براي يك دوره ديگر پيشنهاد مي‌گردد.
2. يك تعداد كارهاي مربوط به پروژه‌هاي افغانستان تا به حال تكميل نشده است، اميد است در تكميل آن جديت به خرج داده شود.
3. لازم است تا در پروژه‌هاي آينده براي افغانستان كه ممكن توسط اين مراكز ايجاد گردد، در انتخاب طرح و تطبيق آن نقش كليدي براي متخصصين كشور داده شود. 
4. تدوين دوره‌ آموزشي در طرح سد‌هاي كوچك، متوسط و نيز دوره آموزشي در مورد درياها هستيم كه اميد است اين مركز و يونسكو بتوانند اين تقاضا را فراهم نمايند.
5. سهم بيشتر براي متخصصين افغاني جهت اشتراك در كنفرانس‌ها، سمينارها و دوره‌هاي آموزشي داده شود، زيرا مدت زيادي است كه آنان از كارهاي عملي و امور آموزشي بدور بوده‌اند.
6. استادان و محققين عضو كميته ملي هيدرولوژي افغانستان آمادگي خويش را جهت پيش‌بردن امور تحقيقاتي در بخش آب را تحت حمايت يونسكو نموده‌اند كه اميد است در اين راستا با آنان همكاري و راهنمايي هاي لازم صورت گيرد.
7. داير نمودن دوره‌هاي آموزشي و تحقيقاتي در مسأله تغير اقليم، كنترل و مهار سيلاب‌ها، كاهش اثرات خشكسالي، معرفي تكنولوژي‌هاي معاصر و مناسب بخاطر حفظ و نگهداري آب در مناطق خشك و نيمه‌خشك، ارتقاي آگاهي ميرآب‌ها و بهبود وضعيت قنات‌ها.

+ نوشته شده در  جمعه هفتم فروردین 1388ساعت 0:13  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

آب


قرن 19 را می‌توان دوره طلایی هیدرولوژی دانست در این زمان زمین شناسی نیز به عنوان یک علم تکمیل کننده در آبهای زیرزمینی وارد گردید. قانون دارسی و فرمولهای دو پوئی- تیم (Dmpmit-Thiem) نمونه‌ای از پیشرفت‌های آبهای زیرزمینی همراه با هیدرولوژی می‌باشد. در زمینه هیدرولوژی آبهای سطحی نیز بخصوص به هیدرومتری توجه فراوانی مبذول گردید. فرمولهای فرانسیس در مورد سرریزها ، گانگیه (Gangmillet) کوته (kmtter) و مانینگ (Manning) درباره جریان آب در کانالهای روباز از جمله این مواردند.


فعالیتهای دالتون در زمینه تبخیر نیز بسیار حائز نیز بسیار حائز اهمیت بود. گرچه قسمت اعظم هیدرولوژی جدید در قرن 19 پایه گذاری شد. ولی تا امروز هنوز هیدرولوژی علمی از تکامل زیادی برخوردار نبود.


در اواخر قرن 19 و بخصوص در 30 سال اول قرن 20 صدها فرمول تجربی پیشنهاد گردید که می‌بایست ضرایب و پارامترهای آنها بر اساس قضاوت و تجربه بدست می‌آمده و برای حل این مشکل در بسیاری از کشورها موسسات و انیستیتو‌های تحقیقی در زمینه هیدرولوژی تاسیس گردید. در این دوره دانشمندان زیادی ظهور کردند از جمله می‌توان در سال 1932 شرمن (Sherman) نظریه روش هیدروگراف واحد برای تخمین رواناب پیشنهاد کرد.


نظریه تیس (Thies) در حل مسائل مربوط به هیدرولوژی چاهها و روش پیشنهادی گامبل (Gammble) در سال 1941 برای تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها و روشهای انیشتین (Einstein) را در مطالعات رسوب رودخانه‌ها نام برد. و از سال 1650 به بعد روشهای نظری در هیدرولوژی بسیار معمولی گردید بطوری که اکثر فرمولها و روشهای تجربی در قالب ریاضی در رد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

زیرشاخه‌های هیدرولوژی
هیدرومتئورولوژی (Hydrometeorology) یا آب و هواشناسی
کاربرد هواشناسی را در مسائل هیدرولوژی مورد بررسی قرار می‌دهد. به عبارت دیگر هیدرومتئورولوژی را می‌توان علمی دانست که درباره مسائل مشترک بین هواشناسی و هیدرولوژی بحث می‌کند.

لیمنولوژی
علم مطالعه آبهای داخل خشکی (دریاچه‌ها و برکه‌ها و ...) را لیمنولوژی (Limnology) گویند. در این رابطه خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی ، و بیولوژیکی آب توده‌های آب موجود در داخل خشکیها مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

کرایولوژی
یخ شناسی یا کرایولوژی (Cryology) علمی است که در آن خصوصیات مختلف آب در حالت جامد (برف یا یخ) بررسی می‌شود. به زبان دیگر کرایولوژی علم یخ شناسی و بررسی یخچالهاست هرچند یخچال شناسی نیز امروزه خود علم جداگانه‌ای را تشکیل می‌دهد.

ژئوهیدرولوژی (geohydrology)
به معنی هیدرولوژی آبهای زیرزمینی یا علم مطالعه آبها در زیر زمین است که در مقابل آن علم مطالعه آب در سطح زمین که هیدرولوژی آبهای سطحی گفته می‌شود قرار دارد. غالبا دو واژه ژئوهیدرولوژی و هیدروژئولوژی باهم اشتباه می‌شوند. اما در اولی تکیه بر هیدرولوژی و در دومی تکیه بر زمین شناسی می‌باشد. در فارسی برای مطالعه آب در زیر زمین از واژه هیدروژئولوژی استفاده می‌شود.

پوتامولوژی
رودخانه شناسی یا پوتامولوژی (Potamology) مسائل مربوط به جریان آب در رودخانه را مورد بررسی قرار می‌دهد در این رابطه تاکید بر جنبه‌های فیزیکی موضوع است تا بیولوژیکی آن.

هیدروگرافی
علم مطالعه وضعیت و خصوصیات فیزیکی آب بخصوص در رابطه با مسائل کشتیرانی را هیدروگرافی (Hydrography ) گویند. مطالعه جزر و مد در دریاهای آزاد و نوسانات سطح آب و نیز موج شناسی در قلمرو این علم قرار دارد.

هیدرومتری
آب سنجی که به آن هیدرومتری (Hydrometry) نیز گفته می‌شود. علم اندازه گیری آب و مسائل مربوط به آن می‌باشد، در واقع این علم سنجشهای مختلف مرکز آب ، مقادیر جریان و موارد مشابه به آن را در برمی‌گیرد.

اقیانوس سنجی
در علم اقیانوس سنجی (Oceanolography) خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی ، بیولوژیکی و دیگر ویژگیهای اقیانوس و دریاهای آزاد مورد مطالعه قرار می‌گیرد. این علم خود بخشی از دانش وسیع اقیانوس شناسی (Oceanology) به شمار می‌آید.

کاربردهای هیدرولوژی
امروزه این علم در طراحی و طرز عمل سازه‌های هیدرولیکی نظیر سدهای ذخیره‌ای و انحرافی ، کانالهای آبیاری و زهکشی و پل ، مهندسی رودخانه و کنترل سیلاب ، آبخیزداری ، جاده سازی ، طراحی تفرجگاه مسائل بهداشتی و فاضلاب شهری و صنعتی و زمینه‌های زیست محیطی بطور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ضرورت این علم (هیدرولوژی)
هر سال به سطح خشکیهای کره زمین حدود 110000 کیلومتر مکعب آب بصورت نزولات جوی فرو می‌ریزد در عوض 70000 کیلومتر مکعب آن بصورت تبخیر خارج می‌شود. تفاوت این دو رقم 40000 کیلومتر مکعب است که منابع تجدید شونده آب را تشکیل می‌دهند. مقدار سرانه آب تجدید شونده در سطح دنیا رقمی حدود 7400 متر مکعب در سال برای هر نفر است. اما این مقدار بطور یکنواخت تقسیم نشده است.



دید کلی
هیدرولوژی علمی است که در مورد پیدایش خصوصیات و نحوه توزیع آب در طبیعت بحث می‌کند ولی عملا واژه هیدرولوژی به شاخه‌ای از جغرافیای فیزیکی اطلاق می‌شود که گردش آب در طبیعت را مورد بررسی قرار می‌دهد. انجمن علوم و فنون ایالات متحده تعریف زیر را برای هیدرولوژی برگزیده است:


هیدرولوژی علم مطالعه آب کره زمین است و در مورد پیدایش ، چرخش و توزیع آب در طبیعت خصوصیات فیزیکی و شیمیایی آب ، واکنش‌های آب در محیط و ارتباط آن با موجودات زنده بحث می‌کند بنابراین ملاحظه می‌شود که هیدرولوژی در برگیرنده تمامی داستان آب است.

تاریخچه و تکامل آب شناسی
تا جایی که تاریخ نشان می‌دهد اولین تجارب آب شناسی مربوط به سومریها و مصریها در منطقه خاورمیانه است بطوری که قدمت سد سازی روی رودخانه نیل به 4000 سال قبل از میلاد مسیح می‌رسد در همین زمان فعالیتهای مشابهی در چین نیز وجود داشته است. از بدو تاریخ تا حدود 1400 سال بعد ازمیلاد مسیح فلاسفه و دانشمندان مختلفی از جمله هومر طالس ، افلاطون ، ارسطو و پلنی در مورد سیکل هیدرولوژی اندیشه‌های گوناگونی ارائه کرده‌اند و کم کم مفاهیم فلسفی هیدرولوژی جای خود را به مشاهدات علمی دادند.


سیر تحولی و رشد
شاید بتوان گفت هیدرولوژی جدید از قرن 17 با اندازه گیریهای مختلف آغاز شد در این دوره پرالت ترانست مقدار بارندگی تبخیر و صعود موئینه‌ای را در حوضه آبریز رودخانه سن اندازه گیری کند ماریوت با اندازه گیری سرعت و سطح مقطع جریان دبی رودخانه سن را در پاریس اندازه گیری کرد.


در قرن 18 مطالعات تجربی در زمینه‌های هیدرولوژی شکوفایی خاصی را پیدا کرد. بر اساس این مطالعات بود که بسیاری از اصول هیدرولیکی پایه گذاری گردید. از آن جمله می‌توان وسایلی مانند پیزو ستروبرنولی ، لوله پیتر ، جریان سنج ولت من ، لوله بوردا ، و نظریه‌هایی مانند نظریه برنولی ، (فرمول شزی و قوانین دالامبرت را نام برد. از آن زمان به بعد هیدرولوژی از جنبه کیفی به کمی سوق داده شده و اندازه گیری بسیاری از پدیده‌های هیدرولوژی امکان پذیر گردید.


قرن 19 را می‌توان دوره طلایی هیدرولوژی دانست در این زمان زمین شناسی نیز به عنوان یک علم تکمیل کننده در آبهای زیرزمینی وارد گردید. قانون دارسی و فرمولهای دو پوئی- تیم (Dmpmit-Thiem) نمونه‌ای از پیشرفت‌های آبهای زیرزمینی همراه با هیدرولوژی می‌باشد. در زمینه هیدرولوژی آبهای سطحی نیز بخصوص به هیدرومتری توجه فراوانی مبذول گردید. فرمولهای فرانسیس در مورد سرریزها ، گانگیه (Gangmillet) کوته (kmtter) و مانینگ (Manning) درباره جریان آب در کانالهای روباز از جمله این مواردند.


فعالیتهای دالتون در زمینه تبخیر نیز بسیار حائز نیز بسیار حائز اهمیت بود. گرچه قسمت اعظم هیدرولوژی جدید در قرن 19 پایه گذاری شد. ولی تا امروز هنوز هیدرولوژی علمی از تکامل زیادی برخوردار نبود.


در اواخر قرن 19 و بخصوص در 30 سال اول قرن 20 صدها فرمول تجربی پیشنهاد گردید که می‌بایست ضرایب و پارامترهای آنها بر اساس قضاوت و تجربه بدست می‌آمده و برای حل این مشکل در بسیاری از کشورها موسسات و انیستیتو‌های تحقیقی در زمینه هیدرولوژی تاسیس گردید. در این دوره دانشمندان زیادی ظهور کردند از جمله می‌توان در سال 1932 شرمن (Sherman) نظریه روش هیدروگراف واحد برای تخمین رواناب پیشنهاد کرد.


نظریه تیس (Thies) در حل مسائل مربوط به هیدرولوژی چاهها و روش پیشنهادی گامبل (Gammble) در سال 1941 برای تجزیه و تحلیل آماری داده‌ها و روشهای انیشتین (Einstein) را در مطالعات رسوب رودخانه‌ها نام برد. و از سال 1650 به بعد روشهای نظری در هیدرولوژی بسیار معمولی گردید بطوری که اکثر فرمولها و روشهای تجربی در قالب ریاضی در رد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

زیرشاخه‌های هیدرولوژی
هیدرومتئورولوژی (Hydrometeorology) یا آب و هواشناسی
کاربرد هواشناسی را در مسائل هیدرولوژی مورد بررسی قرار می‌دهد. به عبارت دیگر هیدرومتئورولوژی را می‌توان علمی دانست که درباره مسائل مشترک بین هواشناسی و هیدرولوژی بحث می‌کند.

لیمنولوژی
علم مطالعه آبهای داخل خشکی (دریاچه‌ها و برکه‌ها و ...) را لیمنولوژی (Limnology) گویند. در این رابطه خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی ، و بیولوژیکی آب توده‌های آب موجود در داخل خشکیها مورد مطالعه قرار می‌گیرد.

کرایولوژی
یخ شناسی یا کرایولوژی (Cryology) علمی است که در آن خصوصیات مختلف آب در حالت جامد (برف یا یخ) بررسی می‌شود. به زبان دیگر کرایولوژی علم یخ شناسی و بررسی یخچالهاست هرچند یخچال شناسی نیز امروزه خود علم جداگانه‌ای را تشکیل می‌دهد.

ژئوهیدرولوژی (geohydrology)
به معنی هیدرولوژی آبهای زیرزمینی یا علم مطالعه آبها در زیر زمین است که در مقابل آن علم مطالعه آب در سطح زمین که هیدرولوژی آبهای سطحی گفته می‌شود قرار دارد. غالبا دو واژه ژئوهیدرولوژی و هیدروژئولوژی باهم اشتباه می‌شوند. اما در اولی تکیه بر هیدرولوژی و در دومی تکیه بر زمین شناسی می‌باشد. در فارسی برای مطالعه آب در زیر زمین از واژه هیدروژئولوژی استفاده می‌شود.

پوتامولوژی
رودخانه شناسی یا پوتامولوژی (Potamology) مسائل مربوط به جریان آب در رودخانه را مورد بررسی قرار می‌دهد در این رابطه تاکید بر جنبه‌های فیزیکی موضوع است تا بیولوژیکی آن.

هیدروگرافی
علم مطالعه وضعیت و خصوصیات فیزیکی آب بخصوص در رابطه با مسائل کشتیرانی را هیدروگرافی (Hydrography ) گویند. مطالعه جزر و مد در دریاهای آزاد و نوسانات سطح آب و نیز موج شناسی در قلمرو این علم قرار دارد.

هیدرومتری
آب سنجی که به آن هیدرومتری (Hydrometry) نیز گفته می‌شود. علم اندازه گیری آب و مسائل مربوط به آن می‌باشد، در واقع این علم سنجشهای مختلف مرکز آب ، مقادیر جریان و موارد مشابه به آن را در برمی‌گیرد.

اقیانوس سنجی
در علم اقیانوس سنجی (Oceanolography) خصوصیات فیزیکی ، شیمیایی ، بیولوژیکی و دیگر ویژگیهای اقیانوس و دریاهای آزاد مورد مطالعه قرار می‌گیرد. این علم خود بخشی از دانش وسیع اقیانوس شناسی (Oceanology) به شمار می‌آید.

کاربردهای هیدرولوژی
امروزه این علم در طراحی و طرز عمل سازه‌های هیدرولیکی نظیر سدهای ذخیره‌ای و انحرافی ، کانالهای آبیاری و زهکشی و پل ، مهندسی رودخانه و کنترل سیلاب ، آبخیزداری ، جاده سازی ، طراحی تفرجگاه مسائل بهداشتی و فاضلاب شهری و صنعتی و زمینه‌های زیست محیطی بطور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد.
ضرورت این علم (هیدرولوژی)
هر سال به سطح خشکیهای کره زمین حدود 110000 کیلومتر مکعب آب بصورت نزولات جوی فرو می‌ریزد در عوض 70000 کیلومتر مکعب آن بصورت تبخیر خارج می‌شود. تفاوت این دو رقم 40000 کیلومتر مکعب است که منابع تجدید شونده آب را تشکیل می‌دهند. مقدار سرانه آب تجدید شونده در سطح دنیا رقمی حدود 7400 متر مکعب در سال برای هر نفر است. اما این مقدار بطور یکنواخت تقسیم نشده است.


متخصصان هیدرولوژی رقم 1000 متر مکعب در سال برای هر نفر را مرز کم آبی یک کشور تعیین کرده‌اند. این رقم در مصر 30 در قطر 40 در لیبی 160 در عربستان 140 متر مکعب در سال برای هر نفر برآورد شده است. همگی جز کشورهای کم آب محسوب می‌شوند. در ایران این سرانه 1500 متر مکعب در سال تخمین زده شده است. با این حساب نمی‌توان ایران را یک کشور کم آب تلقی کرد. یکی از راههای سازگاری با خشکی استفاده بهینه از منابع آب است. باید سعی کرد که تا حد امکان از ریزشهای جوی ، جریان آبهای سطحی و منابع زیرزمینی به نحو مطلوب استفاده شود و این کار عملی نخواهد بود مگر با شناخت پدیده‌های هیدرولیکی.

 


 
+ نوشته شده در  جمعه هفتم فروردین 1388ساعت 0:8  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

گرما

شماره 596 ، یک شنبه،31 شهریور ، 1387
 
شرایط اکولوژیک شهر تهران در طول چهار قرنی که از عمر این شهر می‌گذرد، به ویژه از اوایل قرن حاضر به بعد، دگرگونی‌های بسیار عمیق و گسترده‌ای را متحمل شده است. به تبع آن، اقلیم نیز که در نتیجه تغییرات اکولوژیکی می‌تواند تغییر یابد، در فضای طبیعی اشغال شده توسط شهر به طور گسترده‌ای تغییر ماهیت داده است. شاید مهم‌ترین علل بروز تغییرات اقلیمی در تهران را (که بی‌شک از تغییرات اقلیم جهانی نیز تاثیر می‌پذیرد) بتوان در دو عامل دید. نخست حضور فیزیکی شهر به عنوان پدیده‌ای بیگانه در محیط طبیعی و دوم فعالیت‌های مرتبط با زندگی شهری است. گسترش بی‌رویه شهر تهران، افزایش جمعیت، افزایش تعداد خودروها و به تبع آن افزایش مصرف سوخت‌های فسیلی چه در حمل و نقل و چه در بخش ساختمان، افزایش انتشار گازهای گلخانه‌ای (که هم‌اکنون آمار دقیقی از آن در دست نیست) و... جملگی باعث شده تا امروز روند تغییرات اقلیم شهر تهران به گونه‌ای باشد که پایتخت را در مسیر گرم شدن پیش برد. در وضعیت موجود، ساختار اکولوژیک فضایی که به اشغال شهر تهران در آمده به طور کامل تغییر یافته است. در نتیجه مسدود شدن سطح شهر توسط آسفالت و گسترش ساختمان‌سازی، ساختار هیدرولوژیک شهر کاملا دگرگون شده است. خاک به عنوان یک عامل اکولوژیک، توسط بناها و شبکه راه‌ها پوشیده شده و بدین ترتیب روابط خود را با اتمسفر و هیدروسفر از دست داده است. نکته دیگر اینکه فضای سبز موجود در شهر تهران با آنچه که شرایط اکولوژیک منطقه اقتضا می‌کند کاملا فاصله گرفته است و به نحوی قربانی توسعه راه‌ها و ساختمان‌سازی شده است. لذا با توجه به ارتباط نزدیک عوامل یاد شده با اقلیم و نیز کنش مجموعه این عوامل با یکدیگر، ظهور تغییرات در اقلیم شهر به عنوان واکنشی نسبت به تغییرات به وقوع پیوسته در بین سایر عوامل اکولوژیک، امری کاملا بدیهی به نظر می‌رسد.
نتایج تحقیقات صورت گرفته در دوره زمانی 1961 تا 2005 نیز بروز تغییرات اساسی در اقلیم تهران را نشان می‌دهد که جای تامل دارد. تحقیقات نشان می‌دهد اقلیم شهر تهران در طول این دوره زمانی مرتبا در حال گرم شدن بوده است و جالب اینکه شدت این گرمایش در دوره سرد سال و دمای شب‌ها بیشتر است. بر اساس این یافته‌ها مقدار بارش سالانه چندان تغییری نکرده است اما به جهت افزایش دمای شهر شرایط خشکسالی حاکم می‌شود. در طول دوره مطالعه بر مقدار ساعات آرام هوای شهر افزوده شده است. باد غالب شهر از باد شمالی در ابتدای دوره به باد غربی در اواخر دوره تغییر یافته است. ناگفته نماند که همین افزایش هوای آرام و فراوانی وارونگی‌های دمایی همگی شرایط مساعدی برای آلودگی و پایداری هوا را فراهم می‌آورد و استیلای تدریجی خشکسالی هم مسئله دیگری است که باید همراه با مسائل اقلیمی دیگر شهر تهران مورد توجه برنامه‌ریزان قرار گیرد.
توپوگرافی خود شهر نیز به گونه‌ای است که اختلاف ارتفاع زیادی بین شمال و جنوب به‌وجود آورده که سبب می‌شود الگوهای فضایی دما و فشار متفاوت باشد و تنها راه چاره، شناخت این ویژگی‌های طبیعی و سازش با آنهاست.
دکتر بهلول علیجانی، استاد اقلیم‌شناسی دانشگاه تربیت معلم دراین‌باره می‌گوید: برای این مطالعه از آمار ایستگاه هواشناسی مهرآباد در دوره آماری 1961 تا 2005 استفاده شده است. بر این اساس معلوم شد که دمای متوسط سالانه تهران 17 درجه سلسیوس است. سردترین سال تهران سال 1972 با 15 و گرم‌ترین سال آن، سال 2001 با 19 درجه سلسیوس بوده است. یعنی دامنه نوسان دمای سالانه حدود 4 درجه است. از سوی دیگر دمای متوسط سالانه تهران در طول دوره مطالعه روند صعودی معنی‌داری داشته است. بیشترین تغییرات زمانی دمای متوسط سالانه از تغییرات دماهای حداقل حاصل شده است و دماهای حداکثر در طول دوره مطالعه تغییرات معنی‌داری نشان نداده است در صورتی‌که دمای حداقل روزانه یعنی دمای شب‌ها تغییر بسیار چشمگیری دارد. به عبارت ساده‌تر شب‌های تهران نسبت به سال‌های قدیم گرم‌تر شده است. بنابراین می‌توان استنباط کرد که توسعه شهری تهران اثر بیشتری روی دمای شب‌ها داشته است.
به گفته او، افزایش دمای تهران به‌ویژه دماهای سرد آن در همه جنبه‌های اقلیمی شهر مشهود است. تعداد و شدت روزهای یخبندان تغییرات فاحشی در طول دوره مطالعه نشان داده‌اند به طوری‌که تعداد روزهای یخبندان در طول دوره کاهش چشمگیری داشتند.
نوسان دمای روزانه یکی دیگر از ویژگی‌های دوره سرد سال در تهران است. این اقلیم‌شناس خاطرنشان می‌سازد: در دوره گرم سال دمای روزانه از سالی به سال دیگر چندان تغییر نمی‌کند، در صورتی که در دوره سرد سال دما بسیار متغیر است. در ماه‌های زمستان اندازه ضریب تغییرپذیری از 100 درصد تجاوز می‌کند. البته تغییرات مقادیر کمینه دما خیلی بیشتر است. این بدان معنی است که به دماهای متوسط دوره سرد سال نمی‌توان اعتماد کرد. در صورتی که متوسط دمای روزهای تابستان قابل اعتماد و تقریبا ثابت است.
شب‌های تهران گرم‌تر می‌شود
دکتر علیجانی خاطرنشان می‌سازد: فراوانی روزهای گرم نیز شاخص دیگری برای سنجش وضعیت گرمایی تهران است و حتی این شاخص هم حاکی از گرمایش شب‌ها دارد. در اوایل دوره مطالعه ساعات کمتری از روز گرم بوده است و مردم حداقل در طول شب راحت بودند. اما در اواخر دوره مطالعه مدت گرما در طول روز افزایش یافته است و مردم در طول شب هم راحت نیستند. در بعضی روزها تمام روز دمای شهر بالای 30 درجه بوده است. در طول دوره مطالعه روزهای با گرمای بالای 40 درجه هم مشاهده شده است ولی توزیع آنها روند خاصی نشان نداد. به گفته او بررسی همه شاخص‌های دمایی شهر تهران نشان می‌دهند که دمای تهران در طول دوره مطالعه افزایش یافته است. این افزایش در زمینه دماهای شب‌ها بیشتر از روزها بوده است. علاوه بر این زمستان‌ها هم گرم‌تر شده‌اند. باید این نکته را پذیرفت که ایستگاه مهرآباد تهران در ابتدای دوره مطالعه بیرون از شهر بوده است ولی اکنون در داخل شهر قرار گرفته است لذا تمام اندازه‌گیری‌های آن اثرات توسعه شهر تهران را نشان می‌دهد. در نتیجه کاملا طبیعی به نظر می‌رسد که دمای آن در طول دوره مطالعه افزایش یافته باشد. یافته‌ها نشان می‌دهد اثرات شهر تهران روی اقلیم محل به‌قدری محسوس است که حتی در یک روز تعطیل به جهت کم شدن فعالیت مردم دمای شهر کاهش می‌یابد.
بارندگی چندان تغییری نکرده است
تحقیقات نشان می‌دهد متوسط بارش سالانه تهران در دوره مطالعه (2005ـ1961) 236 میلیمتر و براساس دوره 112 ساله 2005ـ1894 اندازه آن 234 میلیمتر است. روند تغییرات آن در طول دوره آماری چشمگیر نیست. در طول دوره آماری بیشترین بارش سالانه در سال 1923 به مقدار 623 میلیمتر و کمترین مقدار آن در سال 1917 به مقدار 5/89 میلیمتر باریده است بنابراین هیچ روند خاصی در رفتار بارش سالانه تهران مشهود نیست. اما روزهای بارش سالانه روند افزایشی معنی داری را نشان می‌دهد. اگرچه در طول دوره مطالعه مقدار بارش سالانه کاهش چشمگیری نداشته است ولی شرایط خشکی در شهر تهران افزایش یافته است که عمدتا به دلیل افزایش دمای شهر است. با اینکه بارش سالانه تهران تغییر فاحشی نداشته است اما وضعیت درون سالی بارش چندان مناسب نبوده است. یکی از ویژگی‌های مهم بارش توزیع یکنواخت آن در طول سال است که در مورد تهران مصداق ندارد. بیشتر بارش در دوره سرد سال است، مهم‌تر از آن غیر یکنواخت بودن شدت بارش‌های روزانه است. دوره‌های خشک تهران طولانی‌تر شده‌اند و بیشتر بارش سالانه در روزهای معدودی می‌بارد. این مسئله سبب می‌شود که اولا هوای تهران در فاصله‌های بسیار طولانی شسته شود و تعداد دفعات شستشو در طول سال کمتر شود و به تبع آن هوای تهران بیشتر وقت‌ها آلوده شود. ثانیا خطرات ناشی از رگبارهای سنگین و یا کولاک‌های سنگین افزایش می‌یابد. هر موقع که باران می‌بارد مطمئنا خسارات سنگین به‌بار می‌آورد.
باد باید به داد تهران برسد
باد مهم‌ترین عنصر اقلیمی در تعدیل محیط زیست تهران است. بعضی‌ها معتقدند که برای تمیز کردن هوای تهران احتیاج به جارو داریم تا آب. یعنی اینکه باد بهتر می‌تواند هوای تهران را تمیز کند تا باران، برای اینکه باد فراوان‌تر از باران است و در همه سطوح می‌وزد. براساس آمار دیدبانی ایستگاه مهرآباد حدود 36 درصد از موارد هوای تهران آرام است. به طوری‌که درصد هوای آرام در ابتدای دوره مطالعه حدود 20 درصد بوده که در انتهای دوره به بالای 40 درصد رسیده است. افزایش درصد هوای آرام خبر بدی برای شرایط آلودگی هوای تهران است. در محیط آرام مواد زاید تولید شده در محل باقی مانده و سبب آلودگی هوا می‌شوند. در نتیجه شرایط آلودگی هوای تهران در طول دوره مطالعه افزایش یافته است.
شهر تهران به جهت موقعیت جغرافیایی خود از شرایط اقلیمی خاصی برخوردار است، تابستان‌های گرم و خشک و زمستان‌های سرد و مرطوب دارد. در طول دوره مطالعه دمای آن به‌ویژه در دوره سرد سال و در طول شب‌ها افزایش یافته است. اگرچه مقدار بارش آن در طول دوره کم نشده است ولی به جهت افزایش دما وضعیت خشکسالی بر شهر حاکم شده است. فراوانی وارونگی‌های دمایی به‌ویژه در ارتفاع 50 تا 100 متر بر پتانسیل شهر برای آلودگی می‌افزاید. به‌علاوه افزایش هوای ساکن هم بر نگرانی برنامه‌ریزان برای ایجاد شرایط سالم زندگی می‌افزاید.
در مجموع اقلیم شهر به‌گونه‌ای تغییر یافته است که اگر مورد توجه جدی برنامه‌ریزان قرار نگیرد، مشکلات غیرقابل تحملی ایجاد خواهد کرد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که در عمل کلید اصلی حل معمای سالم‌سازی محیط زیست شهر تهران
+ نوشته شده در  جمعه هفتم فروردین 1388ساعت 0:2  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

هیدرولوزیک شهری

آسیب پذیری شهرهایی که در مجاورت دریاها واقیانوسها ی بیرونی هستند از نظر اب شیرین:در برخی از جاها بدلیل مجاورت با دریا آب را با دستگاه شیرین می کنند و می خورند و در اخر که می خوری احساس تلخی می کنی. در قشم اب شیرین کن داریم .

تذکر: دررابطه با مسایل هیدرولوژیک شهری در شکل وجود حال انکه در صورت بروز می تواند تیشه به ریشه شهر بزند:1- چگونگی تامین اب کافی2-چگونگی دفع فاضلاب

اگر قرار است شهر پایدار بماند باید این دو مسئله حل شود.

تذکر : راه حل آنتالیو در بسیاری از شهرهای بزرگ ایالت اتتاریای جنوبی کانادا روش خاصی برای دفع روانابهای ناشی از بارندگی بکار می برند وآن استفاده از پارکهای گود و فرو نشسته ای است که سیلابهای شهری به داخل انها هدایت میشود. استفاده از پارکها برای ذخیره موقت سیلابهای شهری اقدامات ایمنی را طلب میکنند شرایط و موقعیت این پارکها باتید از نظر فعالیت کودکان موقعیت مکانی مدارس وزمینهای بازی مناسب باشد. علاوه برآنباید عواملی چون امکان دسترسی به زمین وبهای آن و مسائل مر بو ط به زیبائی و منظر سازی مناسب پارکها را نیزدر نظر گرفت

شور شدن آب در اعماق زمین :مثال برای شهر مریدا مکزیک که حفر جاه بیشتر از 40 متر عمق ممنوع است زیراخطر شور شدگی دارد. 1 قسمت فشار آب در برخی از مناطق شهرها ومشکلات ناشی از آن است. مثلا کار نکردن لوله آبی مثلا محروم شدن از استحمام. آخرین بحران در آبادان بوداستقرارومکان یابی صنایع در کنار رودخانه ها :مثلادر کنار رئدخانه ها صنایع ایجاد ایجاد می کنند که مشکل حمل  و نقل تولیدات کمتر می شود.این خود به شهر اسیب می رساند. کاهش و کمبود آب در شهرهایی مانند پاریس یا شناخت گارد در آلمان که را از 150 کیلومتری می آورند. در مشهد انتقال آب شیرین از مخزن سد دوستی از 200 کیلومتری.،در تبریز از فاصله 180 کیلومتری از زرینه رود می اورند ،در زابل از فاصله 160 کیلومتری آب را تامین می کنند ،در آمریکا آب آلوده را به زمین تزریق می کردند که خود باعث زمین لرزه هایی با قدرت 4 ریشتری بیشتر شود.ما شهرنشینی کالبدی پیشرفته تری از شهر نشینی اجتماعی و فر هنگی داریم هنوز زمینه های قانون گریزی و قانون ستیزی زیاد داریم. شور شدن خاک و از بین رفتن تمدنهای دیرینه:بسیاری از تمدن ها در اثر شور شدن آب وخاک از بین رفته اند .

-      

شهری که ناسالم است آسیب پذیری آن قابل کنترل نیست مثلا یک دفعه 2روز مدارس بخاطر آلودگی هوا تعطیل شد.

شهر در جهان در حال توسعه –رابرت دهاتر وسری لوی ایوسن. ترجمه کیومرث ایران دوست ،میترا احمدی وسیاستهای خیابانی – آقای آصف بیات

جمعیت حاشیه نشینی مشهد بیشتر از جمعیت برخی از استانهاست .

3-آسیبهای هیدرولوژیای:موارد متعددی را شا مل می شود:

1-3-طغیان رودخانه های شهر:مثل طغیان کارون که حدود 460 میلی متر مربع در ثانیه دبی آن علت. اغلب شهر های ما متاثر رودخانه ها هستند مثلا در مشهد رودخانه کشف رود. در سال 66طغیان رودخانه شد در مشهد عده زیادی صدمه دیدند – در تبریز رودخانه مهران چای،در تهران چندین رودخانه و مسیلی از شهر عبور می کنند –رودخانه کز، رودخانه دربند، رودخانه وتنجک. اسیبهای ناشی از تند آبهای شهری هم  زیاد داریم. تعیین حریم وحصار می تواند این اسیب ها را کمتر کند. خود رودخانه های شهر اکوسیستم خاصی را برای آنها ایجاد کرده است. کانالها ومسیل ها حکم حمل زباله از شمال شهر به جنوب شهر را دارد. گرادایان آلودگی در رودخانه ها زیاد است.هر کسی سعی می کند آلودگی خودش را به رودخانه هدایت کند .در مشهد در روز حدود 10 تن زباله بیمارستانی داریم . گاها در آب آلوده سیب ،پرتقال،خیار ،هویج و... داریم

سازمان بهداشت جهانی در دهه 1990-180 گفته که بیشتر بیماریهای شناخته شده (80%)به آب مربوط است نفوذ رطوبت رودخانه هادر پی ساختمانها به ویژه در نواحی ساحلی آسیب دیگر در شهرها ی رودخانه کنار در مواقع اضطراری است مثلادر جنگ ایران و عراق گاها عراق پل ها را می زد .بنابراین سیستم شهر مختل می شد . در اهواز ما 7 پل داریم که تمام برای شهر حیاتی است.و یا زلزله اگر بیاید و پل ها خراب شود چطور می خواهند کمک رسانی کنند .در شوشتر دو وجود دارد که به آن شطیط می گویند که درمواقع جنگ و...

خطرات ناشی از احتمال بازگشت سیل:

یک نوع آسیب دیگر فرسایش رودخانه هاست .موقعی که رودخانه در جریان خودش مئاندر یا پیچان رود ایجاد می کند خود باعث تخریب است

آسیب های ناشی از نشست زمین نیز نوع دیگر از آسیب هاست که بر اثر بهره برداری زیاد از آب زیرزمینی وغیره انجام می گیرد .

آسیب های هیدرولوژیکی دیگر آلودگی آب زیرزمینی است .مثلا آلودگی آب زیرزمینی بر اثر چاههای جذبی ویا منتهی نمودن آب های آلوده به نوعی سفره های آب زیرزمینی. به نظر می آید که به طبیعت اگر فشار زیاد وارد کنیم پس گردنی می زند.

مشکل تامین آب در شهرهای حاشیه کویر و خطر شور شدن منابع آب :

شهرهای بیابانی با کمبود آب مواجه هستند .شهر های کویری با کمبود آب مواجه نیستند بلکه با شوری آب مواجه هستند.




 
 

انواع چرخ دنده

 

 
 

واع چرخ دنده ها

وقتی می خواهند یک چرخ دنده انتخاب کنند، به چند نکته اساسی توجه می کنند.
• اولین نکته نسبت چرخ دنده ها است. نسبت چرخ دنده ها قدرت و سرعت خروجی را تعیین می کند.
• نکته دوم شکل دنده هایی است که روی چرخ دنده قرار گرفته اند. چرخ دنده های قدیمی ظاهری شبیه شکل روبرو داشتند. چنین چرخ دنده ای برای کارهای ساده خوب است، اما وقتی بخواهیم در یک ابزار پیچیده از آن استفاده کنیم کارآیی چندانی ندارد.
اینجا نوبت به انتخاب نوع چرخ دنده ها می رسد. چرخ دنده ها انواع مختلفی دارند که هر یک از آنها برای شرایط خاصی به کار می رود.

چرخ دنده های ساده
این چرخ دنده ها ساده ترین چرخ دنده هایی هستند که دیده اید. آنها دندانه های مستقیم دارند و محور دو چرخ نیز موازی با یکدیگر قرار گرفته اند. گاهی تعداد زیادی از آنها را در کنار هم قرار می دهند تا سرعت را کاهش و قدرت را افزایش دهند. شکل 1
در تعداد زیادی از وسایل از این چرخ دنده ها استفاده می شود. مثلاً ساعت های کوکی، ساعت های اتوماتیک، ماشین لباسشویی، پنکه و ... . اما در اتومبیل به کار نمی آیند، چون سر و صدای زیادی دارند. هر بار که دندانه یک چرخ به دندانه چرخ روبرو می رسد، صدای کوچکی در اثر برخورد ایجاد می شود. می توانید مجسم کنید وقتی تعداد زیادی از این چرخ دنده ها با هم کار کنند، چه سر و صدایی راه می اندازند؟ تازه این برخورد ها در دراز مدت، باعث شکستن دندانه ها می شود. برای کاهش سر و صدا و افزایش عمر چرخ دنده ها در بیشتر اتومبیلها از چرخ دنده های مارپیچ استفاده می کنند.

چرخ دنده های مارپیچ
دندانه این چرخ دنده ها اریب است. وقتی یکی از آنها می چرخد، ابتدا نوک دندانه ها با هم تماس پیدا می کنند سپس به تدریج دو دندانه کاملاً در هم جفت می شوند. این درگیری تدریجی همان چیزی است که هم سر و صدا را کم می کند و هم باعث می شود که این چرخ دنده ها نرم تر کار کنند.  شکل 2
در ماشین تعداد زیادی چرخ دنده مارپیچ وجود دارد. به خاطر مایل بودن دندانه ها، هنگام درگیری نیروی زیادی به آنها وارد می شود. به همین علت در وسایلی که از چرخ دنده های مارپیچی استفاده می کنند بلبرینگ هایی تعبیه شده است تا این فشار را تحمل کند. اگر زاویه دندانه ها را به دقت تنظیم کنیم، می توان دو چرخ دنده را به دو محور عمود بر هم وصل کرد تا جهت چرخش 90 درجه تغییر کند.

چرخ دنده های مخروطی
این چرخ دنده ها بهترین وسیله تغییر جهت هستند. معمولاً از آنها برای تغییر جهت 90 درجه استفاده می شود، ولی می توان طراحی را طوری انجام داد که در زاویه های دیگر نیز کار کنند. شکل 3
دندانه های آنها ممکن است مستقیم یا پیچ دار باشد. اما اگر دندانه ها صاف باشد همان مشکل چرخ دنده های ساده را دارند. در دندانه های پیچ دار این مشکل برطرف شده است، ولی در هر دوی آنها باید محور چرخ دنده ها در یک صفحه قرار داشته باشد. شکل 4
گاهی می خواهیم محور چرخها در یک صفحه نباشند. در چنین شرایطی از چرخ دنده هایی مانند شکل روبرو استفاده می کنیم. شکل 5
در دیفرانسیل بسیاری از اتومبیلها از این چرخ دنده ها استفاده می شود. این طراحی امکان آن را ایجاد می کند که محور چرخ دنده بیرونی پایین تر از محور چرخ دنده حلقوی قرار داده شود. شکل روبرو محور بیرونی ورودی را نشان می دهد که در تماس با چرخ حلقوی قرار گرفته است. از آنجایی که محور محرک (Drive Shaft) ماشین به چرخ بیرونی متصل می شود، پایین آمدن چرخ بیرونی امکان پایین آوردن محور محرک را هم ایجاد می کند، پس می توان محور را پایینتر آورد و در عوض فضای بیشتری را به سرنشینان اتومبیل اختصاص داد.

چرخ دنده های حلزونی
این چرخ دنده ها زمانی مورد استفاده قرار می گیرند که بخواهیم تغییر زیادی در سرعت و یا قدرت ایجاد کنیم. معمولاً نسبت شعاع دو چرخ دنده 20:1 است و گاهی حتی به 300:1 و بیشتر نیز می رسد. شکل 6
این چرخ دنده ها یک خاصیت جالب هم دارند که در هیچ چرخ دنده دیگری پیدا نمی شود. چرخ بالایی (حلزون) می تواند به راحتی چرخ دیگر (چرخ دنده حلزونی) را حرکت دهد، ولی چرخ پایینی نمی تواند حلزون رابچرخاند. زاویه دنده های روی حلزون آنقدر کوچک است که وقتی چرخ پایینی بخواهد آن را بچرخاند، اصطکاک به حدی زیاد می شود که از حرکت حلزون جلوگیری می کند. این ویژگی به ما امکان استفاده از این چرخ دنده ها را در جاهایی که به یک قفل خودکار نیاز داریم می دهد. فرض کنید از این چرخ دنده در یک بالابر استفاده کرده ایم؛ وقتی موتور بالابر از کار بیفتد، چرخ دنده ها قفل می شوند و نمی گذارند بار پایین بیاید. معمولاً در دیفرانسیل کامیونها و خودروهای سنگین از این چرخ دنده ها استفاده می شود.

چرخ دنده شانه ای
این چرخ دنده ها برای تبدیل حرکت دورانی به حرکت خطی استفاده می شوند. یک مثال خوب برای این چرخ دنده ها فرمان اتومبیل است. فرمان، چرخ دنده ای را می چرخاند که با چرخ شانه ای در تماس است. وقتی شما فرمان را می چرخانید، با توجه به جهت چرخش فرمان، شانه به سمت چپ و یا راست حرکت می کند و باعث حرکت چرخها می شود. در برخی از ترازوها نیز برای چرخاندن عقربه از سیستم مشابهی استفاده می شود. شکل
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 23:56  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

عمران

 
 
عمران آب
 
 
 
 
نویسنده:مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

 

 

 

 

 


 

یاد دارم که شبی در دل دال              بین فولاد و بتن گشت جدال
هر دو از خستگی و کار زیاد              بر فلک برده دو صد ناله و داد
بتنش گفت به صد خشم و خروش      ای تو زنازکی همچون دم موش
با چنین هیکل نازک که تراست          طاقت و تاب فشاریت کجاست
جمله نیروی فشاری به من است       زان مرا مانده و افسرده تن است
گفت فولاد که ای یار عزیز                 این چنین سخت تو با من مستیز
من و تو راحت و آسوده بدیم             هریکی در طرفی توده بدیم
روزی آمد بر ما صاحب کار                 با من و با تو چنین کرد قرار
که بیاییم و به هم در سازیم             کار او زود به راه اندازیم
او به ما وعده خوبی‎ها داد                وعده لطف و نکویی‎ها داد
گفت جای تو به بالا سازم                بهرت از چوب متکا سازم
گرچه اول بنهاد او دو سه بند             لیک برداشت پس از روزی چند
زان سپس ما بفتادیم به کار             من فتادم به کشش تو به فشار
بین کنون از چه در این حال شدیم     راست بشنو زمن، اغفال شدیم
 
این شعر در سال ۱۳۲۲ به‎وسیله مهندس اصغر جاویدان سروده شده است

منبع : تالار گفتمان ایران سازه


 

 


این موزه که شاید بزرگترین و مهمترین بنای خدماتی زیر آبی باشد، توسط Jacques Rougerie ، که تجربیات زیادی در رابطه با معماری زیر آب دارد طراحی شده است. این موزه در ساحل، نزدیک کتابخانه ی جدید اسکندریه ساخته شده، جایی که به علت زلزله هایی که در آن ناحیه به وقوع پیوسته، فرورفتگی ای مابین ساحل و خط باریکی از خشکی شکل گرفته است. در مصر باستان و درست زیر این فرورفتگی، کاخ یکی از فراعنه ی مصر قرار داشته که بر اثر همین زلزله ها ، همراه خشکی به زیر آب رفته است و این موزه برای نمایش آثار به جا مانده بنا شده است. این آثار شامل تعداد زیادی از سنگ تراشه ها، مجسمه هاو کشتی های شکسته ی یونانی و رومی است که در این محل غرق شده اند. همچنین بقایای یک فانوس دریایی که احتمال میرود همان فانوس اسکندریه باشد ( یکی از عجایب هفت گاهنه ی جهان ) نیز در این محل پیدا شده.

این یافته ها به علت احتمال آسیب دیدن، قابل جابجایی از آن محل نبودند، به همین علت بهترین راه برای حفظ و نمایش آنها ایجاد موزه ای در زیر آب ها بود. این موزه از ۴ المان بزرگ که از بادبان قایق های قدیمی مصری که روی رود نیل وجود داشته اند الهام گرفته شده شکل گرفته. در داخل موزه هم، به وسیله ی تونل های شفافی از جنس فایبرگلاس، این توانایی به تماشاگران داده شده تا آثار را به راحتی در زیر آب مشاهده کنند. عمقی که این تونل ها در آن قرار دارند، چیزی حدود ۵ تا ۶ متر است که در این عمق فشار زیادی به دیواره ها وارد نمی شود. این پروژه قرار است طی ۳ سال کامل شود.

 


 
 

 


مقاومت بتن به وسیله نسبت سیمان، ریز دانه و درشت دانه ، آب و افزودنی‌های متنوع كنترل می‌شود. نسبت آب به سیمان فاكتور اصلی برای تشخیص مقاومت سیمان می‌باشد. هرچقدر نسبت آب به سیمان كمتر باشد، مقاومت فشاری بتن افزایش می‌یابد. یك مقدار حداقل آبی برای فرایند‌های شیمیایی سخت شدن بتن مورد نیاز است، آب اضافی كارآیی بتن را افزایش می‌دهد (سهولت جریان یافتن بتن) ولی مقاومت را كاهش می‌دهد. مقدار كارآیی به وسیله آزمایش اسلامپ بدست می‌آید. یك قالب فلزی به شكل مخروط ناقص با بتن تازه پر می شود ، سپس قالب بالا كشیده می‌شود فاصله بین بالای بتن و جای قبلی آن قبل از برداشتن قالب اندازه‌گیری می‌شود. اسلامپ كمتر ، مخلوط محكمتر و كم كارآتری را ایجاد می‌كند. در ساختن ساختمان اسلامپ 75 الی 100 میلیمتر معمول است. تكان‌دادن مخلوط بتن كارآیی را بسیار زیاد بهبود می‌بخشد و حتی بتن خیلی سفت بدون اسلامپ هم می‌تواند ریخته شود.

اطلاعات مربوط به نسبتهای اختلاط بتن در استاندارد 211-1 ACI برای بتن با وزن معمولی موجود است. استاندادر 211 -2 برای بتن سبك سازه‌ای و استاندارد 211-3 برای بتن بدون اسلامپ. مقاومت عملی بتن در جا در سازه همچنین متاثر از مراحل ریختن بتن و نظارت آن می‌باشد.

مقاومت بتن در آمریكا با f’c نمایش داده می‌شود كه مقاومت فشاری به psi از آزمایش استوانه نمونه‌های با قطر 6 اینچ در ارتفاع 12 اینچ می‌باشد كه در 28 روز بعد از ساخته شدن مورد آزمایش قرار می‌گیرد. در قسمتهای مختلف دنیا ، واحد استاندارد آزمایش قالب‌های مكعب به ضلع 20 سانتیمتر است.

دانه و درشت دانه ، آب و افزودنی‌های متنوع كنترل می‌شود. نسبت آب به سیمان فاكتور اصلی برای تشخیص مقاومت سیمان می‌باشد. هرچقدر نسبت آب به سیمان كمتر باشد، مقاومت فشاری بتن افزایش می‌یابد. یك مقدار حداقل آبی برای فرایند‌های شیمیایی سخت شدن بتن مورد نیاز است، آب اضافی كارآیی بتن را افزایش می‌دهد (سهولت جریان یافتن بتن) ولی مقاومت را كاهش می‌دهد. مقدار كارآیی به وسیله آزمایش اسلامپ بدست می‌آید. یك قالب فلزی به شكل مخروط ناقص با بتن تازه پر می شود ، سپس قالب بالا كشیده می‌شود فاصله بین بالای بتن و جای قبلی آن قبل از برداشتن قالب اندازه‌گیری می‌شود. اسلامپ كمتر ، مخلوط محكمتر و كم كارآتری را ایجاد می‌كند. در ساختن ساختمان اسلامپ 75 الی 100 میلیمتر معمول است. تكان‌دادن مخلوط بتن كارآیی را بسیار زیاد بهبود می‌بخشد و حتی بتن خیلی سفت بدون اسلامپ هم می‌تواند ریخته شود.

اطلاعات مربوط به نسبتهای اختلاط بتن در استاندارد 211-1 ACI برای بتن با وزن معمولی موجود است. استاندادر 211 -2 برای بتن سبك سازه‌ای و استاندارد 211-3 برای بتن بدون اسلامپ. مقاومت عملی بتن در جا در سازه همچنین متاثر از مراحل ریختن بتن و نظارت آن می‌باشد.

مقاومت بتن در آمریكا با f’c نمایش داده می‌شود كه مقاومت فشاری به psi از آزمایش استوانه نمونه‌های با قطر 6 اینچ در ارتفاع 12 اینچ می‌باشد كه در 28 روز بعد از ساخته شدن مورد آزمایش قرار می‌گیرد. در قسمتهای مختلف دنیا ، واحد استاندارد آزمایش قالب‌های مكعب به ضلع 20 سانتیمتر است.


 
 

 

پیش تنیدگی روشی است برای مقاوم سازی بتن یا مواد دیگر که توسط رشته های فولادی با مقاومت بالا و یا میلگردها انجام می شود و بطور کلی به آن Tendon یا همان فولادهای پس تنیدگی گفته می شود.
کاربرد پیش تنیدگی در سازه های پارکینگ ها، ساختمان(آپارتمانها) و در دفاتر کار، دالهای بتنی روی زمین، پلها و ورزشگاه ها، حفاری های سنگ و خاک، تانکهای ذخیره آب و مواد شیمیایی و ... می باشد.
در بیشتر حالت ها سیستم پیش تنیدگی به عملیات اجرایی ساخت پروژه این امکان را می دهد در مواقع غیر ممکن ملزومات معماری طرح رعایت و محدودیت های موجود برطرف گردد.
اگر چه سیستم پیش تنیدگی در مراحل ساخت، سرهم کردن قطعات(مونتاژ)، برپاسازی و نصب در موقعیت به معلومات و دانش تخصصی و فنی نیاز دارد، مفهوم کلی کار به صورت زیر توضیح داده می شود :
اگر تعدادی بلوک چوبی که درون آنها سوراخی اجرا شده است و از میان سوراخ نوار لاستیکی عبور داده شود و دو طرف انتهای نوار لاستیکی را نگاه داریم، بلوک ها از قسمت پایین از هم جدا می شوند.
در این شرایط پیش تنیدگی توسط قرار دادن یک جفت مهره در دو انتهای نوار لاستیکی قابل شرح است بطوری که با پیچاندن مهره ها کم کم بلوکها در قسمت پایین به هم نزدیک شده و نهایتا به طور محکم به هم فشار خواهند آورد.
در این حالت اگر از دو قسمت انتهایی مجموعه را بلند کنیم این بار مجموعه بلوک ها از هم جدا نمی شود و بطور مستقیم و در کنار هم موقعیت خود را حفظ می کنند.
این نوار لاستیکی محکم شده در واقع همان Tendon  (فولادهای پس تنیدگی) در مقیاس واقعی می باشند که توسط وسایل مهاری گوه ای شکل در محل انتهایی بسته می شوند.

مزایای پیش تنیدگی
برای درک بهتر مزایای پیش تنیدگی دانستن اطلاعاتی از خواص بتن مفید خواهد بود. بتن در برابر فشار بسیار مقاوم است اما در برابر کشش ضعیف است. به عنوان مثال وقتی نیرویی کششی در مقطع آن عمل کند، ترک می خورد. به طور متداول در سازه های بتنی وقتی باری شبیه به خودرو در یک پارکینگ بر روی دال بتنی و یا تیرها قرار گیرد، تیر تمایل به انحنا و خم شدن دارد. این تغییر شکل خمیدگی باعث می شود پایین تیر اندکی دچار کشیدگی و ازدیاد طول شود.
معمولا همین مقدار اندک کشیدگی برای ایجاد ترک در بتن کافی است. میل گردهای تقویتی(bars ) فولادی به صورت مدفون در بتن به عنوان تقویت کشش برای محدود کردن عرض ترک قرار داده می شود. میلگردها در این حالت وقتی فقط به صورت مدفون در بتن قرار داده می شود به صورت نیروهای Pssive عمل می کند و تا زمانی که خیز در بتن به مرحله قبل از ایجاد ترک نرسیده است نیرویی را تحمل نمی کند.
اما Tendon یا همان فولادهای پیش تنیدگی به صورت نیروهای Active در سیستم عمل می کنند. در سیستم پیش تنیدگی فولاد به عنوان عامل مقاوم و موثر عمل می کند. به طوری که امکان بوجود آمدن ترک در بتن وجود نخواهد داشت.
سازه های پیش تنیده حتی اگر تحت بارگذاری کامل قرار گیرند، می توانند طوری طراحی شوند که کمترین خیز و ترک در سازه ایجاد شود.

کاربردها
تقریبا در تمام انواع سازه ها سیستم پیش تنیدگی کاربرد دارد.
در سازه ساختمان ها، پیش تنیدگی اجازه ایجاد دهانه آزاد بیشتر بین تکیه گاه ها می دهد. ضمنا ضخامت دالهای بتنی نیز کمتر، تعداد تیرها کمتر و لاغرتر و امکان ساخت اعضا سازهای چشمگیر و نمایشی از مزایای آن است. دال نازکتر به معنای استفاده کمتر از بتن می باشد به علاوه این که ارتفاع کلی ساختمان برای ارتقای کف تا کف یکسان نیست به ساختمانی که از سیستم پیش تنیدگی استفاده نشده کمتر می باشد.
بنابراین سیستم پیش تنیدگی باعث می شود وزن سازه به طور قابل توجهی نسبت به ساختمان بتنی معمولی با همان تعداد طبقات کاهش یابد. این موضوع باعث کاهش بار فندانسیون می شود و می توان مزیت اصلی آن برای نواحی لرزه خیز باشد. در مقایسه با ساختمان با شرایط مشابه یک ساختمان کوتاه به سیستم های مکانیکال کمتر و همچنین هزینه نمای خارجی کمتری احتیاج دارد. لذا صرفه اقتصادی نیز حاصل شده است. محاسن دیگر سیستم پیش تنیدگی این است که تیرها و دالها می توانند ممتد اجرا شوند. به عنوان مثال یک تیر تنها می تواند به طور ممتد از یک انتهای ساختمان به انتهای دیگر آن امتداد یابد. از نظر سازهای این حالت بسیار کارآمدتر از این است که یک تیر فقط از یک ستون به ستون بعدی امتداد داشته باشد.
پیش تنیدگی سیستم است که برای سازه های پارکینگ نیز استفاده می شود و علت آن این است که انعطاف پذیری زیادی برای طراحی ستون ها، طول دهانه آزاد و شکل رمپ به طراح می دهد. پارکینگ هایی که در آنها از سیستم پیشتنیدگی استفاده شده است هم می توانند به عنوان یک سازه مستقل باشند و هم به عنوان یک یا چند طبقه در یک ساختمان مسکونی و یا اداری قرار داشته باشند.
در نواحی که از خاک رس روان یا خاک هایی با ظرفیت باربری پایین می باشند، استفاده از دالهای روی زمین و یا فندانسیون های گسترده با سیستم پیش تنیدگی مشکلات ناشی از ترک و نشت های نامتقارن را از بین می برد.
این روش برای ساخت پل ها با شرایط مختلف هندسی نظیر انحناهای پل ها و پل هایی با ارتفاع اهمیت زیادی دارد. ضمنا روش پیش تنیدگی امکان ساخت پل ها با دهانه خیلی زیاد را بدون استفاده از تکیه گاه های میانی پل بوجود می آورد. در ورزشگاه ها نیز این سیستم باعث می شود دهانه های آزاد بزرگتری اجرا شود و در نتیجه امکان اجرای طرح های معماری زیبایی به وجود می آورد. این سیستم به عنوان مهاری نفوذ کننده در عمق خاک و سنگ نیز استفاده می شوند و به عنوان اعضا کششی برای نگاه داری دیواره های جانبی در سازه ها مانند دیواره راهها، تونل ها، دیواره حوضچه های خشک ساخت و تعمیر کشتی و به عنوان نگهدارنده کف سازه هایی که تحت اثر نیروی بالا برندگی قرار دارند( مانند سازه آبگیر) پروژه های پتروشیمی و پالایشگاه ها استفاده فراوان دارد. ضمن این که برای پایدار سازی شیب زمین ها و ترانشه ها نیز قابل استفاده هستند.
نمونه دیگر مصرف این سیستم در صنایع نفت و گاز و پالایشگاه ها مربوط به تانک های بتنی ذخیره گاز و میعانات گازی است که در آنها ضریب بالایی جهت اطمینان از عدم وجود ترک در سازه بتنی مطرح است. ضمن این که سازه تانک ذخیره سازی در راستای عمودی و افقی به زمین طوری دوخته می شود که ایمنی آن در مقابل هرگونه انفجار تضمین می شود.

 

واژگان فنی
فولادهای پیش تنیدگی(Tendon )
کامل کننده و قسمت اصلی مهاری ها میباشند که به صورت رشته کابل(stand ) فولادی با مقاومت بالای کششی (1770 N/mm2 ) با میلگرد هستند و در جاهایی که دارای پوشش هستند و در حالتی دیگر درون لوله محافظ قرار داده می شوند که اطراف آن را توسط گروت و یا پوشش محافظ گریس مخصوص جهت جلوگیری از خوردگی فولاد می پوشانند.
در حالت کلی دو نوع اصلی پیش تنیدگی وجود دارد:

1.       Unbonded

2.       Bonded(grouted)

در حالت Unbonded فولاد رشته ای  یا میله با بتن اطراف چسبندگی ندارد.
بیشتر سیستم های Unbonded به صورت تک رشته ای می باشند که در دال و تیرهای ساختمان ها، سازنده پارکینگ ها و دالهای روی سطح زمین از این سیستم استفاده می شود.
یک رشته کابل (Stand ) از هفت رشته سیم مفتول تشکیل می شود که با نوعی گریس جهت حفاظت خوردگی پوشیده می شود و کل مجموعه درون یک روکش پل یاتلین قرار گرفته است. در قسمت ابتدائی نیز از یک صفحه فولادی سوراخ دار به همراه گوه هایی فولادی دو تکه استفاده می شود و این گوه ها طوری طراحی شده اند که استرند را درون خود محکم نگاه می دارد.
در سیستم های Bonded دو یا چند استرند از درون یک مجرای محافظ فلزی یا پلاستیکی عبور داده می شود در حالی که این مجرا از قبل به صورت مدفون در بتن کار گذاشته می شود.
استرندها توسط یک جک کششی بزرگ مهار شده و کشیده می شوند. سپس مجرای لولهای(Duct ) توسط گروت که مادای بر پایه سیمان است پر می شود.
استفاده از این گروت هم باعث محافظت از خوردگی کابلهای فولادی می شود هم این که باعث انتقال نیروی کششی بین استرندها و مجرای لولهای (Duct ) شده و گیرداری طول مشخصی از (Lb ) Tendon را در محیط اطراف موجب می شود.
انکرهای خاک و سنگ نیز از نوع سیستم Bonded (گیرداری) هستند اما با قدری تفاوت در مراحل اجرای انکر گذاری به طوری که به وسیله دستگاه حفاری سوراخ مدنظر به همراه یک غلاف لولهای (Casing ) جهت جلوگیری از ریزش خاک و سنگ در محل ایجاد می شود.
این کار ممکن است در دیواره یک تونل و یا دیواره حایل شیت پایلی و توده خاک پشت آن انجام می گیرد. در درون Casing عبور داده شده و سپس عملیات تزریق گروت آغاز می شود. بعد از این که گروت به مقاومت مدنظر رسید عملیات کشش Tendon آغاز می شود.
در حالت پایدار سازی زمینه ای شیبدار (ترانشه ها) و یا دیواره تونل ها استفاده از انکر گذاری باعث نگهداری خاک سست و سنگ و پیوستگی آن دو با هم می شود، به طوری که وقتی عملیات خاکبرداری داخل آغاز می شود، فشار پشت توسط نیروی پیش تنیدگی انکر خنثی می شود و دیواره شیت پایل در محل خود استوار می ماند.
اعضا ضروری در پیش تنیدگی
در سیستم پیش تنیدگی اعضا ضروری متعددی وجود دارد. در ساختار Unbonded پوشش پلاستیکی به عنوان منفصل و جداکننده نیروی مهاری بین استرندهای پیش تنیدگی و بتن اطراف عمل می کند. چیزی که به عنوان ناحیه آزاد (LF ) مطرح می شود. این پوشش همچنین باعث محافظت از خسارت وارده به استرند با روش های مکانیکی می شود. به عنوان یک مانع عمل می کند که از نفوذ رطوبت و مواد شیمیایی به استرند جلوگیری می کند.
علاوه بر این پوشش، ماده محافظ استرند از نوع گریس مخصوص باعث کاهش اصطکاک بین استرند و پوشش پلاستیکی آن شده و حفاظت خوردگی مضاعفی ایجاد می کند. قسمتهای مربوط به مهار کردن و بستن (Anchor Head ) قسمت مهم دیگر است خصوصا در سیستم های (Unbonded ) بعد از این که بتن عمل آوری شد و به مقاومت لازم رسید گوه ها داخل پلیت مخصوص(Wedge Plate ) قرار داده می شود و استرندها کشیده می شوند. وقتی که جک کششی استرند را آزاد می کند، استرند به آرامی جمع می شود و گوه ها را به درون انکر می کشد و این عمل باعث ایجاد قفل شدگی محکم در استرند می شود.
بنابراین گوه ها نیروی موجود در Tendon را حفظ می کنند و آن را بتن محیط اصراف منتقل می کنند. در محیط های خورنده قسمت مهار کننده (anchorhead ) و دم های استرند های بیرون زده معمولا با یک پوشش کلاهک برای حفاظت بیشتر پوشانده می شوند.
ساخت
برای استفاده از مهاری های Unbonded  (بی قید) در ساختمان ها و دالها، آنها عموما در محلی پیش ساخته می شوند و به محل سایت(به صورت آماده جهت نصب) منتقل می شوند. سپس رشته های پیش تنیدگی به شکلی که در نقشه های نصب مشخص شده اند در محل قرار داده می شوند. در نقشه های نصب فاصله آنها از هم، شکل حرکتی آن در طول(ارتفاع هر قسمت آن از سطح قالب) و محل هایی که باید کشیده شوند، نشان داده می شود. سپس بتن ریزی انجام می شود و وقتی به مقاومت لازم بین 3000-3500 psi رسید، رشته ها کشیده شده و قفل می شود.
اصولا Tendon شبیه یک نوار لاستیکی تمایل به برگشت به حالت طول اولیه دارد در حالی که توسط قسمت مهارکننده(Anchor head ) از انجام آن جلوگیری می شود. در واقع رشته ها به طور دایمی تحت تنضش قرار دارند که باعث می شود نیروی فشاری در بتن ایجاد شود. این نیروی فشاری که از سیستم پیش تنیدگی حاصل می شود نیروهای کششی ناشی از بارگذاری را خنثی می کند. بنابراین ظرفیت باربری بتن و یا دیواره شیت پایل در سازه های دریایی(اسکله ها، حوضچه های خشک تعمیر کشتی) به طور قابل توجهی افزایش می یابد.
از آنجایی که بتن پیش تنیده در محل پروژه به صورت درجا ریخته می شود تقریبا هیچ محدودیتی برای شکل دادن وجود ندارد. نماهای سر در قوسی شکل، آرک ها و طرح های دالهای پیچیده اغلب نمادهایی از سازه های بتنی پیش تندگی هستند. پیش تنیدگی تاکنون برای استفاده در تعداد زیادی از پل هایی که به زیبایی طراحی شده، جهت استفاده قرار گرفته است.

اطمینان از کیفیت ساخت
مقدار فروش استرندهای پیش تنیدگی تقریبا در ده سال گذشته دو برابر شده از این رو صنعت پیش تنیدگی به سرعت در حال رشد است. در حال حاضر برای اطمینان از کیفیت ساخت، موسسه Tensioning institute آمریکا هر دو عامل کنترل اجرای دوره های آموزش نیروهای متخصص و ماهر را اجرا کرده است. با مشخص کردن این که شرایط کارگاه ساخت و متخصصان اجرایی با تایید و تحت گواهی PTI باشند



 
 
 

 

 

ژئوسنتیک ها موادی هستند که همگام با پیشرفت صنعت پتروشیمی با استفاده از انواع مختلف پلیمرها ساخته شده و استفاده از آنها به عنوان مصالحی جدید در رابطه با طرحهای آب و خاک مورد استقبال مهندسین و کارشناسان در بسیاری از کشورهای جهان قرار گرفته است. بطور کلی ژئوسنتیک عنوانی فراگیر برای توصیف صفحات نازک و انعطاف پذیری است که در داخل توده خاک و یا در ارتباط با مصالح خاکی با اهداف مختلفی همچون مسلح سازی، جداسازی ، عایق بندی رطوبتی، مهار فرسایش، ایفای  نقش صافی( فیلتر)، زه کشی و غیره مورد استفاده قرار می گیرند. در بسیاری از موارد، این ورقه ها ممکن است ترکیبی از وظایف مذکور را به عهده داشته باشند                 

 


 
 
 


+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 23:37  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

مادیها

   روشهاي احياء و بازسازيهاي ماديها

روشهاي احياء و بازسازيهاي ماديها                      مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

ماديها شبكه اي هستند از يك اكوسيستم پويا و حيات بخش كه ساليان متمادي است در ستيز با ناهنجاريهاي اقليم خشك و كويري مبارزه مي كند اگر چه نفوذ خانه سازي و شهرسازي در درون اين شبكه تا حدودي از اقتدار آن كاسته ولي نتوانسته است موجب نابودي آنها را فراهم آورد و فرياد غريبانه آنها همچنان از فراسوي تاج درختان و كوچه باغهاي پر پيچ و خم و آشيانه پرندگان بگوش ابناء بشر و فرزندان اين آب و خاك ميرسد و هنوز هم هستند دستهايي كه به حمايت از اين فريادهاي غريبانه در تلاش و تكاپو باشند.

به منظور احياء سازي اين شبكه سبز نياز به انجام يكسري عمليات و اقدامات اساسي و زيربنائي مي باشد كه ذيلاً به اهم اين موارد اشاره ميگردد.

1- مشخص كردن حقابه و تنظيم تقويم آبياري

آنچه مسلم است عنصر اصلي و حيات بخش اين انهار سنتي آب است و به نظر نمي رسد در ضرورت مصرف آب در اين ماديها هيچ كارشناسي بتواند شك و ترديدي داشته باشد زيرا مصرف آب در اين ماديها چند منظوره بوده و تقريباً تمامي اهداف انسان را در مصرف آب تحقق مي بخشد كه از آن جمله مي توان به موارد ذيل اشاره نمود:

الف : تغذيه سفره آبهاي زيرزميني و به تبع آن افزايش توليدات زراعي و باغي

ب : احياء و توسعه فضاي سبز شهري

ج : تلطيف هوا و افزايش رطوبت نسبي در شهر

د : بهبود ميكروكليماي شهري براي جمعيت ساكن در شهر

هـ : حفظ معابر سبز به منظور تفريح و تفرج مردم

2- حفظ حريم قانوني انهار و ماديها

3- مراقبت و نگهداري مستمر از اشجار و درختان حاشيه ماديها

امروزه اشخاص متفاوت با ديدگاهها و منظورهاي متفاوت درارتباط با درختان رفتارهاي متفاوتي نشان مي دهند كه ديدگاههاي منفي گاهي خساراتي سنگين را ببار مي آورد كه از آن جمله مي توان به قطع شبانه درختان، سوزاندن درختان اشاره نمود در اين رابطه طرح ساماندهي ناژوان و صفه در ترويج فرهنگ حفاظت از درخت و تشكيل يگانه هاي حفاظتي و برخورد قانوني با متخلفين و انجام هرس شاخه هاي خشكيده و فرم دادن به درختان و همچنين دفع آفات و مبارزه شيميايي، مكانيكي و بيولوژيكي نقش مهمي را ايفا مي كند.

طول شبكه انهار ماديهاي 12 گانه سطح شهر اصفهان حدود 186762 متر بوده كه چنانچه عرض متوسط نهر يا مادي را با حريم و تاج پوشش درختان 20 متر در نظر بگيريم سطح فضاي سبز ارائه شده به شهر اصفهان از طريق ماديها حدود 370 هكتار برآورد مي گردد.

 بازسازي و عمران انهار و ماديها

 

 

بي توجهي به ماديها از جنبه هاي عمراني و آباداني قابل بررسي و كنكاوش مي باشد زيرا زمانيكه اراضي آبخور ماديها تبديل به ساخت و ساز گرديد و زارعين و كشاورزان حقابه سبز تبديل به بساز و فروش هاي شهري شدند بي توجهي گريبانگير ماديها گرديد و از آن پس بازسازي و لايروبي و اصلاح انهار به فراموشي سپرده شد. در حال حاضر به جز شهرداريها كه عمدتاً با هدف توسعه فضاي سبز و حمايت از اشجار و درختان كه گاه به عمران ماديها مي پردازند سازمان يا ارگان ديگري انجام چنين اموري را به دست نگرفته است.

در بيشتر مسيرها لازم است كه اقدامات زير انجام پذيرد.

الف : بازسازي سر دهنه ماديها

ب : اصلاح يا احداث آب بندهاي مناسب

ج : لايروبي و برداشتن موانع و انسدادها در طول مسير

د : بازسازي پل هاي آبگذر

هـ : ديواره سازي و اصلاح شيب هاي جانبي

و : واكاري نهال و درخت در مسيرهاي فاقد درخت

ز : رها سازي حريم قانوني ماديها

ح : مرمت و اصلاح معابر سبز و پياده رو و سواره رو در مسير ماديها

ط : حذف علفهاي هرز به منظور تسهيل در عمليات آبياري

ك : بازسازي شترگلوها در مقاطع عرض خيابانها و اتوبانها

ل : نصب كنترل دريچه و تقسيم آب

م : برقراري امكانات امنيتي و رفاهي و تفريحي در مسير ماديها

 اهداف و راهبردها و اهميت حفظ و بازسازي مادي ها در اصفهان

 

 

از آنجائيكه دشت اصفهان از شرايط همواري برخوردار بوده رسوبات دانه ريز و آبرفتي سيلسي و رسي اراضي حاصلخيز را تشكيل داده اند بر اين اساس تقدير چنين بوده كه اين دو عنصر پاك و مفيد يعني آب و خاك در اين خطه قرين يكديگر شده و پايه گذار تمدني كهن براي فرزندان اين مرز و بوم گردند.

بهرحال با مأنوس شدن آب و خاك در اين دشت عناصر ديگري نظير گياه و موجودات زنده به اين جمع پيوسته و زندگي آغاز گرديد انشعابات متعدد انهار كه گاهي تحت عنوان مادي شناخته مي شود ساده ترين و ارزانترين راه انتقال آب از رودخانه بر روي دشت بوده كه با عمل خاكبرداري و استفاده از نيروي انساني صورت گرفته و چنانچه انديشه را به ادوار گذشته، زماني كه شهر اصفهان بسيار محدود و كوچك و در حد يك روستا بوده است سوق دهيم ملاحظه خواهيم كرد كه هدايت يك نهر درون دشت هاي رسوبي و به زير كشت بردن آن اراضي كار چندان مشكلي نبوده است. بهرحال عملي شدن اين كار و تداوم آن منافع و محسنات ذيل را براي دشت اصفهان در برداشته است.

1- اين شبكه به عنوان يك سيستم پخش آب عمل كرده و نه تنها از هدر رفتن آب جلوگيري كرده بلكه باعث تقويت سفره هاي آب زيرزميني دشت شده بطوريكه هم اكنون با وجود حفر چاههاي عميق و نيمه عميق زياد درون دشت اين سفره هنوز از غناء خوبي برخوردار است.

2- پخش آب درفصول پر آب رودخانه موجب جلوگيري از تمركز آب و تخريب هاي احتمالي توسط سيلاب مي گردد.

3- با توجه به ناكافي بودن بارندگي در نواحي خشك و نيمه خشك و بالا بودن ميزان تبخير ساليانه از ميزان بارندگي كه باعث شور شدن خاكها و بالا آمدن املاح مي گردد عمل پخش آب توسط ماديها در دشت موجبات شستشوي مداوم اراضي و جلوگيري از شوري بيش از حد خاكهاي منطقه مي گردد.

4- با توجه به اينكه اكنون قسمتي از ماديها منشعبه از رودخانه در داخل ساخت و سازهاي شهري قرار گرفته حفظ اشجار موجود غرس نهالهاي جديد مي تواند به عنوان راهروهاي ريوي شهري محسوب شود و تأمين كننده بخشي از فضاي سبز مورد نياز شهروندان گردد.

5- از آنجائيكه شهر اصفهان در قلمرو اقاليم خشك و نيمه خشك جهان قرار دارد جريان آب در اين ماديها باعث افزايش رطوبت در محاوط مسكوني شده و ضمن تلفيق با فضاي سبز شرايط بهتري را براي محيط زيست شهري فراهم مي آورد.

6- انتقال آب از طريق ماديها بر روي اراضي زراعي نوعي آبياري محسوب شده كه نياز به هيچگونه انرژي و نيروي برق يا سوخت فسيلي و غيره نخواهد داشت و درآمد بيشتري براي كشاورزي عايد مي نمايد.

7- در صورت رعايت مهار هيدرولوژي شهري ماديها مي توانند از تجمع آب باران جلوگيري كرده و اين آبها را به سفره آبهاي زيرزميني هدايت كرده و از تبخير آنها جلوگيري به عمل آورند.

با اوصاف ياد شده و با توجه به مندرجات و اهداف طرح جامع اراضي ناژوان كه به حفظ و نگهداري و احياء و توسعه منابع موجود در گستره پارك ناژوان توجه نموده و اولويت عمليات عمراني را به مناطقي كه از لحاظ اجتماعي داراي مشكلات و تهديدهاي كمتر مي باشد داده است لذا واحد طراحي و عمران طرح ساماندهي ناژوان محدوده و حريم مادي عبدا… خان را كه در رينگ شفاف طرح قرار گرفته تحت عنوان طرح تفضيلي اجرائي بازسازي و اصلاح مادي عبدا… خان انتخاب و اهداف راهبردي را پياده مي نمايد.

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 23:30  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

هیدرودینامیک


شبيه سازي جريان در مسيل ها با استفاده از مدل هاي هيدروديناميك، بمنظور كنترل و مديريت سيلاب هاي شهري  

مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

 

چكيده
اخيراً بدليل اثرات مخرب ناشي از سيلاب در حوضه‌هاي شهري، گرايش زيادي به هيدرولوژي و چگونگي جمع آوري و انتقال رواناب ناشي از رگبار در مناطق شهري معطوف شده است. از آنجا كه مسيل‌ها يكي از مهمترين سازه‌هاي انتقال و توزيع جريان رواناب در سطح شهرها مي‌باشند لذا در اين تحقيق با استفاده از يك مدل هيدروديناميك به شبيه‌سازي هيدروليكي جريانات غيرماندگار ايجاد شده در يك مسيل پرداخته شده است. شبيه‌سازي‌ها براي دو گزينه مختلف با دبي‌هاي متفاوت ورودي به مسيل انجام شده و نتايج شامل منحني‌هاي دبي-زمان و عمق-زمان در چند نقطه كنترل ارائه و بحث گرديده‌اند.

واژگان كليدي: مسيل‌، مدل هيدروديناميك ICSS ، سيلاب شهري، جريان غيرماندگار

 

1- مقدمه
با توسعه روز افزون مناطق شهري و از بين رفتن اراضي كشاورزي مناطق غيرقابل نفوذ توسعه يافته، كه اين حالت موجب افزايش حجم و ارتفاع رواناب ناشي از بارش در حوضه هاي شهري مي گردد. جريان جاري شده در حوضه هاي شهري بدليل عبور از مناطق مختلف در سطح شهر داراي كيفيت نامناسب بوده و همراه خود مقدار زيادي آلودگي حمل مي نمايد. در صورت عدم تخليه(زهكشي) مناسب رواناب ناشي از بارش هاي شهري امكان بروز سيلاب در سطح شهر افزايش مي يابد. به دليل اثرات مخرب ناشي از سيلاب در حوضه هاي شهري چگونگي انتقال، مديريت و تخليه رواناب هاي ايجاد شده در سطح شهر مورد توجه محققين و سازمانهاي مربوطه از جمله شهرداري ها قرار گرفته است. كيفيت رواناب در حوضه‌‌هاي شهري بدليل آلودگي‌هاي ناشي از وسايل نقليه موتوري، ساختمان سازي، كودهاي شيميايي مربوط به فضاهاي سبز و ... بسيار نامناسب مي‌باشد. براي كاهش اثرات ناشي از كيفيت و كميت رواناب در حوضه هاي شهري، سازه هاي متعددي بكار گرفته مي شود. نوع، اندازه و چگونگي اين سازه ها به تناسب، اندازه و شدت رواناب و همچنين ميزان آلودگي تجمع يافته در اين مناطق بستگي دارد. مسيل ها
يكي از مهمترين سازه ها در جمع آوري، تخليه و انتقال رواناب هاي موجود در سطح شهر مي باشند. هدف از اين تحقيق، بررسي رفتار هيدروليكي جريان در مسيل‌ها با استفاده از يك مدل هيدروديناميك حل جريانات غيرماندگار، ارائه زمان بندي حركت امواج و تعين تغييرات عمق جريان در زمان در طول مسير با توجه به ورود رواناب مي باشد. از آنجا كه جريان در مسيل ها از نوع غيرماندگار بوده و با گذشت زمان و همچنين در طول مسيل بر حسب محل هاي ورود رواناب، پارامترهاي هيدروليكي جريان تغيير مي نمايند. بنابراين هيدروليك حاكم بر جريان در مسيل ها بسيار پيچيده بوده و بمنظور حل معادلات و تعيين پارامترهاي هيدروليكي از جمله زمان حركت امواج، ناچار به استفاده از مدل هاي هيدروديناميك مي باشيم. در اين تحقيق با استفاده از مدل هيدروديناميك ICSS به شبيه سازي جريان غيرماندگار پرداخته شده است.

2- هيدرولوژي جريان رگبار در حوضه‌هاي شهري
واضح است كه هيدرولوژي كاربردي در حوضه‌هاي شهري يك علم دقيق نخواهد بود، چرا كه توانايي ما براي فهم كامل روند هيدرولوژي در حوضه‌هاي شهري كامل نيست. بر عكس، مي‌توانيم فقط بر اساس اصول نظري پديده باران-رواناب را فرموله كنيم كه به خاطر عكس‌العمل‌هاي متقابل روي اجزاي مختلف در يك حوضه شهري، معادلات بدست آمده و شرايط مرزي كه بتوانند اين پديده را بشكل معادله درآورند، بسيار پيچيده مي‌باشند. چنين مدل‌هاي نظري به دو دليل عمده نمي‌توانند قابل كاربرد و تأييد در روند هيدرولوژي شهري باشند. اول اينكه توسعه و كاربرد اين نوع مدل‌ها بسيار مشكل و گران قيمت هستند. ثانياً در بيشتر حالات كيفيت اطلاعات قابل تطبيق با مدل نمي‌باشد. به خاطر اين دلايل،‌ غالباً مدل‌هاي تجربي براي مطالعه كردن بعضي اجزاي پديده باران-رواناب به كار گرفته مي‌شوند. اين كته نيز كاملاً واضح است كه بكارگيري مدل‌هاي تجربي، مختص مناطق خاصي است و اين مدل‌ها بدون توجه و نگرش دقيق نمي‌توانند در مناطقي با مشخصات ديگر به كار گرفته شوند.
تمام آبي كه بصورت بارش بر زمين فرو مي ريزد نيازي به جمع آوري و تخليه از طريق سيستم زهكشي ندارد. بخشي از اين آب بداخل خاك نفوذ كرده و بخش ديگري ممكن است در گودال ها و ديگر فرورفتگي ها جمع شده و نهايتاً تبخير گردد. نسبت آبي كه بر روي زمين جاري شده و بايد بوسيله سيستم زهكشي انتقال يابد را ضريب رواناب
مي نامند. ضريب رواناب بصورت زير به شرايط خاك، شيب زمين و نحوه استفاده از آن بستگي دارد:

1- شرايط خاك
آب در خاك هاي شني در مقايسه با خاك هاي رسي و يا زمين هاي سنگي راحتر و سريعتر نفوذ مي كند.
2- شيب منطقه
آب در زمين هاي با شيب تند، با سرعت بيشتري بسمت پايين حركت مي نمايد و در نتيجه نسبت به شرايط سكون و يا حركت آهسته اي كه در مناطق مسطح دارد، زمان كمتري براي نفوذ در اختيار خواهد داشت.
3- كاربري زمين
گياهان بخش قابل توجهي از آب را در خود نگه داشته داشته و نيز موجب سستي خاك مي شوند و به همين دليل فرآيند نفوذ آب در داخل خاك را تسهيل مي نمايند. در مقابل پشت بام ها و سطوح آسفالت شده از نفوذ آب به داخل خاك جلوگيري مي كنند. با اين ترتيب مي توان دريافت كه ضريب روان آب در مناطق داراي خاك رسي يا بافت سنگي، در مناطقي با شيبهاي تند و مناطق با تراكم ساختماني و پوشش گياهي كم، بيشتر از ديگر مناطق است.

2-1- محاسبه جريان سيلاب براي طراحي مسيل ها 
براي طراحي مسيل‌ها ابتدا ضروري است حداكثر جريان سيلابي كه بايد به وسيله مسيل انتقال يابد، محاسبه شود. حداكثر آبدهي از يك حوضه هنگامي اتفاق خواهد افتاد كه تمام حوضه در ايجاد رواناب شركت داشته باشد و تمام حوضه هنگامي در ايجاد رواناب شركت خواهد داشت كه قطره آب باران از دوردست‌ترين نقطه به انتهاي حوضه برسد(زمان تمركز). تعيين حداكثر جريان سيلاب شامل گام هاي زير مي باشد:
الف- تصميم گيري در مورد دوره برگشت مناسب.
ب- به دست آوردن حداكثر شدت باران (I) برحسب ميلي متر بر ساعت براي شرايط فوق.
ج- محاسبه مساحت حوزه آبريزي (A) كه بايد بوسيله زهكش پوشش داده شود(بر حسب هكتار).
د- تخمين ضريب روانابي براي حوزه آبريز مورد نظر .C
ه- محاسبه حداكثر جريان بر حسب مقدار آبي كه بايد در هر ثانيه زهكشي شود با استفاده از مقادير I ، A و C .
از آنجا كه هدف اصلي از اين تحقيق مطالعه و بررسي هيدروليك جريان در مسيل‌ها مي‌باشد، لذا مقادير پيك هيدروگراف‌هاي چند سيلاب‌ بعنوان ورودي در محل‌ انشعابات (محل ورودي‌هاي مسيل) در نظر گرفته شده است و در اينجا از تشريح جزئيات بيشتر در مورد چگونگي تعيين مراحل فوق خودداري شده است.
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 23:27  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

سیلاب شهری

مديريت سيلاب هاي شهري
نویسنده:مهندس ملکرئیسی

اخيراً بدليل اثرات مخرب ناشي از سيلاب در حوضه‌هاي شهري، گرايش زيادي به هيدرولوژي و چگونگي جمع آوري و انتقال رواناب ناشي از رگبار در مناطق شهري معطوف شده است. از آنجا كه مسيل‌ها يكي از مهمترين سازه‌هاي انتقال و توزيع جريان رواناب در سطح شهرها مي‌باشند لذا در اين تحقيق با استفاده از يك مدل هيدروديناميك به شبيه‌سازي هيدروليكي جريانات غيرماندگار ايجاد شده در يك مسيل پرداخته شده است. شبيه‌سازي‌ها براي دو گزينه مختلف با دبي‌هاي متفاوت ورودي به مسيل انجام شده و نتايج شامل منحني‌هاي دبي-زمان و عمق-زمان در چند نقطه كنترل ارائه و بحث گرديده‌اند.

واژگان كليدي: مسيل‌، مدل هيدروديناميك ICSS ، سيلاب شهري، جريان غيرماندگان

با توسعه روز افزون مناطق شهري و از بين رفتن اراضي كشاورزي مناطق غيرقابل نفوذ توسعه يافته، كه اين حالت موجب افزايش حجم و ارتفاع رواناب ناشي از بارش در حوضه هاي شهري مي گردد. جريان جاري شده در حوضه هاي شهري بدليل عبور از مناطق مختلف در سطح شهر داراي كيفيت نامناسب بوده و همراه خود مقدار زيادي آلودگي حمل مي نمايد. در صورت عدم تخليه(زهكشي) مناسب رواناب ناشي از بارش هاي شهري امكان بروز سيلاب در سطح شهر افزايش مي يابد. به دليل اثرات مخرب ناشي از سيلاب در حوضه هاي شهري چگونگي انتقال، مديريت و تخليه رواناب هاي ايجاد شده در سطح شهر مورد توجه محققين و سازمانهاي مربوطه از جمله شهرداري ها قرار گرفته است. كيفيت رواناب در حوضه‌‌هاي شهري بدليل آلودگي‌هاي ناشي از وسايل نقليه موتوري، ساختمان سازي، كودهاي شيميايي مربوط به فضاهاي سبز و ... بسيار نامناسب مي‌باشد. براي كاهش اثرات ناشي از كيفيت و كميت رواناب در حوضه هاي شهري، سازه هاي متعددي بكار گرفته مي شود. نوع، اندازه و چگونگي اين سازه ها به تناسب، اندازه و شدت رواناب و همچنين ميزان آلودگي تجمع يافته در اين مناطق بستگي دارد. مسيل ها
يكي از مهمترين سازه ها در جمع آوري، تخليه و انتقال رواناب هاي موجود در سطح شهر مي باشند. هدف از اين تحقيق، بررسي رفتار هيدروليكي جريان در مسيل‌ها با استفاده از يك مدل هيدروديناميك حل جريانات غيرماندگار، ارائه زمان بندي حركت امواج و تعين تغييرات عمق جريان در زمان در طول مسير با توجه به ورود رواناب مي باشد. از آنجا كه جريان در مسيل ها از نوع غيرماندگار بوده و با گذشت زمان و همچنين در طول مسيل بر حسب محل هاي ورود رواناب، پارامترهاي هيدروليكي جريان تغيير مي نمايند. بنابراين هيدروليك حاكم بر جريان در مسيل ها بسيار پيچيده بوده و بمنظور حل معادلات و تعيين پارامترهاي هيدروليكي از جمله زمان حركت امواج، ناچار به استفاده از مدل هاي هيدروديناميك مي باشيم. در اين تحقيق با استفاده از مدل هيدروديناميك ICSS به شبيه سازي جريان غيرماندگار پرداخته شده است.

 هيدرولوژي جريان رگبار در حوضه‌هاي شهري
واضح است كه هيدرولوژي كاربردي در حوضه‌هاي شهري يك علم دقيق نخواهد بود، چرا كه توانايي ما براي فهم كامل روند هيدرولوژي در حوضه‌هاي شهري كامل نيست. بر عكس، مي‌توانيم فقط بر اساس اصول نظري پديده باران-رواناب را فرموله كنيم كه به خاطر عكس‌العمل‌هاي متقابل روي اجزاي مختلف در يك حوضه شهري، معادلات بدست آمده و شرايط مرزي كه بتوانند اين پديده را بشكل معادله درآورند، بسيار پيچيده مي‌باشند. چنين مدل‌هاي نظري به دو دليل عمده نمي‌توانند قابل كاربرد و تأييد در روند هيدرولوژي شهري باشند. اول اينكه توسعه و كاربرد اين نوع مدل‌ها بسيار مشكل و گران قيمت هستند. ثانياً در بيشتر حالات كيفيت اطلاعات قابل تطبيق با مدل نمي‌باشد. به خاطر اين دلايل،‌ غالباً مدل‌هاي تجربي براي مطالعه كردن بعضي اجزاي پديده باران-رواناب به كار گرفته مي‌شوند. اين كته نيز كاملاً واضح است كه بكارگيري مدل‌هاي تجربي، مختص مناطق خاصي است و اين مدل‌ها بدون توجه و نگرش دقيق نمي‌توانند در مناطقي با مشخصات ديگر به كار گرفته شوند.
تمام آبي كه بصورت بارش بر زمين فرو مي ريزد نيازي به جمع آوري و تخليه از طريق سيستم زهكشي ندارد. بخشي از اين آب بداخل خاك نفوذ كرده و بخش ديگري ممكن است در گودال ها و ديگر فرورفتگي ها جمع شده و نهايتاً تبخير گردد. نسبت آبي كه بر روي زمين جاري شده و بايد بوسيله سيستم زهكشي انتقال يابد را ضريب رواناب
مي نامند. ضريب رواناب بصورت زير به شرايط خاك، شيب زمين و نحوه استفاده از آن بستگي دارد:

1- شرايط خاك
آب در خاك هاي شني در مقايسه با خاك هاي رسي و يا زمين هاي سنگي راحتر و سريعتر نفوذ مي كند.
2- شيب منطقه
آب در زمين هاي با شيب تند، با سرعت بيشتري بسمت پايين حركت مي نمايد و در نتيجه نسبت به شرايط سكون و يا حركت آهسته اي كه در مناطق مسطح دارد، زمان كمتري براي نفوذ در اختيار خواهد داشت.
3- كاربري زمين
گياهان بخش قابل توجهي از آب را در خود نگه داشته داشته و نيز موجب سستي خاك مي شوند و به همين دليل فرآيند نفوذ آب در داخل خاك را تسهيل مي نمايند. در مقابل پشت بام ها و سطوح آسفالت شده از نفوذ آب به داخل خاك جلوگيري مي كنند. با اين ترتيب مي توان دريافت كه ضريب روان آب در مناطق داراي خاك رسي يا بافت سنگي، در مناطقي با شيبهاي تند و مناطق با تراكم ساختماني و پوشش گياهي كم، بيشتر از ديگر مناطق است.

 محاسبه جريان سيلاب براي طراحي مسيل ها 
براي طراحي مسيل‌ها ابتدا ضروري است حداكثر جريان سيلابي كه بايد به وسيله مسيل انتقال يابد، محاسبه شود. حداكثر آبدهي از يك حوضه هنگامي اتفاق خواهد افتاد كه تمام حوضه در ايجاد رواناب شركت داشته باشد و تمام حوضه هنگامي در ايجاد رواناب شركت خواهد داشت كه قطره آب باران از دوردست‌ترين نقطه به انتهاي حوضه برسد(زمان تمركز). تعيين حداكثر جريان سيلاب شامل گام هاي زير مي باشد:
الف- تصميم گيري در مورد دوره برگشت مناسب.
ب- به دست آوردن حداكثر شدت باران (I) برحسب ميلي متر بر ساعت براي شرايط فوق.
ج- محاسبه مساحت حوزه آبريزي (A) كه بايد بوسيله زهكش پوشش داده شود(بر حسب هكتار).
د- تخمين ضريب روانابي براي حوزه آبريز مورد نظر .C
ه- محاسبه حداكثر جريان بر حسب مقدار آبي كه بايد در هر ثانيه زهكشي شود با استفاده از مقادير I ، A و C .
از آنجا كه هدف اصلي از اين تحقيق مطالعه و بررسي هيدروليك جريان در مسيل‌ها مي‌باشد، لذا مقادير پيك هيدروگراف‌هاي چند سيلاب‌ بعنوان ورودي در محل‌ انشعابات (محل ورودي‌هاي مسيل) در نظر گرفته شده است و در اينجا از تشريح جزئيات بيشتر در مورد چگونگي تعيين مراحل فوق خودداري شده است.

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 23:22  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

شهر سیدنی2

محقق:مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

سیدنی نماد کشور استرالیاست. شهری است با جذابیت های بیشمار که دویست و هجده سال از زمان تاسیس آن می گذرد . این شهر که در جنوب شرقی استرالیا واقع شده، اولین مکانی است که بیشترین میزان جهانگرد در بدو ورود به استرالیا در آن پا می گذارند.

سیدنی نماد کشور استرالیاست. شهری است با جذابیت های بیشمار که دویست و هجده سال از زمان تاسیس آن می گذرد . این شهر که در جنوب شرقی استرالیا واقع شده، اولین مکانی است که بیشترین میزان جهانگرد در بدو ورود به استرالیا در آن پا می گذارند.
پارک های حفاظت شده سیدنی،‌ شهرت جهانی دارند
سیدنی سرشار از تنوع است. ساکنان آن، ۴ میلیون شهروندی هستند که عمدتاٌ از پیشینه مختلف قومی، ‌نژادی و فرهنگی برخوردارند. در هر گوشه ای از سیدنی، می توان ردپایی از فرهنگ های گوناگون را مشاهده کرد که در کنار جاذبه های طبیعی، مراکز تفریحی، پارک های ملی و حفاظت شده، موزه ها و گالری های هنری باعث شهرت جهانی شهر شده اند.
سیدنی مرکز ایالت نیو ساوث ولز New South Wales است . شهر سیدنی ، بسیار گسترده و بزرگ است و شامل ۷۰۰ محله می شود. در طول زمان، بتدریج هر یک از این محله ها مکان تجمع مهاجرین کشور خاصی شده است. بدین معنا که هر ملیتی براحتی و بسرعت می تواند هم زبان و هم وطن خود را در سیدنی پیدا کند. جالب اینکه مردم در بعضی از این محله ها به زبان انگلیسی صحبت نمی کنند . ‌کسانی هستند که سالهای متمادی در سیدنی زندگی کرده اند و کمتر به زبان انگلیسی آشنا هستند و شاید اصلاٌ ندانند.
در زبان محاوره استرالیایی به هاربر بریج ، چوب لباسی می گویند
مهمترین و ارزشمند ترین مکان طبیعی سیدنی،‌ بندر آن است که دو بنای هاربر بریج Harbour Bridge و اپرا هاوسOpera House را در خود جای داده است. این دو مکان، معرف شهر سیدنی به تمامی جهان است و هویت شهر به شمار می آیند. در میان این دو بنا، آبراهی زیبا امتداد یافته که نجواهای عاشقانه بسیاری از جهانگردان و شهروندان سیدنی را در دل محفوظ دارد و هر روز، شمار زیادی از بازدید کنندگان را سوار بر کشتی های تفریحی از میان خود عبور می دهد.
هاربر بریج Harbour Bridge تا سال ۱۹۶۷ بلندترین بنای شهر سیدنی بود . در زبان محاوره استرالیایی به آن چوب لباسی The Coathanger هم اطلاق می شود و آن بدلیل طراحی قوسی شکل آن است . بر اساس کتاب رکوردهای گینس،‌ این پل پهن ترین پل قوسی جهان و دومین پل طویل قوسی جهان است. پل بایون بریج در آمریکا با ۷۰ سانتیمتر طول بیشتر در مقام اول قرار دارد. هاربر بریج ۵۲۸۰۰ تن وزن دارد که ۶ میلیون پرچ دستی اجزای مختلف پل را بهم متصل کرده است.
اپرا هاوس از معتبرترین مراکز نمایشی جهان است
اپرا هاوسOpera House سیدنی، ‌از لحاظ معماری یکی از متمایزترین بناها در معماری قرن بیستم بیشمار میرود و از لحاظ هنری، یکی از مشهورترین و معتبرترین اماکن دنیا برای اجرای هنرهای نمایشی است. اپرا هاوس سیدنی شامل ۵ سالن تئاتر، ۵ سالن تمرین نمایش،‌ دو سالن اصلی،‌۴ رستوران ،‌ ۶ بار و تعداد زیادی فروشگاه است. برای بعضی ،‌ پوسته حلزونی شکل آن ، که شامل یک میلیون و ۵۶ هزار تکه سنگ گرانیت سوئدی است، همچون بادبان قایقهایی است که در اطراف آن در آب هر روزه پرسه می زنند. اپرا هاوس را می توان یکی از مهمترین اماکن توریستی سیدنی دانست. اگرچه فقط تعداد اندکی از بازدیدکنندگان با هدف دیدن نمایش می روند، اما محیط اطراف آن فضایی سرشار از آرامش به ارمغان می آورد.
سواحل سیدنی از دیگر مناطق زیبای این شهر بشمار می آیند. عمده سواحل سیدنی رو به سوی اقیانوس دارند که معروفترین ساحل آن معروف به بوندای بیچBondi Beach است . بوندای یک کلمه بومی استرالیایی است که به صدای برخورد آب با تخته سنگ اطلاق می شود. این ساحل پذیرای جهانگردان بیشماری در سال است و بیشتر جهانگردان ایرلندی و انگلیسی تعطیلات کریسمس خود را در کنار ساحل آن می گذرانند. بوندای بیچ با امواج خروشان خود هر روزه موج سواران را به رویارویی می طلبد. و کمتر روزی را می توان مشاهده کرد که موج سواری خود را به دست آب نسپرده باشد.
از مناطق دیدنی دیگر سیدنی دارلینگ هاربر Darling Harbour است. دارلینگ هاربر یکی از بزرگترین بندرگاههای دنیاست که جهانگردان و شهروندان سیدنی برای گذراندن ایامی خوش به آن پناه می برند. جاذبه های بیشماری در اطراف آن وجود دارد که منجمله می توان به آکواریوم سیدنی که بیش از ۱۱۵۰۰ نوع از جانوران آبزی در آن به نمایش گذاشته شده و در نوع خود بی نظیر است، اشاره کرد. موزه دریانوردی استرالیا، ‌باغ چینی دوستی، ‌سالن سینمای آ‌ی مکس و موزه نیروگاه Powerhouse Museum از دیگر اماکن دیدنی دارلینگ هاربر بشمار می روند.
برج سیدنی 305 متر ارتفاع دارد
دیدن شهر از فراز برج سیدنی نیز بسیار جذاب است. در نیمکره جنوبی، برج سیدنی از لحاظ ارتفاع در مقام دوم قرار دارد و رتبه اول متعلق به برج آسمان در اوکلند است. برج سیدنی ۳۰۵ متر ارتفاع دارد. البته بازدید کنندگان به تمامی طبقات برج دسترسی ندارند . در ارتفاع ۲۵۰ متری محلی با فضای بسته و با چشم انداز ۳۶۰ درجه در اختیار بازدید کنندگان قرار دارد. در ارتفاع ۲۶۰ متری نیز بازدید کنندگان می توانند در فضای باز به تماشای شهر بنشینند. دو رستوران چرخان نیز پذیرای جهانگردان است. برج سیدنی، یکی از محل های فیلمبرداری فیلم گودزیلا – آخرین نبرد بود که در فیلم،‌ زیلا هنگامی که دیوانه وار در سیدنی می دوید برج را خراب کرد.
از لحاظ جهانگردی، سیدنی را می توان یکی از مناطق جذاب دنیا بشمار آورد. بر اساس آمار، در سال ۲۰۰۴ در حدود ۲۱میلیون و ۱۰۰ هزار نفر از این شهر دیدن کردند. آب وهوای معتدل، سواحل زیبا، ‌جاذبه های طبیعی،‌ امکانات گسترده جهانگردی بهمراه مردم خونگرم و خوش مشرب از جمله دلایلی است که سالانه میلیونها نفر را به این نقطه از کره زمین می کشاند .

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 4:25  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

شهر سیدنی

سیدنی: شهر آب و باد
نمایی از شهر سیدنی

zoomp

سیدنی قدیمی ترین شهر استرالیا و مرکز ایالت نیو ساوت ولز ه که در سال ۱۷۸۸ توسط آرتور فیلیپ انگلیسی پایه گذاری شد. قبل از اون برای اولین بار کاپیتان جیمز کوک - از نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا - در سال ۱۷۷۰ پا به خاک استرالیا گذاشته بود در Botany Bay ٬ شرق سیدنی فعلی. این شهر بخاطر یکی از وزرای کشور بریتانیا به نام لرد توماس تاونزند سیدنی ٬ به این اسم نامگذاری شده.  وقتی انگلیسی ها به این منطقه رسیدن حدود هشت هزار نفر بومی استرالیا - ابوریجینال یا ایندیجینس- اینجا زندگی می کردن که اجدادشون سی هزار سال قبل از آفریقا به این سرزمین اومده بودن و نشنال جئوگرافیک اعتقاد داره که اولین گونه ی انسانها بودن و هستن. شهر سیدنی حدود چهار میلیون و دویست هزار نفر جمعیت داره که از هر نوع رنگ و نژاد و زبانی توشون یافت میشه. هنوز تعداد خیلی کمی ابوریجینال اینجا زندگی میکنن. اکثرشون در طول این سالها کشته شدن یا در اثر بیماری و اعتیاد به الکل و مواد مخدر از بین رفتن. در حال حاضر اکثر جمعیت باقی مونده ی ابوریجینال ها در مرکز استرالیا زندگی می کنن. سیدنی مرکز مالی و اقتصادی استرالیاست.


سیدنی شهر بسیار زیبایی ه در کنار اقیانوس آرام٬ با آب و هوای معتدل و ملایم که همیشه یه باد ملایمی داره. تابستون ها معمولا ۲۵ تا ۳۵ درجه است که همون نسیم خنک نمیذاره گرماش زیاد اذیت کنه و زمستون ها کمتر از ۷ درجه نمیشه. برای ما که در ایران زندگی کردیم این آب و هوا عالیه. روزهایی که استثنائا باد نمیاد میشه یه لایه ی غبار و آلودگی رو بالای مرکز شهر دید. رطوبت هوا هم واقعا چیزی نیست که اذیت کنه. در شهر سیدنی تا حالا برف نباریده ولی در کوهستان نزدیکش Blue Mountain  - که جاذبه ی توریستی بسیار زیبایی ه در ۱۰۰ کیلومتری غرب سیدنی - هر سال برف میباره. در هر فصل از سال درخت های خاصی هستن که گل های رنگی دارن و سیدنی رو زیباتر می کنن. آسمان در اکثر روزهای سال آفتابی و درخشان و خوشحال ه. آگاهان میگن که سیدنی کلا شبیه به ونکوور ه با این اختلاف که ونکوور سرسبز تر از سیدنی ه بخاطر باران های مفصلش.  یه آگاه دیگه می گفت سیدنی خیلی به سان فرانسیسکو شبیه ه. ما که به چشم خودمان ندیدیم. نمی دونم.  همه جای شهر پارک های بزرگ و کوچک و زمین های گلف هست که فکر کنم این یکی معروف ترین شون ه . این پارک ها هر هفته برنامه های متفاوتی برگزار می کنن٬ از مسابقات دوچرخه سواری و دو تا کلاس های آموزش سوارکاری و نمایش فیلم در سینمای روباز.


سیدنی شهر بزرگ و گسترده ای ه که بیش از ۳۰۰ Suburb - حومه ؟ محله ؟ منطقه ؟ - داره. هر کدوم از این منطقه ها برای خودشون مراکز تجاری و اداری و امکانات آموزشی و تفریحی دارن که ساکنان اون منطقه رو از رفتن به منطقه های دیگه بی نیاز می کنه. مگر اینکه فردی محل کارش در منطقه ی دیگه ای باشه که ناچار باشه هر روز از این منطقه به اون منطقه بره و برگرده. من تعداد زیادی از اهالی سیدنی رو دیدم که با اینکه در همین شهر به دنیا اومدن و بزرگ شدن و الان در دهه ی سوم یا چهارم زندگی شون هستن شاید بیش از بیست منطقه ی سیدنی رو ندیدن و نمی شناسن. بعضی از این مناطق به اسم ملیت خاصی معروف شدن. مثلا محله ی ایتالیایی ها٬ محله ی چینی ها یا محله ی لبنانی ها. اکثریت ساکنان این محله ها مهاجران اون کشور خاص هستن.


مرکز تجاری و اداری سیدنی که بهش CBD یا اصطلاحا City میگن٬ در مرکز این مناطق و کنار Darling Harbour و Cirqular Quay قرار گرفته. این قسمت شهر تنها جایی ه که شما آسمانخراش و برج می بینید و بقیه ی شهر ساختمان های حداکثر شش یا هفت طبقه داره. اکثر خونه ها یک یا دو طبقه هستن. سیتی کلا از چهار یا پنج تا خیابون اصلی و چند تا خیابون فرعی تشکیل شده و نسبت به مساحت کل شهر سیدنی٬ زیاد بزرگ نیست. ساختمان های قدیمی و مکان های مشهور سیدنی توی همین قسمت  قرار گرفتن. مثل Queen Victoria Building  ٬ Town Hall ٬ Opera House  ٬ Australian Museum ٬ St. Mary's Cathedral ٬ Sydney Aquarium ٬ Hyde Park ٬ Royal Botanic Gardens ٬  The Rocks و خیلی های دیگه. ترکیب ساختمان های قدیمی و خیلی مدرن که توی سیتی دیوار به دیوار هم قرار گرفتن خیلی جالب و دیدنی ه. گاهی وقتها که دارید توی خیابون هاش قدم می زنید احساس می کنید نوک اون برج های باریک و بلند اون بالا به هم می رسن ٬ چون خیابون ها خیلی باریک هستن و ساختمان ها نزدیک به هم. توی سیتی همیشه سایه است و سرد. آفتاب به پیاده روهاش نمی رسه.


سیدنی شهر بسیار تمیزی ه. هم سیستم مرتب و منظمی برای جمع آوری زباله ها داره و هم ساکنانش فرهنگ شهرنشینی دارن. امکان نداره ببینید که کسی شیشه ی ماشین رو بده پایین و آشغال پرت کنه بیرون. حتی بچه های کوچیک هم آشغال نمی ریزن روی زمین. با اینکه نصف مردم شهر سگ دارن ولی شما با فضولات سگ توی پیاده روها مواجه نمیشید چون صاحبش قبلا جمعش کرده. مثلا ونیز از این لحاظ خیلی افتضاح بود. چند سال پیش که اونجا بودم هر دو متر به دو متر توی پیاده رو به فضولات سگ برمی خوردید و باید چهارچشمی مواظب می بودید که پاتون نره روش. تا جاییکه می دونم ورود سگ و گربه و دیگر حیوانات خانگی به داخل فروشگاه ها و مغازه ها و مرکز خریدها ممنوعه. سیگار کشیدن هم تقریبا همه جا به جز توی خیابون ها و هوای آزاد ممنوعه. چند وقت پیش سیگار کشیدن توی بارها رو هم ممنوع کردن.


سیدنی یه شهر ساحلی ه که زیاد هم ساحل نداره ! چون قسمت اعظم سواحلش سنگی و صخره ای هستن و از آب دریا ارتفاع زیادی دارن. اون معدود قسمت هاییش که ساحل شن و ماسه ای داره هم عمومی ه. تقریبا هیچ خونه ای در سیدنی ساحل شخصی و خصوصی شنی نداره. از سواحل معروفش هم میشه به Bondi Beach ٬ Coogee ٬ Balmoral Beach ٬  Manly Beach و ... اشاره کرد. سیدنی شهر مسطحی نیست و انواع و اقسام سربالایی و سر پایینی ها با شیب های مختلف رو میشه توی کوچه و خیابون هاش دید.  هم نشینی دریا و خشکی و شکل پیشروی آب به داخل خشکی بسیار زیباست. فرودگاه سیدنی تقریبا هم سطح دریاست. باند اصلیش هم درست از لب دریا شروع میشه. خیابان های قدیمی سیدنی باریک هستن. مثل Oxford Street که یکی از خیابان های قدیمی سیدنی ه. این خیابان در محله ی قدیمی Paddington قرار گرفته که پر از کوچه پس کوچه های تنگ و باریک و خانه های باریک تر ه که به تراس معروف هستن. ساختمان های خوشگلی که زندگی کردن توشون یه مقدار زیادی سخته چون عرض شون خیلی خیلی کمه !  این روزها خیابان آکسفورد پر از بوتیک های لباس و کفش گرون قیمت و با کیفیت ه. روزهای شنبه هم بخاطر Paddington Market و همینطور بوتیک هاش و حسابی شلوغه و پاتوق خانمها و آقایون خوش لباس و علاقمند به خرید ه. نوع نامگذاری کوچه ها و خیابان های سیدنی اصلا جالب نیست. چون مثلا توی محله ی پدینگتون حداقل سه تا کوچه ی Bathurst هست که هر کدوم با همدیگه دو تا کوچه فاصله دارن ! کوچه هایی به همین اسم در ۳۰ تا محله ی دیگه هم ممکنه باشه. تابلوهای راهنمای اسم و آدرس خیابان و کوچه هم به جز خیابان های اصلی و بزرگراه ها٬ دقیق و خوانا نیستن. تعدادی شون که اصلا تابلو هم ندارن. به همین دلیل آدرس پیدا کردن گاهی خیلی سخت میشه.


وقتی ما رسیدیم سیدنی ساعت ۶ صبح بود و بخاطر فصل زمستان٬ هوا تاریک. انتظار داشتیم که با یه شهر خیلی بزرگ که از نور چراغ ها در شب می درخشه - مثه تهران - روبرو بشیم. به جاش یه سیاهی مطلق دیدیم که تک و توک چراغی این طرف و اون طرفش روشن بود. دلیلش هم احتمالا باید پراکندگی شهر٬ تجمع ساختمان های اداری در یک نقطه ی مشخص٬ به خواب رفتن شهر ساعت پنج عصر  و  وجود انبوه درختان که نور چراغ ها رو زیر خودشون مخفی می کنن باشه. بله شهر سیدنی از پنج عصر به بعد جنب و جوشی نداره. فروشگاهها و مراکز خرید هر روز ساعت ۵ عصر تعطیل میشن به جز پنجشنبه ها که تا ۹ شب باز هستن. فقط توی سیتی یه رفت و آمدی هست که بخاطر بارها و کلاب هاست. اگر قصد دارید برای شام برید رستوران باید حتما قبل از ساعت نه و نیم خودتون رو برسونید - برای بعضی از رستوران ها زودتر - چون بعدش بهتون غذا نمیدن. بعضی از رستورانها ساعت ۱۰ شب کلا تعطیل می کنن. اگر دنبال جایی برای شب زنده داری می گردید میشه بار کنار اپرا هاوس و محله ی ایتالیایی ها رو توصیه کرد. تا ساعت ۱۲ یا ۱ باز هستن.


وسائل نقلیه عمومی در سیدنی بد نیستن. اتوبوس هاش خیلی وقتها تا ده دقیقه تاخیر دارن ولی خیلی تمیز هستن و ایرکاندیشنینگ خوبی دارن. تاکسی هاش کم هستن و گرون. مترو خوبه و در اکثر نقاط شهر مسیر داره. یه مونوریل هم توی سیتی هست که عملا جای خاصی نمیره ! چهار تا خیابون رو میره و برمیگرده و بیشتر به درد توریست ها می خوره تا اهالی شهر. Ferry یه وسیله ی نقلیه ی دیگه است که خیلی پرطفدار و به درد بخور ه. سیدنی به جز قسمت سیتی٬ کلا ترافیک نداره . رانندگی ها خیلی خوب و با احتیاط ه و راننده ای که ویراژ بده٬ سریعتر از سرعت قانونی حرکت کنه٬ مرتب بوق بزنه یا از راهنما استفاده نکنه یه استثناست. وضعیت پارکینگ اینجا زیاد خوب نیست. توی سیتی و خیابان منتهی به سیتی که جای پارک تقریبا نیست. پارکینگ های عمومی هم خیلی گرون هستن.


شهر پر از انواع و اقسام پرنده هاست. این طوطی های رنگی ٬ طوطی های سفید کاکل زرد ٬ مرغ های دریایی ٬ مرغ آشغالخور و این معدنچی که ما بهش میگیم فضول! به تعداد زیاد و همه جای شهر دیده میشن.


یه شهر مجازی هم اینجا هست که بار زیادی رو از دوش شهر اصلی برمیداره. تمام کارهای اداری٬ بانکی٬ دریافت و پرداخت صورتحساب ها٬ ثبت شرکت و گرفتن انواع مجوزها٬ ثبت نام دانشگاه و انتخاب واحد ها٬ پرداخت مالیات٬ تمدید مجوزها ٬ گرفتن اطلاعات و پیگیری کارها٬ خرید کردن و رزرو کردن و خیلی کارهای دیگه کاملا از طریق اینترنت قابل انجام هستن و هیچ لزومی نداره شما برای انجام دادنشون از پشت میزتون تکون بخورید.


در شهر سیدنی شش دانشگاه هست و دو Campus از دو دانشگاه دیگه که ساختمان اصلی شون خارج از سیدنی ه. TAFE هم چند جای شهر شعبه داره که تقریبا مثل آموزشگاه های فنی و حرفه ای ایران ه و دوره های کوتاه مدت تا دو سال - فوق دیپلم - برگزار می کنه. در هر محله یک کتابخانه ی عمومی وجود داره. سیستم آتش نشانی و پلیس شهر خیلی قوی و سریع ه. سیدنی چند سوپرمارکت بزرگ و زنجیره ای معروف هم داره که توی هر منطقه ای یکی از هر کدومشون پیدا میشه. Woolworths و Coles دو تا از معروف ترین هاشون هستن. فروشگاه های زنجیره ای برای خرید لباس و کفش و لوازم آرایش و غیره - Department Store - هم Myer و David Jones .  مرکز خرید Westfield هم هست که چند جای شهر شعبه داره. دفاتر پست که توی هر منطقه ای پیدا میشن کارهای دیگه ای علاوه بر کارهای معمول پستی انجام میدن. مثلا اینجا اگر بخواهید قبض برق یا تلفن تون رو پرداخت کنید - یا هر قبض دیگه ای - یا باید از طریق تلفن یا اینترنت پرداختش کنید یا در دفتر پست. فرم تقاضای دریافت پاسپورت رو باید از پست بگیرید ٬ همینطور جعبه ی کمک های اولیه رو ! توی هر دفتر پست یک نفر JP هست.  Dymocks و Borders هم کتاب فروشی های زنجیره ای اینجا هستن.  


رانندگی سمت چپ ٬ سوکت های برق این شکلی و سیستم اندازه گیری متریک ه. آبجو و موج سواری و انواع ورزش های آبی شدیدا طرفدار داره. باربکیو راه انداختن در روزهای تعطیل یه سنت ه و همه یه دونه از این باربکیو ها دارن ٬ حالا یه کمی کوچیکتر یا بزرگتر. کتاب خوندن و مطالعه و درس خوندن چندان طرفداری نداره مگر اینکه فرد مورد نظر یه مقداری خون شرقی - ترجیحا چینی یا کره ای یا ژاپنی - توی رگهاش باشه. شاید هم بخاطر آب و هوای بهشتی ه که اکثرا ترجیح میدن فقط زیر آفتاب ولو بشن و کار خاصی انجام ندن.


می خواستم از عکس های خودم که اوریجینال و قابل لمس تر هستن استفاده کنم برای این متن ولی چون من عکسهام رو توی فیلکر میذارم و فیلکر هم در ایران فیل تره ازشون استفاده نکردم. لینک های زیر هم برای اطلاعات بیشتر درباره ی سیدنی گذاشتم ٬ برای اونهایی که علاقه دارن.


آب و هوای سیدنی ٬ Sydney.com.au ٬ CityofSydney ٬ SMH ٬ MyCareer ٬ Seek ٬ Domain ٬ SydneyHotel ٬ Sydneyaccommodation ٬ Flight Center ٬ Transport Info ٬ Auspost ٬ RTA ٬ Sydney Airport ٬ SydneyFerries ٬ GreaterUnion ٬  Where is ٬ ...


 


 



 

TrackBack URL for this entry:

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 4:20  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

فرانکفورت

 
 
       
 
   
 
     
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 4:12  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

چابهار

 
       
 
 
 
     
   
 
   
 
       
   
 
 
     
 
     
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 4:5  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

قشم

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:59  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

کیش

 
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:54  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

کشمیر

 
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:49  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

کراچی

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:47  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

لندن

 
 
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:44  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

کانادا

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:40  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

سوئیس

 
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:36  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

کالیفرنیا

 
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:32  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

کویت

 
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:24  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

شهر نیویورک

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:19  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

شهر دبی

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:16  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

مادر شهر

 
عکس های زیبایی از شهرهای جهان
356 x 204 - 33k - jpg
www.lovecenter.blogsky.com
افزايش سريع جمعيت شهرها،نبود امكانات ...
501 x 324 - 21k - jpg
www.taghribnews.ir
... سرتاسر جهان قصد دارند در روز 14 ...
317 x 500 - 39k - jpg
sedaiemoallem4.blogfa.com
پس از قتل مادر، برادر و خوهرزاده ٰ ...
300 x 400 - 37k - jpg
www.mars.blogfa.com
شهر هاي كوچك با ورود مهاجران ...
320 x 240 - 46k - jpg
nobatema.blogspot.com
More from www.ngdir.ir ]
او همچنین چهارمین ثروتمند جوان جهان ...
400 x 534 - 57k - jpg
tjs87.wordpress.com
... تقريباً در تمام شهرهاي مهم جهان ...
235 x 235 - 13k - jpg
guitarworld.blogfa.com
جمعیت جهان بیش از 6.6 میلیارد نفر ...
512 x 342 - 51k - jpg
irdanesh.persianblog.ir
... جهانی زبان مادر در اکثر شهرهای ...
240 x 320 - 21k - jpg
www.solgunaz.com
... لیست کامل از شهرهای جهان به جهت ...
182 x 226 - 43k - png
www.entezaremam.blogfa.com
شهرهای معروف جهان در شب
720 x 560 - 111k - jpg
www.mahda1992.blogfa.com
More from i34.tinypic.com ]
بر چسب ها: عکس، تهران، جهان
400 x 299 - 28k - jpg
akrane.persianblog.ir
More from 1.bp.blogspot.com ]
اردلان سرفراز در سال ۱۳۲۹
+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:13  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

مادر شهر

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:7  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

مادر شهر

 
شهرری مادر شهرهای جهان
702 x 600 - 304k - jpg
shahrerey.blogfa.com
شهرهاي آسيايي، بيادبترين شهرهاي جهان ...
420 x 315 - 50k - jpg
khabargozariha.blogfa.com
... و تورنتو مودب ترين شهرهاي جهان
400 x 302 - 49k - jpg
jalebastbedanid.blogfa.com
... شهرهای جهان برای زندگی است.
380 x 300 - 43k - jpg
irbest.ir
گرانترين شهرهاي جهان در سال 2008- ...
400 x 664 - 76k - jpg
www.boys-abadan.blogfa.com
شهرری مادر شهرهای جهان
220 x 160 - 96k - jpg
shahrerey.blogfa.com
More from www.abdulazim.com ]
... از زيباترين شهرهاي جهان را منتشر ...
316 x 415 - 29k - jpg
sirbe.blogfa.com
آلوده ترین شهرهای جهان:
800 x 566 - 96k - jpg
www.m4z.blogfa.com
شهر های جهان
560 x 373 - 52k - jpg
saramahmood.blogfa.com
... به صورت حوزههای مادر شهری منطقه ...
480 x 324 - 19k - jpg
urbangeographypnk.persianblog.ir
شوش از کهن ترین شهر های جهان و به ...
450 x 639 - 205k - jpg
kavehbahadori.persianblog.ir
شهرری مادر شهرهای جهان
220 x 160 - 88k - jpg
shahrerey.blogfa.com
... به وقت دیگر شهرهای جهان به شرح ...
563 x 737 - 92k - jpg
www.cloob.com
... مهمترين شهرهاي جهان باستان محسوب ...
480 x 480 - 63k - jpg
www.chn.ir
تهران یکی از نامطلوبترین شهرهای جهان ...
569 x 373 - 54k - jpg
rozanha.blogsky.com
اولین شهرهای جهان در5500 سال ...
500 x 333 - 57k - jpg
socialsciences.blogfa.com
شوش يكي از كهنترين شهرهاي جهان به ...
726 x 519 - 73k - jpg
osturebastan.blogfa.com
... بسیاری از شهرهای جهان فرصتی است ...
392 x 367 - 22k - jpg
hezarbareshgh.blogfa.com

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 3:5  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

برنامه ریزی شهری و جرایم

 

برنامه ریزی شهری و جرایم

محقق:مهندس ملکرئیسی

اعتقاد نيرومندي دربارة نا‌كارآمدي برنامه‌ريزي شهري متمركز در بين انديشمندان و كارشناسان شهري وجود دارد كه مطالعات مختلف آن را تأييد كرده‌است. بر اين مبنا گرايش به برنامه‌ريزي محلي و استفاده از برنامه‌ريزي مشاركت‌گرا و از پايين به بالا، هم‌چون ره‌يافتي مشاركت‌گرايانه، جاي برنامه‌ريزي‌هاي اُزاليدي و دستوري از بالا به پايين را گرفته‌‌‌‌است.
روند سريع شهري‌شدنِ گسترة زيادي از فضاهاي جغرافيايي ايران، با تعادل بنيادين و رشد برنامة بنياد در قسمت عمده‌اي از شهر‌ها همراه نبوده است. پديده‌هايي چون اسكان غير‌رسمي، سكونت‌گاه‌هاي حاشيه‌ نشين، محلات خودرو، مساكن خودانگيخته و … از جمله پيامدهاي رشد بي‌برنامه شهرهاي ايران هستند. واقعيت آن است كه گروه‌هايي كه در اين زيست‌گاه‌هاي نامتعارف و نامتعادل مأوا گرديده‌اند به دليل بي‌پناه و بي‌دفاع‌ بودن به صورت جدي در تيررس انگ‌زني‌هاي مختلف و دهن‌كجي‌هاي ناجوانمردانه واقع بوده‌اند ولي مطالعات تجربي كنوني نشان از تأييد نقش مثبت اكثر اقدامات اين اجتماعات دارد. هر‌چند به‌دليل موقعيت و ويژگي‌هاي كالبدي، اجتماعي ـ فرهنگي و اقتصادي اين اجتماعات، زمينه براي گسترش فعاليت جرايم شهري در آنها مهيا است. و تلاش خودجوش و خوداتكاي ساكنان اين سكونت‌گاه‌ها در تأمين مسكن و شغل، ضعف‌هاي مديريت و برنامه‌ريزي مديران شهري را تا حدودي پنهان مي‌سازد. تحليل‌هاي واقع‌بينانه مبتني بر شناخت اجتماعات خودانگيخته، همه بر موفقيت بيشتر و بهتر مشاركت محله‌ در مديريت شهري گواه دارد. زيرا اين اقشار با دوري از زدوبندهاي سياسي ـ اقتصادي و چانه‌زني براي جلب توجه مديريت شهري، به‌طور خوداتكا و مستقل براي رفع نياز‌هاي اوليه‌شان دست به اقداماتي مي‌زنند كه قابل ملاحظه است. از جمله آن‌که به دليل اشتراکات قومي ـ قبيله‏اي بصورت گروهي در ساخت و تهية سکونت‏گاه‏هاي خود گام برمي‏دارند و بدون بهره‏گيري از نظام بيمه و قوانين حمايتي ـ سوبسيدي به مشاغل گوناگون اقدام مي‏کنند، هر چند کارشناسان ناآشنا با طرح ديدگاه‏هاي منفي دربارة اين گونه مشاغل ارزش اقدامات آنها را ناديده مي‏انگارند، ولي مطالعة ميداني در اجتماعات خودانگيخته خلاف اين ادعا را ثابت مي‏کند.
نوشتار حاضر مبتني بر مطالعات ميداني در يکي از اجتماعات خودانگيختة شهر ايلام، به نام محلة بان‏برز است، اين محله در 15سال اخير به دليل مهاجرت روستاييان فقيري که مهاجرت، استراتژي بقايشان است، شکل گرفته است.
بررسي ويژگي‏هاي کالبدي، اقتصادي، اجتماعي ـ فرهنگي و نهادي ساکنان اين محله بر اساس شاخص‏هاي نيازهاي اساسي نشان مي‏دهد که ساکنان اين اجتماعات خودانگيخته، از امکان بالايي براي مشارکت با مديريت شهري در کاهش و چاره‏جويي چالش‏هاي فرارويشان برخوردارند ولي تاکنون به دليل عدم توجه ناديده انگاشته شده‌اند؛ همچنين اين مطالعه نشان مي‏دهد که مشارکت طلبي ساکنان اين سکونت‏گاه‏ها ره‏يافتي مبتني بر واقعيت براي سامان‏دهي محلات خودانگيختة شهري است؛ هر چند از حيث برخورداري از خدمات شهري، محلة بان‏برز بسيار محروم است، تا جايي که سرانة فضاي سبز در آن صفر و از حيث برخورداري از ديگر سرانه‏هاي خدمات اساسي بسيار پايين است. ولي بيش از نود درصد ساکنان، حاضر به مشارکت جدي در حد توان اقتصادي خود با مديران شهري براي کاهش مشکلات محله هستند. بنابراين مي‏توان اذعان کرد که راه پايداري شهري از توسعة محله‏اي مي‏گذرد و اين مهم در نابسامان‏ترين محلات از جمله اجتماعات خودانگيختة بان‏برز نيز تأييد شده است. با توجه به محدوديت منابع در اين محلات مشارکت آنها منبع مهمي براي مديران شهري است.
اين مقاله پس از بررسي و شناخت ويژگي‏هاي يک محلة فقيرنشين مهاجر شهري (بان‏برز ايلام) به توان‏هاي موجود در اين محله پرداخته است. و از اين ره‏گذر به دنبال راهبردي براي توسعة محله‏اي مبتني بر مشارکت ساکنان مي‏باشد. بر اساس نتيجه‏گيري اين مقاله توانمندسازي اين اجتماعات فقط در گرو طرح‏هاي مهندسي و عمراني نيست بلکه توجه به شيبوه‏هاي جلب مشارکت و برنامه‏ريزي مشارکت‏گرا و از پايين به بالا، راهبرد عملي توانمندسازي اين محلة شهري است. ناتواني‏هاي مالي، محدوديت‏هاي فراواني را در اجراي سياست‏ها و برنامه‏هاي خودانگيختة آنها به وجود آورده است، بنابراين در اجتماعات اسکان خودانگيختة شهري، راه چاره‏جويي براي مديران شهري در توسعة محلات خودانگيخته مبتني بر مشارکت طلبي، رسميت بخشيدن به آنها و استفاده از
توان‏هاي دروني اين اجتماعات است

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 2:12  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

معماری و جرایم

 

نقش معماری و شهرسازی در کاهش جرایم شهری

محقق:مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

يكي از عوامل مؤثر در وقوع جرم، محيط اجتماع و زندگي است و بررسي موضوعاتي همچون كيفيت و نحوه معماري مسكن و چگونگي شهرسازي در جوامع و شهرهاي مختلف يك كشور و يا محله‌هاي متفاوت يك شهر مبين تأثيرگذاري محيط بر بزهكاري است.

نوع و كيفيت معماري و شهرسازي در كاهش يا افزايش وقوع جرايم تأثير بسياري دارد؛ هرچند در تصويب قوانين به اين موضوع توجه چنداني نشده است، به گونه‌اي كه امروزه درصد قابل توجهي از جرايم مخل نظم، امنيت و آسايش عمومي‌افراد ناشي از همين موضوع؛ يعني بي‌توجهي به معماري و شهرسازي صحيح و اصولي است و فقدان ضمانت اجرايي كيفري مؤثر در قوانين مربوط به شهرسازي و معماري مشكل را مضاعف نموده است.

در بررسي تاريخي موضوع آشكار مي‌گردد كه نقش معماري و شهرسازي در كاهش وقوع جرايم مورد توجه برخي قانون‌گذاران بوده است.به عنوان مثال، در قانون «حمورابي» كه مشتمل بر جرايم متعددي است، به اين موضوع پرداخته شده است.

ماده 22 اين قانون مقرر داشته بود:«اگر معماري براي كسي خانه‌اي بسازد و در اثر اهمال او _حتي بعد از چند سال_ خانه خراب شود و موجب مرگ صاحب آن گردد، سازنده خانه را بايد كشت؛ اما چنانچه خرابي خانه سبب مرگ پسر صاحبخانه شود، پسر سازنده محكوم به مرگ خواهد شد.»

اين ماده قانوني اگرچه داراي ايرادهايي از جمله مخالفت با اصل شخصي بودن مجازات‌ها و عدم تناسب مجازات با عمل ارتكابي است؛ اما بيانگر اهميت نوع و كيفيت معماري و نقش آن در جرايم (اعم از كاهش يا افزايش) در آن دوران بوده و نوعي عامل بازدارنده براي جلوگيري از اهمال معمار به شمار مي‌آمده كه خود باعث پيشرفت معماري و شهرسازي مي‌شود.

شهرسازي و نيز معماري ساختمان‌ها رابطه مستقيمي با جرم دارد.از اين روست كه برخي كشورها در حوزه معماري جنايي به گونه‌اي علمي عمل مي‌كنند و در طراحي ساختمان‌ها و شهرها توجه ويژه‌اي به اين موضوع دارند كه اين توجه سبب جلوگيري از بروز جرم و جنايت تا حد ممكن مي‌شود.

به عنوان مثال، اگر به آمار پرونده‌هاي وارد شده به مراجع انتظامي‌و قضايي مناطق جنوب و حاشيه تهران توجه كنيم، مي‌بينيم كه درصد قابل توجهي از جرايم ناشي از درگيري و نزاع ساكنان يك كوچه يا خيابان به واسطه نداشتن پاركينگ اختصاصي براي پارك وسيله نقليه و همچنين فقدان خيابان‌ها و كوچه‌هاي متناسب با استانداردهاي شهرسازي اصولي است و همين موضوع باعث بروز اختلا‌ف و درگيري و درنهايت وقوع جرايم و ايجاد اخلا‌ل در نظم اجتماعي مي‌شود.

احداث ساختمان‌هاي مسكوني در مكان‌هاي صنعتي و بازرگاني و به‌عكس، افزايش كارگاه‌هاي كوچك صنعتي و توليدي در محلا‌ت مسكوني نيز بالا‌ رفتن آمار وقوع جرايم را به دنبال دارد.

از طرفي، آپارتمان‌سازي به شيوه كنوني، بدون رعايت استانداردهاي اصولي مهندسي همچون عدم رعايت فاصله‌هاي ميان واحدها، اشراف ساختمان‌ها به يكديگر، مشاعات و ...به بسياري از اختلا‌فات موجود در مجتمع‌هاي مسكوني دامن زده است كه بايد با تصويب قوانين نظارتي و پيش‌بيني ضمانت اجراي كيفري مناسب، از بروز چنين بي‌احتياطي‌ها و بي‌مبالا‌تي‌هايي جلوگيري شود.

در حوزه شهرسازي نيز وضعيت ظاهري معابر شهري و فضاي سبز تأثير بسزايي در كاهش وقوع جرم دارد.خيابان‌هاي كم‌نور و يا تاريك، ساختمان‌ها و محله‌هاي مخروبه و خالي از سكنه و اطراف پل‌هاي بزرگ، زيرگذرها و حريم ريل‌هاي راه‌آهن، مكان‌هاي مناسبي براي افزايش و تشديد وقوع جرايمي چون قتل، تجاوزهاي جنسي، شرارت، تجمع معتادان و موارد مشابه است.با بررسي ميزان وقوع جرايم در ميدان‌ها و خيابان‌هاي اصلي شهر آشكار مي‌گردد كه به لحاظ وجود امكانات فرهنگي، اجتماعي، اقتصادي، انتظامي‌و مراكز كنترل و نظارت اجتماعي در اين بخش‌ها، درصد جرايم بسيار پايين‌تر از مناطق حاشيه‌اي ‌شهر مي‌باشد كه اين همان بوم‌شناسي جنايي است.

بر اين اساس مي‌توان گفت از آنجا كه كيفيت معماري و شهرسازي بر منش و خلق و خوي انسان‌ها تأثير فراواني مي‌گذارد، به نحوي كه افراد ساكن در يك شهر فاسد و منحرف امكان رشد و تعالي ندارند، از اين رو در طراحي شهرها و معماري شهري بايد به الگوهاي معماري اسلا‌مي‌و ايراني كه متناسب با خصوصيات اجتماعي و فرهنگي كشورمان هستند، توجه شده و در الگوبرداري از طراحي‌هاي ساير كشورها مراقبت شود كه از هويت اسلا‌مي‌خارج نگردد.

از اين رو ضروري است كه ميدان‌ها، بوستان‌ها، مجتمع‌هاي مسكوني، پايانه‌ها و ديگر مراكز براساس الگوهاي معماري اسلا‌مي‌و ايراني احداث شوند و در معماري شهري، از بوستان‌ها و ميدان‌ها تا خود شهر از جمله ساختمان‌هاي تجاري، مسكوني و اداري به نحوي عمل شود كه فضاي شهر نمادي از آموزه‌هاي اخلا‌قي و ديني باشد.در اين صورت است كه از وقوع جرايم تا حد بسياري كاسته شده و امنيت اجتماعي افزايش مي‌يابد.در حال حاضر تلا‌ش درجهت طرح چشم‌اندازي روشن براي مديريت شهري ضروري است.هرچند متأسفانه وضعيت مسكن در شهرهاي بزرگ به گونه‌اي است كه افراد بدون در نظر گرفتن ساير شرايط، صرفاً به تهيه مسكني مناسب براي خود مي‌انديشند؛ اما اين وظيفه مسئولا‌ن امر است كه با استفاده از نظريات كارشناسان سازمان‌هاي مختلف، مهندسان و حقوق‌دانان برجسته به تصويب قوانين متناسب اقدام نموده و به نقش مهم و كليدي معماري و شهرسازي در كاهش جرايم و افزايش امنيت اجتماعي بيش از پيش توجه نمايند.

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 2:9  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

رسانه ها و جرایم

استراتژی‌های رسانه ای برای بهبود تصویر نامطلوب شهری
نسخه مناسب چاپمهندس عبدالاحد ملکرئیسی
امروزه شهرها در تلاشند تا از خود تصویر مطلوبی برای سرمایه‌گذاران، مهاجران و گردشگران ایجاد کنند. رهبران و مسئولان بسیاری از شهرها براین اعتقادند که انگاره‌ها و کلیشه‌های ذهنی از شهر با اسم شهرها گره خورده است که این مسئله برای آینده شهر بسیار مهم و اساسی است. هدف این مقاله ارائه‌ی خلاصه مطالعات در مورد استراتژی‌های رسانه ای است؛ به‌طوری‌که تصمیم‌گیران محلی بتوانند این استراتژی‌ها را در رفع بحران‌های شهری به‌کار گیرند و تصویر منفی شهر را برطرف کنند. این مقاله ابتدا به بازاریابی شهری کلیشه‌ها و تصورات ذهنی‌،‌ مدیریت سیمای شهری و به‌کارگیری ابزار تکنیکی در انعکاس موفقیت‌آمیز پیام‌ها و عملکردها اشاره می‌کند.
حوزه‌ها و کاربردهای ارتباطات > روابط عمومی و تبلیغات

ترجمه: بهنام رضا قلی زاده

امروزه شهرها در تلاشند تا از خود تصویر مطلوبی برای سرمایه‌گذاران، مهاجران و گردشگران ایجاد کنند.

رهبران و مسئولان بسیاری از شهرها براین اعتقادند که انگاره‌ها و کلیشه‌های ذهنی از شهر، با اسم شهرها گره خورده است که این مسئله برای آینده‌ی شهر بسیار مهم و اساسی است. هدف این مقاله ارائه‌ی خلاصه مطالعات در مورد استراتژی‌های رسانه ای است؛ به‌طوری‌که تصمیم‌گیران محلی بتوانند این استراتژی‌ها را در رفع بحران‌های شهری به‌کار گیرند و تصویر منفی شهر را برطرف کنند. این مقاله ابتدا به بازاریابی شهری کلیشه‌ها و تصورات ذهنی‌،‌ مدیریت سیمای شهری و به‌کارگیری ابزار تکنیکی در انعکاس موفقیت‌آمیز پیام‌ها و عملکردها اشاره می‌کند.

ده استراتژی که برای رفع سیمای نامطلوب و تصورات ذهنی منفی از شهرها ارائه شده، عبارتند از:‌ تشویق برای بازدید از شهر، توجه به رویدادهای برجسته و مثبت شهری، تغییر خصوصیات منفی شهر به ویژگی‌های مثبت، تغییراسم، نشان و شعار slogan) ) شهرها، توجه زیاد به غرور محلی شهروندان، حل مشکلاتی که در نتیجه‌ی سیمای منفی و تصورات نامطلوب شهری ایجاد می‌شود،‌ انتقال پیام‌های ضد کلیشه، رد کلیشه‌های ذهنی در مورد شهر، اذعان بر وجود تصورات منفی از شهر و ادغام یا گسستگی مناطق جغرافیایی در برنامه‌های تبلیغاتی .

مقدمه :‌
در دو دهه‌ی اخیر خصوصاً در این دهه، رهبران و مسئولان محلی، برنامه ریزان شهری و تصمیم‌گیران در گوشه و کنار جهان در تلاشند تا بر موقعیت و جذابیت سیمای شهرشان بیفزایند. این افراد معتقدند که سیما و تصورات عمومی از شهرشان دلالت زیادی بر تصمیمات مخاطبان هدف دارد. مثل:‌ مردم شهرهای دیگر (که مهاجرت می‌کنند، بازدید می‌کنند و یا در آن شهر کار می‌کنند)‌، سرمایه‌گذاران یا مدیران اجرایی، کارخانجات یا ماشین‌های صنعتی،‌ کارآفرینان و مقاطعه کاران (که کارخانه‌ای را انتقال می‌دهند به جایی که اقدام به فعالیت تجاری کرده و یا به دنبال فرصت‌های تجاری جدیدی هستند)،‌

شهروندان خود شهر (اعم از اینکه در شهر اقامت می‌کنند یا شهر را ترک می‌کنند و شهر را به دیگران می سپارند،‌ ارزش واقعی ملکشان چقدر است، چه اندازه غرور محلی دارند) و تصمیم‌گیران ملی ( اعم از اینکه آیا برای شهر بودجه و منابع کافی اختصاص داده می‌شود، آیا به تأسیس مناطق صنعتی اقدام می‌شود یا نه).

جهانی شدن و رقابت فزاینده بین شهرها، مهاجرت،‌ سرمایه‌گذاری و مشاغل برون شهری را به دنبال داشته است.

بسیاری از شهرها در گوشه و کنار جهان دائم در تلاشند تا تصویر جذابی از خود به نمایش بگذارند. این تلاش‌ها به منظور رقابت موفق در جهت کسب اعتبار و موقعیت بین المللی صورت می‌گیرد که می‌تواند درجذب گردشگران، گردهم‌آیی‌ها و کنفرانس‌ها، رویدادهای ورزشی، کارآفرینان، صنایع، استقرار دفاتر مرکزی شرکت‌ها و سرمایه‌گذاری جهانی کمک کند.

با رشد آگاهی‌ها از اهمیت سیمای مثبت شهری، بسیاری از رهبران محلی به این اعتقادند که تصویر منفی جذابیت شهرشان را از بین می برد و شهر را از داشتن آینده ای روشن محروم می‌کند. ناکامی این رهبران محلی در حد گسترده‌ای است؛ زیرا آنان منکر وجود تصورات منفی شهرشان هستند و معتقدند که شرایط واقعی شهر،‌ از نظر آنان بهتر از آن‌ است که دیگران فکر می‌کنند. هدف این مقاله بررسی آثار و نوشته‌هایی در مورد استراتژی‌های رسانه ای است که تصمیم‌گیران محلی می‌توانند به کمک آن بحران تصورات منفی از شهر را خنثی کرده، جلوی این تصورات منفی را بگیرند. در مورد ارائه‌ی تصاویر مثبت و مطلوب شهری مقالات زیادی وجود دارد.

(Tilson and stacks ,1997,shont and Kim , 1998,Dunn etal . 1995,Hooper,2002, Baral ,2004.Fvisby,2002)
ولی این مقالات، از استراتژی‌های مختلف رهبران محلی در جهت تغییر تصاویر منفی شهری، مطالبی ارائه نمی‌دهد.

بحران‌های مرتبط با تصورات ذهنی منفی در مورد شهرها در هر زمانی ممکن است روی دهد. وجود این تصورات منفی بعضی اوقات نتیجه مشکلات تاریخی است؛ مثل نابودی شهرهای صنعتی، واقع شدن در حاشیه‌ی شهرها، بیکاری و گسترش جرایم. گاهی اوقات هم مربوط به این قبیل مشکلات است:‌ تضادها و درگیری‌های قومی و نژادی، حملات توریستی، تهدیداتی که متوجه گردش‌گران و جهان‌گردان می‌شود،‌ فجایع و بحران‌های همه‌گیر و مخرب، فجایع طبیعی مثل زمین لرزه‌ها و طوفان‌ها و رانش زمین و سیل‌ها .

به‌واسطه‌ی تمایل رسانه‌های ملی و بین المللی در تمرکز بر روی وقایع و رویدادهای خبری منفی، شهرها در طی یک بحران نسبت به مواقعی که بحران روی نمی‌دهد در کانون توجهات جهانی قرار می‌گیرند؛ به‌طوری‌که باعث می‌شود گردشگران و سرمایه‌گذاران از آمدن به شهر اجتناب کنند و این عامل باعث تشدید بحران می‌شود. مسئولان و رهبران محلی موقعی که با چالش روبرو می‌شوند امیدوار می‌شوند تا سیمای شهرشان را تغییر داده و تصورات منفی از شهر را بهبود بخشند. تجزیه و تحلیل چنین تحقیقی در گوشه و کنار جهان نشان می‌دهد، بعضی از رهبران محلی که به کمک فنون و استراتژی‌های مختلف رسانه‌ای، سیمای منفی شهرشان را تغییر می‌دهند.

بازاریابی شهری (City Markting)
بازاریابی محلی به دوران استعماری بر‌می‌گردد، یعنی زمانی که دولت‌ها تلاش می‌کردند تا مردم را در تصرف مناطق جدید متقاعد کند ((Gold,1994. مفهوم بازاریابی محلی (که بعضی‌ها تبلیغات محلی place promotion یا مدیریت شهری city menagement نیز می‌نامند) در طی دهه 1980 در شهرهای اروپایی توسعه پیدا کرد. در ایالات متحده این مفهوم خیلی زودتر از اروپا مطرح شده بود. (paddison ,1993) بازاریابی محلی در کتاب‌ها و مقالات به صورت‌های گوناگونی تعریف می‌شود. در جایی آمده است (2000short, )، تبلیغات محلی در‌برگیرنده‌ی ارزیابی و بازنمایی مجدد محل برای ساخت و عرضه‌ی تصویر جدید از مکان برای افزایش موقعیت رقابتی آنان در حفظ و نگهداری منابع است (p318 ). محققان اروپایی (vanden bergetal.as cited in paddisan,1993 ) در مورد تبلیغات بر جنبه‌های مختلف توسعه‌ی اقتصادی در حوزه بازار تأکید می‌کنند؛ به‌نحوی که نیازهای شهروندان، سرمایه‌گذاران و گردشگران را تأمین کند. این تحقیقات نشان می‌دهند که توجه و تأکید بر این جنبه‌ها به شهرها کمک می‌کند تا با شهرهای دیگر به رقابت بپردازند و از لحاظ سلسله مراتب شهری در موقعیت ممتازی واقع شوند. بر جنبه های کلی کار روی تصاویر شهری که کلید موفقیت برنامه‌های بازایابی است نیز تأکید می‌کنند. در هر حال بازاریابی شهری می‌تواند در خوشایند جلوه دادن و خلق هویت شهری نقش عمده‌ای بازی کند (Dunn,et.al,1995).

در این مورد دو دیدگاه نظری بر مطالعات تأثیرگذار است:‌ یکی از آنها به مدیریت و بازاریابی شهری و اقتصاد سیاسی متکی است که بر تغییر دولت شهر و ارتباط انجمن های تجاری در توسعه اقتصاد محلی تأکید می‌کند و دیگری بر موفقیت استراتژی‌های مخلتف بازاریابی تمرکز دارد.

کلیشه‌ها و تصورات شهری
تمام کوشش بازاریابی شهری بر بهبود سیمای شهرها و آگاهی‌های عمومی استوار است. کاتلر تصورات ذهنی در مورد محل را به عنوان «‌مجموعه اعتقادات، ایده‌ها و عقاید مردم و نگرش آنان در محل معین می‌داند» عوامل زیادی وجود دارند که بر سیمای شهر و آگاهی و تصورات مردم از شهر، تأثیر می‌گذارند که بعضی از این عوامل به خارج از شهر مربوطند از قبیل:‌ ویژگی‌های اهالی شهر،‌ قدرت سیاسی، تعداد جمعیت شهر، نرخ جرایم، وضعیت سیاسی و اقتصادی و شرایط استخدام، تعداد و خصوصیات مؤسسات ملی واقع در شهر، ‌پیشینه تاریخی و جغرافیای شهر، مجموع فیلم‌ها و سریال‌هایی که از طریق تلویزیون در مورد شهر به نمایش در آمده‌اند،‌تحت پوشش قرار گرفتن شهر در رسانه‌ها، ‌فضای شهر،‌ سرگرمی‌ها،‌ گردشگران،‌ ارزش‌های فرهنگی و ظاهر فیزیکی و نمای شهر (Avraham,2002,2003). ممکن است از روش‌های مختلفی در مورد ارزیابی تصویر شهری در بین مخاطبان و جمعیت هدف استفاده شود،‌ اما بهترین روش در این مورد بررسی نگرش‌ها،‌ استفاده از پرسش‌نامه‌های مختلف، گروه‌های متمرکز و مصاحبه‌های عمقی است.

کاتلر(1993) می گوید: تصویر شهری می‌تواند مثبت و جذاب، منفی، ضعیف (مکان‌های واقع در حاشیه شهر که توجه چندانی به این مناطق نمی‌شود) و ‌ترکیبی از تصویر مثبت و منفی یا متناقض ( در بین اهالی شهر تصویر مطلوبی دارد ولی در بین عده ای دیگر تصویر منفی و نامطلوبی از شهر وجود دارد) باشد. در مجموع سیمای شهری به دو نوع تقسیم می‌شود که عبارتند از: ‌ "سیمای قوی"‌ و "سیمای ضعیف"‌. سیمای غنی شهری این موارد هستند:‌ درباره‌ی این شهر آگاهی‌ها و اطلاعات زیادی وجود دارد، ‌منابع گوناگونی در این شهر موجود است و اهالی این‌‌گونه شهرها در حال گردش و رفت و آمد هستند. در مورد شهرهای باسیمای ضعیف، در مورد شهر و اهالی شهر اطلاعات اندکی وجود دارد و آنچه ما درباره این‌گونه شهرها می دانیم تنها از یک منبع اطلاعاتی به دست ما می رسد. (Elizur,1986)

ما می‌توانیم از دو نوع سیمای شهری دیگر نیز نام ببریم:‌"‌سیمای باز"‌و "‌سیمای بسته". سیمای باز آنهایی‌اند که یک یا چند ویژگی مشخصی دارند و سیمای بسته شهری، به تصورات کلیشه ای گویند که باورها و نگرشهای ذهنی درباره یک مکان به سختی تغییر می‌کنند.

در مورد شهر «شیکاگو»‌ می‌توان گفت که این شهر طی دهه‌های 1920و 1930 محل فعالیت تبهکاران بود. مسئولان ادارات مرکزی در شهر در مورد مهاجرت به این شهر از سراسر جهان شاکی بودند، چرا که شهر شیکاگو به مرکز جرم و جنایت تبدیل شده بود اما این شهر از نظر نرخ جرایم واقعی در بین شهرهای دیگر ایالات متحده آمریکا نرخ پایینی داشت (Tal,1993). ظاهراً بسیازی از مردم، شیکاگو را شهر تبهکاران می‌دانستند ولی چنین نگرشی امروزه تغییر یافته است. از طرف دیگر (1982) "برگس" (Burgess) خاطر نشان می‌کند که مسئولان شهری در انگلستان شمالی، بر این باورند که آنها باید هنوز هم با تداوم کلیشه‌های ذهنی که از قرن 19 در زندگی آنان مشکلاتی را ایجاد کرده دست و پنجه نرم کنند.

استراتژی‌های بازاریابی شهری و مدیریت تصاویر ذهنی از شهر
طبیعی است که بپرسیم مسئولان محلی در جهت بهبود سیمای شهر و ایجاد تصویر مثبت از آن چه گام‌هایی برداشته‌اند. باید بین تلاش‌های ناموفق در تغییر سیمای شهری با تغییرات واقعی در این مورد تمایز قایل شد (1993.(short,1993,morgan برای بهبود سیمای شهر و ایجاد تصور مثبت از آن باید مرحله به مرحله برخورد شود. گام نخست تشخیص است که با ایجاد یک دید کلی دنبال می‌شود و در نهایت با برنامه‌ریزی اقدامات ضروری بعدی باید آن طرح تعیین شده عملی شود. مسئولان محلی باید به ارائه خدمات اولیه و اساسی شهری نظارت داشته، به زیرساخت‌های موجود توجه منظمی داشته باشند و نیازهای شهروندان،‌ گردشگران، تاجران و سرمایه‌گذاران و مقامات اجرایی محلی را برآورده کنند. زیرا اگر در زمینه‌ی ارائه خدمات اولیه پیشرفتی صورت نگیرد مشکل می‌توان به یک برنامه موفق تجاری دست یافت. مسئولان و رهبران محلی، امروزه به این نتیجه رسیده‌اند که باید بودجه‌ی کلانی را برای توسعه‌ی جاذبه‌های شهری و بهبود سطح کیفی زندگی با در نظر گرفتن سرمایه‌گذاری‌ها، تجارت‌ها و مهاجرت‌های جدید اختصاص دهند. ماهیت این برنامه‌ها وابسته به علاقه شهروندان در طراحی و تنظیم برنامه‌ها و اقدامات است.

یکی از روش‌های اجرای موفقیت آمیز برنامه‌های شهری، مدیریت سیمای استراتژیک (MIS) است. یک فرایند در حال گسترش از تحقیقات سیمای مناطق در بین جمعیت هدف، مشخص کردن عوامل تأثیر گذار برتصورات ذهنی از شهر که منجر به ایجاد تغییراتی در طی سالیان می‌شود،‌ دفع بحرانهای مرتبطه با سیمای شهرها و انتقال پیامهای مربوطه به مخاطبان هدف است.

مزیت اصلی این استراتژی این است که دربرگیرنده‌ی مجموعه‌ی گسترده‌ای از برنامه‌های بازاریابی است که نیازمند هماهنگی و انسجام در برنامه‌ریزی، اجرا و نظارت عملیات بازاریابی است. بازاریابی، تبلیغات و آگهی‌ها، ابزاری مورد نیاز در دستیابی به اهداف مختلف هستند. نحوه‌ی برخورد با سرمایه‌گذاری، مانع ایجاد جاذبه‌های گردشگری نمی‌شود.

شهرهای دارای سیمای مثبت به برنامه‌هایی نیاز دارند تا این سیما و تصورات مثبت از شهر را هر چه بیشتر بهبود بخشند، همانگونه که شهرهای با سیمای منفی نیازمند برنامه ها و اقداماتی هستند تا در بهبود و رفع تصاویر منفی به آن شهر کمک کنند. این شهرها باید تمرکز خود را بر روی افزایش آگاهی‌ها از شهر و طراحی و ساخت سیمای مطلوب شهری قرار دهند. فرایند طراحی و ساخت سیمای مطلوب و تصورات مثبت از شهر کار ساده‌ای نیست و مطالعاتی که در این زمینه انجام شده چندین راهبرد را توصیه می‌کنند.

نیاز به مطرح کردن شهرها: شهر باید در جایی واقع شود که ویژگی‌های منحصر به فردی از آن شهر انعکاس یابد و نحوه این انعکاس باید با شهرهای دیگر تفاوت داشته باشد.‌ به طور کلی برنامه ها و عملکردها نباید عده زیادی از جمعیت را تحت پوشش قرار دهد، بلکه باید حاوی پیام‌های جزیی و مداوم باشد. تمام این مراحل باید تحت نظارت دقیق قرارگیرد و ازعناصر مختلفی از قبیل آگهی‌ها، روابط عمومی، تبلیغات و ... به‌صورت هماهنگ و منسجم استفاده شود.

فنون انتقال پیام‌های اجرایی
مدیران اجرایی از روش‌های مختلفی برای بیان و انتقال پیام‌های مهم اجرایی استفاده می‌کنند. انتخاب این روش‌ها بستگی به اهداف و زمان اجرای برنامه‌ها، شرایط اقتصادی شهر و شهرهای رقیب، بودجه اختصاص داده شده و بسیاری از عوامل دیگر دارد. معمولا از این فنون استفاده می‌شود:
آگهی‌ها: آگهی‌ها جزء معروفترین ابزار در بازاریابی شهرها هستند که بر اساس خرید آگهی‌ها در رسانه‌ها و انتقال پیام‌ها به جمعیت هدف صورت می‌گیرد. طبق بررسی CNN، 538 میلیون دلار در سال 1999در ایالات متحده صرف بازاریابی مناطق شده است.

بازاریابی به صورت پست مستقیم: این نوع بازاریابی نیازمند دسترسی به آدرس‌های جمعیت هدف است تا به‌صورت مستقیم از طریق پست، جلسات شخصی، تلفن و پست الکترونیکی بتوان با آنها ارتباط بر‌قرار کرد. برای مخاطبان هدف، بروشورها، نقشه‌ها،‌ جزوه‌ها، ‌عکس‌ها و دیگر اطلاعات فرستاده می‌شود تا برای بازدید از شهر تشویق شوند. از طریق این پست‌ها توجه سرمایه‌گذاران بالقوه و گردشگران یا شهروندان جلب می‌شود؛ به‌نحوی که متقاعد شوند تا بدون استفاده از واسطه‌ها از شهر دیدن کنند.

تبلیغات فروش: این نوع تکنیک به عرضه‌ی کوتاه مدت انواع خدمات شهری اشاره دارد. مثل نفع مالیاتی شرکت‌ها و کارخانه‌هایی که در چارچوب زمانی مشخصی به شهر منتقل می‌شوند. باید بر انواع فروش، ‌معافیت مالیاتی تعلق گیرد و برای افرادی که به منظور اقامت به شهر می آیند بایستی معافیت مالیات بر اموال، تخفیف قیمت هتل‌های شهری،‌ آموزش رایگان برای کارگران در شرکت‌های منتقل شده به شهر، تخصیص زمین‌های ارزان قیمت برای سرمایه‌گذاران و تسهیلاتی از این قبیل فراهم شود.

روابط عمومی: این تکنیک می‌کوشد تا از طریق انواع رسانه‌ها تأثیر مثبتی بر شهر بگذارد. سخنگویان شهری یا روابط عمومی‌ها بر این نکته پافشاری می‌کنند که از طریق تبلیغات رویدادهای ویژه و گزارشات مثبت، تصویر ذهنی خوشایندی از شهر ترسیم کنند و در عین حال در تلاشند تا از درج گزارشات و رویدادهای منفی و نامطلوب خودداری کنند. امروزه شهرها سرمایه‌گذاری‌های کلانی به روابط عمومی اختصاص می‌دهند. برای مثال،‌ در بریتانیا بین سال‌های 1995-1996حدود 93 درصد از شهرداران محلی به طور میانگین، سالانه 600/279پوند برای فعالیت‌های روابط عمومی هزینه کرده اند.
(Young and lever,1997)                                                                                                                                                                                                             

قابل ذکر است که استفاده از تمام این تکنیک‌ها باید هماهنگ و پیام‌های منتقل شده به مردم باید مشابه باشد. برنامه‌های بازاریابی و روابط عمومی به دلیل رایگان بودن باید متقابلاً از طرف مردم نیز مورد حمایت قرار گیرد. برای مثال زمانی‌که تلاش‌های بازاریابی با استفاده از آگهی‌های بازرگانی تبلیغات و بروشورها برای جذب سرمایه‌گذاران صورت می‌گیرد، سخنگویان روابط عمومی باید درباره‌ی ورود سرمایه‌گذاران به شهر، درباره‌ی همایش و کنفرانس سرمایه‌گذاران جدید و درباره امتیازاتی که سرمایه‌گذاران درآینده بدان دست می‌یابند،‌ اطلاعاتی در اختیار رسانه‌ها قرار دهند.

رفع تصورات منفی از شهرها
اگر چه تلاش برای تغییر سیمای منفی شهرها می‌تواند مشکل باشد، ولی شهرهای زیادی در گوشه و کنار جهان این کار را به‌صورت موفقیت آمیز انجام می‌دهند. استراتژی‌های مختلفی توسط مسئولان محلی برای تغییر سیمای منفی و تصورات نامطلوب از شهرها به‌کار برده می‌شود که عبارتند از :‌
تشویق به بازدید از شهر و رفع کلیشه‌های ذهنی
این استراتژی رسانه‌ای برای متقاعد کردن تصمیم‌گیران به رهبران افکار عمومی و دیگران به‌کار برده می‌شود تا به شهر بیایند و از نزدیک در جریان امور شهری قرار بگیرند. تصورات نامطلوب در مورد شهرهای مختلف از گذشته‌ی نه‌چندان خوب آنها ناشی می‌شود، به طوری‌که اگر بعضی مواقع تغییرات مثبتی صورت بگیرد باز هم نظرات منفی وجود دارد. گردشگران می‌توانند از طریق همایش‌ها، نمایشگاه‌ها،‌تورهای گردشگری،‌ دیدنی‌های جدید در شهر،‌ سخنرانی وکنفرانس‌های مطبوعاتی اطلاعاتی را در مورد شهر به‌دست آورند. بازدید از شهر تصویر کاملی از آن شهر برای فرد تداعی می‌کند و ممکن است تصورات منفی در مورد آن شهر به تصورات و نگرش‌های مثبتی تبدیل شوند. مزیت اصلی بازدید از شهر آن‌ است که به افراد فرصت می‌دهد تا واقعیت‌های عینی درون شهر را بدون نیاز به واسطه ها و به‌صورت شخصی تجربه کنند. این مسئله برای شهرهایی مهم است که با خودشان کلیشه‌های منفی را یدک می‌کشند. ممکن است گردشگران توسط بازدید از آن شهر تصورات مثبتی از آن شهر کسب کنند.

تردیدهایی که برای روزنامه نگاران اهمیت دارد، برای رهبران افکار عمومی مطرح نیست. توجه روابط عمومی ها برای بهبود سیمای منفی شهرها دارای اهمیت است و در طی روزهای بحرانی می‌تواند مفید باشد.

این اقدامات زمانی به صلاح است که برای مردم سودمند باشد و مسافرت‌هایی با هدف آشنا سازی سازماندهی شود، به این امید که رسانه‌ها شرایط تجاری را گزارش کنند. برای نمونه به منظور رفع تصورات منفی سرمایه داران و رهبران افکار عمومی در شهرهای شمال انگلستان، مسئولان محلی استراتژی فراهم کردن مقدمات بازدید محلی برای رهبران افکار عمومی را به‌کار گرفتند، به این امید که این بازدیدها به تغییر تصورات منفی آنها کمک کرده به شکل گیری تصورات مثبت در مورد شهر یاری رساند. به‌طوری‌که این تصاویر مثبت به دیگر مردم و تمام رهبران منتقل شود. استراتژی مشابهی برای بهبود سیمای شهر «هالون» اسرائیل اتخاذ شد. نظرسنجی‌ای که در اوایل دهه 1990 توسط مسئولان محلی انجام شد نشان داد که شهر به‌صورت کلی دارای سیمای منفی است و افرادی که از این شهر بازدید می‌کنند متوجه این موضوع شده اند. بنابراین برای تغییر نگرش مردم تصمیم گرفته شد تا مردم به سمت مکان‌های فرهنگی مخصوص و جذابی کشانده شوند تا در مورد شهر تصویر ذهنی مطلوبی به‌دست آورند. این استراتژی موفقیت آمیز بود و باعث شد که سیمای ضعیف و منفی شهر، طی دهه‌ی 1990 بهبود یابد. چنین استراتژی در مورد شهرهای اورشلیم و بلفاست نیز به‌کار برده شد. (2002,Efrati,)

توجه به رویدادهای برجسته و مثبت شهری
از وقایع ویژه اغلب با نام " وقایع برجسته " و "وقایع مشخص" و یا " وقایع فوق العاده" نام برده می‌شود، که از آن به عنوان یک استراتژی قدیمی برای بهبود سیمای شهری استفاده می‌شود. یکی از مشهورترین موارد استفاده از این استراتژی، استفاده نازی‌ها در المپیک 1936 بود تا بتوانند از این طریق تصویر مثبتی از رژیم هیتلری برای جهانیان در معرض نمایش بگذارند. از آن زمان به بعد بسیاری از شهرها در بازی‌های المپیک تابستانی و زمستانی، نمایشگاه‌های جهانی،‌ مراکز فرهنگی اروپا، مسابقات آواز خوانی در تلویزیون‌های اروپا و آمریکا در همایش‌های دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان و تریبون‌های مهم روابط عمومی‌ها، از این استراتژی استفاده می‌کنند.

این رویدادها در یک دوره زمانی کوتاه بر محل خاصی تأکید می‌کند و باعث می‌شود که پیام‌های معین و مشخصی در مورد شهر در رسانه‌های بین‌المللی منعکس شود و ممکن است در جهت برخورد با تصورات منفی از آن شهر استفاده شود. این استراتژی در زمانی که شهر «بیجینک» میزبان آسیایی 1990بود به‌کار گرفته شد، به‌طوری‌که بعد از کشتار میدان « تیان آن من» اطلاعات و گزارش‌ها، منعکس کننده‌ی تصویر مطلوب شهری بود.

شهرهایی که میزبان وقایع مهم بین المللی مثل مسابقات المپیک هستند و یا در آن شهرها نمایشگاه‌های معتبر بین‌المللی برگزار می‌شود، باعث سرمایه‌گذاری‌های وسیعی در بخش‌های عمومی و خصوصی شده، منجر به توسعه و بازنگری فضاهای شهری و بهبود زیر بناهای شهری، تقویت رقابت با دیگر شهرها و ارتقاء موقعیت شهر در سیستم سلسله مراتب جهانی می‌شود.

تبدیل ویژگی‌های منفی به ویژگی‌های مثبت شهری
روش دیگر در جهت دفع تصورات و نگرش‌های منفی در مورد شهر که با خود ویژگی‌های منفی را به دنبال دارد، تغییر خصوصیات منفی به ویژگی‌های مثبت و مطلوب شهری است. برای مثال، زمستان‌های « مینه سوتا» به داشتن سرمای فوق العاده مشهور است ولی امروزه از زمستان‌های این شهر سردسیر برای جذب گردشگر استفاده می‌شود.

فستیوال‌ها و رویدادهای فرهنگی زیادی در فصل زمستان در این شهر برگزار می‌شود. یکی از دلایل وجود تصورات منفی در مورد شهر «‌برشوه »، واقع شدن این شهر در بیابان « نجو» در جنوب اسرائیل است که با گرمای بسیار شدیدی مواجه است. محققان زیادی به مسئولان محلی پیشنهاد کرده‌اند که آنها باید این شهر را به مظهر یک شهر شرقی، به بیابانی جذاب و شگفت‌آور تبدیل کنند.

این محققان توصیه کردند که در تصویر سازی و ایجاد سیمای مثبت از این شهر به عنوان مدرن‌ترین شهر بیابانی مشرق زمین، از معماران شرقی استفاده کنند. ویژگی شرق القاء کننده‌ی تصوراتی از شرق مثل پاکی، معصومیت، بکر و دست نخورده بودن، ‌میهمان نوازی و سرزنده و با روحیه بودن است.

نمونه‌ی دیگر، شهر « برادفورد» در بریتانیا است که مدت‌های مدیدی از سوی مهاجران خارجی به عنوان شهری با سیمای منفی معرفی می‌شد، زیرا در این شهر همواره تضادهای قومی و نژادی وجود داشته است. طی چند سال اخیر مسئولان شهری کوشیدند تا ویژگی‌های منفی شهر را از طریق بازاریابی با عنوان « بهشت چند فرهنگی» به فرصت و امتیاز برای این شهر تبدیل کنند تا گروه‌های مختلف اجتماعی در یک هم‌زیستی مسالمت آمیز با آرامش و آسایش در کنار هم زندگی کنند.

تغییر اسم، آدم و شعار شهر
ادراک و تصور مردم از یک شهر تحت تأثیر اسم، نشان و شعار انتخابی آن شهر شکل می‌گیرد. بنابراین تغییر یک شهر به‌خودی خود این نمادها را تغییر خواهد داد. اسم بخشی از هویت یک فرد، سازمان یا شهر است. بعضی از شهرها اسم‌هایی دارندکه به فرایند بازاریابی و تجارت در آن شهر کمک می‌کند. از طرف دیگر بعضی از شهرهای دیگر با اسم‌های مرتبط با تصورات و کلیشه‌های ذهنی منفی، بر موقعیت و جاذبه های آن شهر تأثیر زیان‌باری دارد. برای مثال یک عضو پارلمان فرانسه می‌کوشید تا حق ممنوعیت استفاده از واژه « دولت ویچی»‌ را تصویب کند، به طوری‌که ادعا می‌کرد این اسم در توسعه شهر "ویچی" موانعی ایجاد کرده است. این شهر مقر هماهنگی نیروهای نازی در طی جنگ جهانی دوم بود و از آن زمان به بعد بود که به این عنوان نامیده شد. اگر چه مدت زیادی طول کشید تا اسم این شهر تغییر کند، اما هنوز هم با وجود تغییرات اسم شهر مشکل ساز است و گردشگران، سازمان دهندگان گردهم‌آیی‌ها و بازدیدگنندگان از آمدن به این شهر امتناع می‌کنند.

در بسیاری از مواقع مسئولان محلی معتقدند که تصورات عمومی در مورد شهر آنان منفی و نامطلوب است و تلاش آنها برای تغییر این قالب‌های ذهنی بیهوده بوده است. اسم بعضی از این مناطق تغییر می‌کند با امید به اینکه تصورات منفی مرتبط با اسم قدیمی شهر از بین برود. برای نمونه ایالت «‌داکوتای شمالی » در ایالات متحده امریکا می‌خواهد تا پیشوند شمالی را حذف کند و فقط ایالت داکوتا نامیده شود. به جهت اینکه پیشوند شمالی، برف، ‌سرما، ‌زمستان و عدم جذابیت را در اذهان تداعی می‌کند. سمبل‌ها و نمادهای شهری، عنصر مهمی در برنامه ها و تلاش‌های بازاریابی به شمار می‌روند. یک شهر در حال تحول ممکن است به تغییر این سمبل‌ها و نشانه ها نیاز داشته باشد. شهرهای صنعتی که به سمت فرا صنعتی شدن تمایل دارند، اغلب سمبل‌ها و نمادهایشان با حال و هوای شهرهای مدرن سنخیت ندارد. مثلاً شهرcyracuse" " در نیویورک، سخت در تلاش است تا به سمت عصر فراصنعتی حرکت کند اما نماد این شهر که دودکش کارخانه، دود و آلودگی و ماشین‌های صنعتی است با سیمای شهرهای مدرن ناسازگار است.

بعد از مباحثات طولانی، آرم جدیدی برای این شهر انتخاب شد. این آرم نشان یک آسمان‌خراش و خط افق آسمان‌خراش‌های مدرن بود. همینطور در ناحیه پیرامونی اسرائیل که تلاش می‌شود تا کارکنان آموزش دیده در سطح عالی جذب شوند، از نماد @ برای این منطقه استفاده می‌‌کنند تا پیشرفت تکنولوژی را در این منطقه به نمایش بگذارند.

روش دیگر انتقال پیام، شعارها هستند. یکی از شعارهای قدیمی برای افزایش جذابیت نیویورک، «‌I love new york » است. شعار خوب برای یک شهر ممکن است برای مدت طولانی به‌کار برده شود. شعار خوب شهر را در معرض دید همگان قرار می‌دهد و باعث اشتیاق و جنبش شده و کلیت یک شهر را منعکس می‌کند.

طرح و تنظیم یک شعار بستگی به جمعیت هدف و اهداف برنامه‌ها و عملکردها دارد اما شعار باید با واقعیت آن شهر نیز مطابقت داشته باشد. تغییر شعار شهر منجر به نگرش جدیدی از آن شهر می‌شود. شعار جدید شهر « برادفورد» در بریتانیا عبارت از این‌ها بود: « برادفورد پشت درهای شادی و رفاه » و « محلی شگفت انگیز».

توجه به غرور محلی شهروندان و توسعه‌ی تصور از خود
ساکنان شهرهای باسیمای منفی اغلب از فقدان غرور و ضعف اعتماد به نفس در شهرشان شکوه می‌کنند چون متحمل صدمات غیر قابل جبرانی می‌شوند. این شرایط منجر به بی‌اعتنایی به شهر و بی میلی به قبول نقش انواع مؤسسات و داوطلبان جهت انجام اقدامات مؤثر می‌شود. اصلاح سیمای منفی شهرها نیازمند توجه شهروندان و پشتیبانی و سازماندهی آنان در فرایند تغییر و تحولات است. این گونه اصطلاحات و تغییرات بر استراتژی رسانه‌ها،‌ مد نظر قراردادن اهالی شهر و اصول و روش‌هایی که آنان پیشنهاد می‌دهند بستگی دارد.
یک فرض اساسی در اینجا مطرح می‌شود و آن این‌ است که توسعه‌ی تصویر مطلوب شهری، اهالی شهر را تبدیل به نمایندگان و سفیرانی می‌کند که به‌صورت تعجب آوری با شهروندان دیگر شهرها مذاکره می‌کنند.

مثلاً موقعی که شهر « گاسکو» تصمیم به تغییر سیمای خود گرفت، در این شهر تأسیسات عمومی، موزه‌ها، جاذبه‌های گردشگری و فرهنگی ساخته شدند و شهروندان حمایت و پشتیبانی خود را از زیبایی و تمیزی شهرشان ابراز کردند.

غرور محلی شهروندان و اشتیاق آنان به فرایند تغییر در برنامه ها و تلاش‌های بازاریابی باید به‌صورت گسترده‌ای مورد توجه قرار گیرد. اهالی مشتاق و مصمم شهر Syracuse" " اعلام کردند: «‌ما عضوی از Syracuse هستیم»‌ و «ما با همدیگر پیشرفت می‌کنیم» ‌و اهالی محلی در تصمیم گیری‌های شهری مثل انتخاب آرم و نشان شهر جدیدشان با یکدیگر مشارکت می‌کردند. مشارکت اهالی شهر در امور مهم، یک اصل است و نظرات و پیشنهادات آنان باید در زمینه‌های برنامه ریزی استراتژیک،‌ طراحی آرم و نشان و شعار و... به دقت مورد توجه قرار گیرد. در بسیاری از شهرها فرایند تحول و دگرگونی توسط اهالی خود شهرها شروع می‌شود، یعنی کسانی که معتقدند سیمای ناخوشایند و تصورات ذهنی منفی از شهرشان به‌صورت غیر واقعی بر چهره شهر و بر ذهن مردم نقش بسته است.

حل مشکلاتی که منجر به شکل‌گیری تصاویر نامطلوب و منفی شهری می‌شود
در بسیاری از موارد، سیمای منفی شهرها یک امر تخیلی و موهوم نیست و در واقع انعکاس بعضی از مشکلات واقعی است. بنابراین شهرها باید آن دسته از مشکلاتی را که منجر به ایجاد تصورات منفی از شهر می‌شود حل کنند. اگر شهری درگیر خشونت و ناآرامی‌ شود باید چنین شهری علیه جرم و جنایت مبارزه کند، به طوری‌که نمونه چنین شهری «میامی» است.

مبارزه با جرم و خشونت در بهبود سیمای شهرها مؤثر است و امنیت را در شهر مستقر می‌کند. موردی‌که می‌توان نمونه‌ی آن را در نیویورک مشاهده کرد. در این شهر « رادلف قالاینی»‌ شهردار نیویورک نرخ جرایم شهر را به نصف کاهش داد.

به دنبال حمله تروریستی در برابر گردشگران آلمانی، دولت مصر تصمیم گرفت اقدامات سرسختانه‌ای را در برابر گروه‌های تندرو اسلامی اتخاذ کند و خاطره‌ی بحران و حمله تروریستی را از اذهان جهانیان بزداید.

نمونه‌های زیادی در گوشه و کنار جهان حکایت از موفقیت‌های ذکر شده دارند. باید گام‌هایی در جهت حل مشکلات برداشته شود و در هر زمانی برنامه‌های بازاریابی و تبلیغات صورت گیرد. در مورد شهر "Syracuse" همان‌طور که قبلاً نیز اشاره شد، شروع تلاش‌های بازاریابی و تبلیغات و تغییر آرم شهر از طریق تعمیر و مرمت مرکز شهر به‌وسیله‌ی شرکت‌های عمومی و خصوصی به منظور برگزاری مراسم جشن و شادی صورت گرفت. در سراسر جهان، تغییرات در شهرهای مختلف از طریق مراکز گردهم‌آیی‌ها و کنفرانس‌ها، مراکز فرهنگی،‌ استادیوم‌ها، فروشگاه‌های مرکزی، موزه‌ها و بازارهای مربوط به محصولات کشاورزی و سیستم‌های پخش جمعی که ارتباط بین مناطق مختلف را تسهیل می‌کند انجام می‌گیرد. اهمیت حل مشکلات واقعی در شهرهای دارای تصویر منفی، می‌تواند طبق بررسی‌های به عمل آمده در شهرهای زیادی دیده شود.

پخش پیام‌های ضد کلیشه
یک شهر می‌تواند پیام‌های مغایر با حوادث بحرانی و تصاویر منفی شهری را انتقال دهد. برای مثال، اگر تعدادی جرم خبرساز در یک شهری اتفاق افتد و باعث توجه دقیق رسانه‌ها به این مسئله شود، بنابراین آن شهری می‌تواند داده ها و اطلاعات مرتبط با درصد واقعی جرم را منتشر کند که ممکن است این نرخ خیلی پایین تر از نرخ جرایم شهرهای مشابه دیگر باشد. اگر مسئولان شهری دریابند که شهرشان در حالت ناامنی به‌سر می‌برد، در این‌صورت می‌توان از استراتژی تبلیغات بهره گرفت، به‌طوری‌که بر احساس ایمنی و رضایت گردشگران واهالی شهر تأکید شود.

کلیشه‌های منفی ممکن است از طریق سبک‌های متفاوتی محقق شود. برای مثال ، ‌شهر « لبخن سایه » در ایرلند شمالی می کوشید که از طریق شعار،‌ سرمایه‌گذاران را در مدیریت برنامه ها جذب کند، آن‌هم با طرح چنین سؤالاتی:‌« آیا شما فکر می کنید ما مشکلاتی داریم؟» و یا مقایسه کردن بین هزینه‌ی اجاره املاک در شهر« لبخن سایه» با سایر شهرهای بریتانیای کبیر و همچنین مقایسه بین درصد فارغ التحصیلان دبیرستان‌های محلی با سایر شهرهای بریتانیای کبیر.

پخش پیام‌های مخالف تصورات ذهنی،‌ در بازاریابی بیابان«‌نجو» در جنوب اسرائیل نیز به‌کار گرفته شد. برای نمونه برنامه‌های نجو، خصوصییات منفی این منطقه را از نظر ملال آوری،‌ کم اهمیتی، بی هیجانی، کسالت آوری و یکنواختی به چالش می کشید. برنامه‌های پیشنهاد شده برای این منطقه جهت جذابیت و ایجاد تصورات مثبت از این شهر، انجام سفرهای کوتاه مدت، مسابقات ورزشی، فعالیت‌های عامه پسند، تبلیغات مبتنی بر تصاویر و عکس‌های شهر، موارد سرگرم کننده و دیگر اقدامات را شامل شد. از دیگر برنامه‌های مطرح در این منطقه استفاده از شعار «نجو سبز» بود، به‌طوریکه تصویر بیابانی خشک و لم یزرع بودن، و دوربودن از مرکز شهر را برای این منطقه به چالش می‌کشید.

نادیده گرفتن بحران‌های شهری یا کلیشه‌های ذهنی
در طی یک بحران، شهر می‌تواند زیان‌های وارده بر اثر سیمای منفی بحران را نادیده بگیرد و این تصور را القا کند که هرگز در این شهر بحرانی ایجاد نشده است، به این امید که وقایع جدید باعث شوند تا مردم آنچه را که در این شهر اتفاق افتاده فراموش کنند. برای مثال در اسپانیا و مخصوصاً در بارسلونا رویکردی که به دنبال حملات تروریستی دنبال شد، شعار« تجارت مثل همیشه» بود. همینطور شهر در حالت طبیعی می‌تواند مشکلات خود رانادیده بگیرد و خود را به عنوان کانون تجارت بین المللی معرفی کند. در مورد شهر « منچستر» نیز چنین رویکردی به کار گرفته شده است. بعضی از شهرها به اجرای موفقیت آمیز برنامه‌هایشان امیدوارند به این امید که علایم آشفته و پردردسر را نادیده بگیرند. در این مورد باید از امثال این شعارها استفاده شود:‌ «‌آینده‌ی شهر X مطمئن است »‌، «‌توجه به آینده در شهر X»، «‌شهر X به سوی فرداها گام برمی‌دارد»‌‌. "هوکلامب" به شهرهای « نیومیلفورد »‌ و «‌سی تی» در ایالات متحده اشاره می‌کند که از این شعار استفاده کردند:‌«‌گذشته پر افتخار و آینده پر افتخار».

اذعان بر تصویر منفی شهری
برخورد مسئولان محلی با انواع بحران‌ها و کلیشه‌های منفی از شهر، نیازمند منابع و افراد آموزش دیده‌ی حرفه‌ای است. مثلاً در مورد شهری که دچار بحران شده می‌توان این تبلیغ را به‌کار گرفت: « سیمای شهر که به دنبال بحران تاریک و پوشیده از دود بود، پاک شد و شهر حالا جذابیت گذشته خود را بازیافته است.»‌ باید شعارهایی مطرح شوند که گذشته را نادیده گرفته، نوعی احساس اعتماد و اطمینان را بین مبلغان و مخاطبان هدف ایجاد کند.

تاکتیکی که در مورد شهر "rehovth"در اسرائیل به‌کار برده شد، استفاده از شعار «rehovth" "با صدای جرقه از خواب بیدار شده است»‌بود، به‌طوریکه همین شعار در افزایش فروش ملک و زمین تأثیر منفی داشت. بعضی دیگر از شهرها با شعار«‌عصر جدید»‌وانمود می‌کنند که شهر از گذشته‌ی بحرانی خود دور شده است. برای مثال می‌توان به شهرهای «‌تولسا»‌و «‌ok» در ایالات متحده اشاره کرد که مکان‌های این شهر به‌وسیله‌ی آگهی‌ها تبلیغ می‌شوند و اهالی شهر این شعار را به‌کار می‌گیرند که «‌باید تمام جاهای خالی با اسم تولسا پرشوند»‌.

باید به این نکته نیز اذعان کرد که اگر چه عده ای از افراد از شهر «‌تولسا» ‌سخن می‌گفتند، ولی عده‌ای دیگر این کارها را بی‌نتیجه قلمداد می‌کردند. وقتی مردم به این نتیجه برسند که شهر از معروفیتی برخوردار نیست یا دارای تصویر منفی در اذهان عمومی است، باید برنامه ای تهیه شود که راه حل‌ها را نشان دهد. باید تصاویری از شهر و اطلاعاتی در مورد شهر پخش شود تا تصویری غنی از شهر به نمایش گذاشته شود. چنین استراتژی‌ای، نشانگر تلاش‌های به‌کار گرفته شده توسط مسئولان بعضی از مناطقی است که در عین اینکه اذعان به وجود مشکلات در بعضی از مناطق دارند،‌ صریحاً به گردشگران توصیه می‌کنند که به این مناطق مشکل آفرین سفر نکنند. چنین نمونه‌ای به رویکردی مربوط می‌شود که توسط هیئت گردشگری لندن در طی تبلیغات فزاینده‌ی انگلسی‌ها درمورد فاجعه «‌پا و دهان»‌اتخاذ شد، به طوریکه بر وجود مشکلاتی تنها در مناطق روستایی تأکید می‌کرد. چنین تاکتیک‌هایی در کشورهای نپال، اسرائیل و فیلیپین نیز به‌کار برده شد.

ادغام یا گسستکی جغرافیایی در برنامه‌های تبلیغاتی
استراتژی نهایی به تلاش شهرها برای پیوند و ادغام با یک شهر معروف و معتبر و یا انفکاک و گسستگی از یک منطقه نامعلوم و مشکل آفرین مربوط می‌شود. تمایل شهرها برای پیوند با شهرهای دیگر زمانی اتفاق می افتد که این شهرها در پیرامون مراکز شهری واقع شوند. شهرهای کوچک می خواهند خودشان به عنوان مراکز قلمداد کنند و شهرهایی که دارای تصویر صنعتی- سنتی هستند، تلاش می‌کنند تا خودشان را با شهرهای صنعتی مدرن پیوند دهند. "آوراهام" می گوید: شهرهایی که دارای سیمای منفی هستند سعی می‌کنند تا خود را نزدیک یا متعلق به مراکز شهری بدانند و همینطور شهرهای با سیمای مثبت می کوشند تا خود را با شهرهای کلان و یا پایتخت پیوند دهند. این شهرها سعی می‌کنند تا از ایجاد ارتباط با شهرها یا مناطق نامعلوم و مشکل ساز ممانعت کنند. ممکن است ادغام و گسستگی از این طریق صورت گیرد: ‌استفاده از نقشه‌های بد شکل شهری،‌ نمایش شهر به عنوان نزدیک‌ترین شهر به مرکز، به‌کارگیری افکت‌های تصویری و تصاویری که یادآور شهرهای بزرگ و معتبر باشد و به‌کارگیری شعارها و اسامی جدید شهری که یاد آور شهرهای معروف باشد. نمونه‌ای از گسستگی را می‌توان در مورد شهر« ایلات »‌در اسرائیل دید، به‌طوری‌که در اواخر دهه‌ی 1990، در اروپا به عنوان «‌ایالت روی دریای سرخ» نامیده می‌شد. این شهر در آن زمان به عنوان شهری ناامن برای گردشگران توصیف می شد و برنامه ها و عملیات اروپائیان به این واقعیت اشاره ای نمی‌کرد که شهر در خاک اسرائیل است نه دریا. با وجود تصورات منفی در مورد ناامنی شهر، جلوی گردشگران اروپایی در ورود به شهر گرفته می‌شود. «‌استراتژی انزوا» که "پیزام" و"مانسفلد" مطرح کرده‌اند به ارتقا‌ و بهبود موقعیت شهرها، درکشورهای زیان دیده از تصورات بحرانی اشاره می‌کند.

تعیین استراتژی مناسب
انتخاب استراتژی‌های مناسب توسط مسئولان محلی جهت بهبود تصاویر منفی شهری بستگی به شرایط پیش رو فرصت ایجاد تغییرات واقعی، ماهیت حوادثی که در شهر اتفاق می افتد، کمک‌ها و حمایت‌هایی که شهر طی یک بحران کسب می‌کند و عوامل دیگر دارد. برای مثال اگر مسائلی که باعث بحران و شکل گیری تصورات منفی از شهر می‌شود به صورتی صحیح حل نگردد، نمی‌توان استراتژی را انتخاب کرد تا برای گردشگران جذابیت ایجاد کند، تصورات کلیشه‌ای را از بین ببرد و یا پیام‌های ضد کلیشه‌ای ایجاد کند.

سؤالی که باید بدان پاسخ داده شود این است که چگونه تصورات منفی از شهر در بین مخاطبان هدف شایع می‌شود و آیا امکان تغییر این تصورات منفی وجود دارد؟ اگرتصویر نامطلوب شهری در سطح گسترده ای نباشد آیا به راحتی این تصورات قابل تغییر خواهد بود؟ بهترین استراتژی در این مورد احتمالاً نادیده گرفتن و رد کردن این تصورات منفی است. شهرهای اسپانیا می‌توانند احتمال بروز حملات تروریستی را رد کنند زیرا مبارزه با تروریسم جزء اهداف سیاست‌گذاران کشوری است. اگر بحران شهری خیلی جدی نباشد تغییر تصورات منفی در مورد بحران به آسانی امکان‌پذیر است. استفاده از استراتژی پیام‌های ضد کلیشه‌ای احتمالاً بهترین کار ممکن خواهد بود. اگر شهری دچار بحران حادی باشد و این مشکل در همه جا انعکاس منفی پیدا کند، این مشکل به سختی با استراتژی انتقال پیام‌های ضد کلیشه‌ای قابل حل است. این مشکل ابتدا باید در زندگی واقعی حل شود و سپس از طریق بازاریابی و تبلیغات تصورات منفی را تغییر داد. اگر زیر‌ساخت‌های شهری و عرضه‌ی خدمات محلی واقعاً توسعه یافته باشد و اهالی شهر مصمم به اعمال تغییرات شهری باشند، باید از استراتژی گسترش غرور محلی شهروندان استفاده شود. 

نتیجه گیری:‌
این مقاله خلاصه‌ای از استراتژی‌های رسانه‌ای را در جهت بهبود سیمای منفی و تصورات نامطلوب شهری برای مسئولان محلی ارائه می‌دهد. ساخت تصاویر ذهنی مثبت و غنی از شهرها با وجود رشد رقابت فزاینده بین شهرها، اهمیت روز افزونی پیدا می‌کند. برای نمونه، در اروپا حدود 000/100 انجمن و اتحادیه برای دسترسی به مشتریان بالقوه با همدیگر رقابت می‌کنند، ‌چنین تلاش‌هایی در ایالات متحده و استرالیا نیز قابل مشاهده است. بهبود تصورات منفی از شهرها کار مشکلی است و نیازمند یک چارچوب زمانی شش تا هشت ساله است. اگر چه به‌کارگیری رسانه‌ها برای بهبود تصاویر شهری حائز اهمیت است ولی برنامه تبلیغاتی‌ی تنها، برای ایجاد تغییرات مناسب کافی نخواهد بود. عملکردها باید از طریق کانال‌های مکمل و مختلفی دنبال شود. کسانی دچار مشکلات می‌شوند که به استفاده از خدمات شهری نیازمندند، از قبیل اهالی شهر، گردشگران سرمایه‌گذاران و مهاجران. احزاب و نمایندگان جمهوری‌های سابق یوگسلاوی در همان حال که از تبلیغات رسانه‌ها استفاده می کردند برنامه‌های گسترده‌ای را جهت جذب گردشگر از سراسر جهان در دست داشتند، به‌طوری‌که مرتبا آژانس‌های مسافرتی تشکیل می‌دادند و تورهای مسافرتی برگزار می‌کردند و به دنبال گردشگرانی بودند تا خود را به مناطقی برسانند که قبل از جنگ بالکان در آنجا مستقر شده بودند. «‌سیلیکون والی »‌مدیر جهانگردی شهر «‌یوتا» تنها به یک برنامه تبلیغاتی برای جذب گردشگر اعتقادی ندارد، بلکه هر ماه تلاش می‌کند تا برنامه‌هایی را برای بهبود سیمای شهر و تصویر سازی مناسب از این شهر برای جذب گردشگران، تدوین و اجرا کند. از طرف دیگر در هماهنگی برای دستیابی به نتایج مثبت، باید از تکنیک‌های مختلفی استفاده شود. ‌از قبیل آگهی‌ها،‌ روابط عمومی، تبلیغات فروش،‌ پست‌های مستقیم و بازاریابی.

تجزیه و تحلیل این مقاله به وضوح نشان می‌دهد که توجه و تأکید بر شرایط واقعی مکان‌ها و شهرهای معین از به‌کارگیری هر استراتژی رسانه‌ای کاراتر است. ایرلند تنها به تغییر شکل ظاهری شهرها توجه نکرد، بلکه برنامه‌های کلی معافیت‌های مالیاتی را به‌کار گرفت که به توسعه‌ی صنعتی و جذب کار آفرینان و سرمایه‌گذاران کمک کرد. شهر «‌بیلبائو»‌ در اسپانیا که با مشکلات شدید فقر، بیکاری و حملات تروریستی روبرو است، نمی‌تواند برای جذب گردشگر تنها به رسانه‌های جمعی متوسل شود، زیرا در همان زمان قادر به توسعه دادن جذابیت‌های واقعی نخواهد شد. بلکه به تأسیس موزه‌ی guggenheim"" و ارائه خدمات و جاذبه‌های توریستی پرداخت. استراتژی‌های رسانه‌ای در افزایش آگاهی جمعیت هدف در مورد اینکه شهر چه چیزهایی برای عرضه کردن دارد و چه چیزهایی می‌توانند در افزایش جاذبه های شهری سودمند باشند،‌ می‌توانند کمک‌های شایان توجهی ارائه دهند، اما آنها در ایجاد تغییرات قابل قبول کافی نیستند.

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 2:6  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

حقوق شهری

حقوق شهری


به نظر می رسد، نخستین پاسخی که از یک حقوقدان در مورد تعریف ?حقوق شهری? (Urban Law) می شنویم، چنین مضمونی را در بر گیرد: ?حقوق شهری، شاخه ای از حقوق عمومی و تنظیم کننده روابط شهروندان و مدیران شهری است?. در تعریفی خاص تر، شاید اصطلاح مزبور را به ?مجموعه قوانین و مقرراتی اطلاق کنند که روابط شهروندان با ادارات شهر و نهادهای ذی مدخل در امر محلی و شهری را تنظیم نموده و حقوق و تکالیف ناظر بر شوراها، شهرداری ها و سایر ادارات شهری را تبیین می کند?. اما پس از اندکی تأمل چنین می نماید که اصطلاح حقوق شهری بیشتر ناظر به حقوق در معنای اعم خود یعنی Rights است و این اصطلاح را باید تحت عناوینی چون Urban Rights یا Right to the City مورد شناسایی، بررسی و مطالعه قرار داد. آنگاه، بخشی از این حقوق که ناظر به ضمانت اجرایی و اتوریته آن است، زیر عنوان قوانین، مقررات و ضوابط شهری یا همان Urban Law قرار می گیرد که باز قسمتی از آن نیز در حوزه حقوق شهرداری یا Municipal Law می باشد. پس حقوق شهری از آنجا که شاخه تنومندی از حقوق عمومی است، با حقوق به معنای عام آن سر و کار دارد و حقوق به مثابه قوانین و مقررات را تنها برای ضمانت اجرایی به خدمت می گیرد.

حقوق شهری یکی از الزامات دنیای مدرن است. از نخستین شاخص ها و نتایج مدرنیته، زندگی شهری است. از نگاه علوم اجتماعی، شهر یک واحد سازمان یافته است که بر مبنای قوانینی دقیق سامان می یابد. هر چند که این معنایی به غایت موسع است، لیک تنها هنگامی به نقش شهر در تعیین سرنوشت سیاسی و اجتماعی بشر در دوره های مختلف می توانیم پی برد که این معنا را بپذیریم و مفهومی که شهروند در ارتباط با آن بازی می کند را متوجه شویم. به دیگر سخن، هنگامی که راجع به مدرنیته و عصر مدرن سخن می گوییم، صحبت از شهرنشینی است. شهرها، فضاهایی هستند که چه مدرن و چه نیمه مدرن و چه در حالتی میان این دو، در آن شهروندان با ادراکی جدید نسبت به مسایل واکنش نشان می دهند و تحولات در آنها خیلی سریعتر اتفاق می افتد. تکنولوژی خیلی سریعتر در شهر منتشر می شود تا در روستا؛ زیرا فضاهای شهری این امکان را ایجاد می کنند. در روستا از لحاظ فیزیکی و یا ذهنی موانع بیشتری در برابر تکنولوژی جدید وجود دارد. اگر گفتمان حقوق را نیز به مثابه تکنولوژی تنظیم روابط جمعی انسانها در سیطره عمومی (Public Sphere) قلمداد کنیم، این اتفاق به مراتب در شهر الزامی تر و تحقق آن سهل تر می نماید تا در روستا.

ما در جامعه حرفه ای و آکادمیکِ حقوقی مان، متخصص حقوق شهری نداریم. هرچند ادعای گزافی به نظر رسد، اما صرف تألیف یک کتاب و چند مقاله و ایراد سخنرانی و اظهار نظر، اگر بتواند به معنای ورود در بحث باشد، هرگز به معنای شناخت و تسلط کامل بر آن نیست. از سویی با ضعف در ادبیات مربوط به این حوزه مواجهیم و از سوی دیگر با نوعی کج فهمی و تقلیل پدیده به پاره ای قانون و تبصره و ماده واحده! به دیگر سخن، هیچ نگاه استراتژیکی نسبت به حقوق شهری در جامعه ما دیده نمی شود، هرچند که عده ای در طلب این گوهر گمشده برآمده اند و تمنایشان ستودنی است. پایگاه مدیریت دانش شهری نیز بر آن است تا ضمن تأکید بر تعریف مجدد حقوق شهری و تلاقی اجماع میان جامعه مدنی و بخش عمومی (دولت، شهرداری و ...)، به غنی سازی ادبیات این حوزه اهتمام ورزیده و از طریق برنامه هایی که در پیش می گیرد، راه برای اندیشیدن مؤثر در این باب بگشاید.

آنچه ما با آن روبرو هستیم، مشکلی است به نام ?غیبت حقوق شهری? در برنامه ریزی شهری. حقوقدانی در یک جلسه رسمی در این مورد گفت: ?چگونه می توان در شهری که روزانه میلیونها تُن سُرب به خوردِ مردم می رود، صحبت از حقوق شهری کرد؟? (نقل به مضمون) او همچنین یادآوری کرد که در اروپا حقوق شهری یکی از فربه ترین شاخه های حقوق است، در حالی که وضع در ایران به کلی دگرگون می شود؛ آری ظاهرا در ایران، نحیف تر از حقوق شهری چیز دیگری نیست! شهر باید به عنوان پدیده ای سیاسی ? اقتصادی دیده و مطالعه شود و نه پدیده ای صرفا کالبدی. در چنین نگاهی است که حقوق به یکی از دغدغه های اساسی بشر تبدیل می شود و می کوشد در ساحات گوناگون از جانب خود به پدیده ها توجه نماید و بی گمان شهر، یکی از اولین و برترین زمینه های این رویکرد به نظر می رسد. زیرا که شهر فربه ترین ملاقی حقوق عمومی و حقوق خصوصی است؛ آنجا که بیم تضییع و انکار حقوق خصوصی و فردی شهروندان و شهرنشینان از سوی بخش عمومی و دولتی می رود. اضرار در این هیاهوی شهر، به سادگی است و احقاق حق کاری است بس طاقت فرسا و راهی است به غایت مبهم و ناآشنا. پس روشن شدن حقوق شهری و نحوه کاربست آن توسط اجتماع یکی از الزامات زندگی در زمانه مدرن است.

 

* ابعاد مسأله شناختی حقوق شهری

1. حق بر شهر

?حق بر شهر? (Right to the City) بنیانی ترین مسأله حقوق شهری به شمار می رود. این ترم نخستین بار توسط هانری لوفور (Henry Lefebvre) مطرح و به عنوان یکی از اساسی ترین جنبه های نظری برنامه ریزی شهری تلقی شد و به طور خلاصه ناظر به حقوق شهرنشینان، فارغ از وابستگی یا تعلق [= تابعیت] سیاسی و فرهنگی است.

2. حقوق شهروندی

?حقوق شهروندی? (Citizenship Rights) گفتمانی نوین در حقوق بشر است که برای اولین بار در منشور حقوق بشر و شهروند فرانسه 1789 (The Declaration of the Rights of Man and of the Citizen, France) مطرح شد و روز به روز در حال بسط و گسترش است. حقوق شهروندی مربوط به آن بخش از حقوق عمومی و حقوق بشر است که حقوق سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی شهروندان را از حیث تابعیت سیاسی شان به شهر، مورد شناسایی و محافظت قرار می دهد.

3. رژیم حقوقی مدیریت شهر

ساختار حقوقی اداره شهر، از اهمّ موضوعات مطروحه در زمینه حقوق شهری است. جنبه ها و ابعاد مسأله شناختی این قضیه بیشتر به ساختار و تشکیلات شورای شهر، شهرداری و سایر ادارات شهری و قوانین و مقرراتی است که بر آنها حاکم است. سپس، رابطه شهروندان از حیث حقوق و مسوؤلیتها در مواجهه با تشکیلات اداری شهر مطرح می شود. در همین راستا نحوه مشارکت جویی از شهروندان در اداره شهر، به نحوی که تأثیر مستقیمی بر ?اداره خوب? شهر داشته باشد، مسأله مهمی است که باید به آن پرداخته شود.

4. حقوق شهرداری

شاید بتوان گفت قوانین و مقررات مربوط به شهرداری از پررنگ ترین بخشهای حقوق شهری است. اکنون یکی از مسایل اساسی شهرداری تهران، بحث اموال و مالکیت شهرداری است. در این رابطه اداره کل املاک و مستغلات شهرداری و نیز معاونت حقوقی مناطق به عنوان بخشهایی که هر روز با مسایل گوناگون روبرو هستند می تواند منبع مؤثری برای شناسایی و بررسی معضلات حقوقی شهر باشد. از سوی دیگر، بخش عمده مشکلات و مسایل شهرداران را موضوعاتی از قبیل تملک اموال و اراضی مورد نیاز شهر، قراردادهای شهرداری با پیمانکاران، تخریب ها و دعاوی مالکان علیه شهرداری و ... تشکیل می دهد. به نظر می رسد اگر مطالعه عمیق تری روی قوانین و مقررات شهرداری و سایر مقررات مربوط به مسایل زمین شهری و قوانین مالکیتی صورت بگیرد، با یافته های کارآمدی مواجه خواهیم شد. برای مثال قوانین متعارضی را خواهیم دید که به صورت سلیقه ای اعمال می شوند. صلاحیت محاکم برای رسیدگی به دعاوی شهری نیز از موضوعاتی است که می تواند به حل مسأله یادشده کمک کند. در راستای بحث حقوق مالکیت شهرداری، با دو موضوع عمده ?نوسازی بافت های فرسوده? و ?تخلفات ساختمانی? مواجه می شویم که از قرار معلوم، انبوه ترین بخش دعاوی حقوقی و پرونده های حقوقی شهرداری را تشکیل می دهند.

5. تخلفات و جرایم شهری

جرم شهری (Urban Crime) پدیده ای جرم شناختی و بیشتر اجتماعی است و خود را در اشکال گوناگونی از قبیل وندالیسم [= تخریبگری] نشان می دهد. اما بدین معنا نیست که پای حقوق به میان کشیده نشود. وقتی سخن از جرایم شهری می رود حقوق، قبای شهری بر تن می کند و با این جرایم برخورد می نماید. به همین منظور باید نظام حقوقی کیفری مناسبی برای جرایم شهری اندیشیده شود تا با تحمیل هزینه ها و جریمه های سنگین بر مجرمان، از ارتکاب و تکرار جرم پیشگیری به عمل آید. نهادهایی از جمله شهرداری نیز می توانند با استفاده از ابزارهایی مانند آموزش شهروندان، در پیشگیری از جرایم شهری نقش مؤثری ایفا نمایند. علاوه بر جرایم شهری، پاره تخلفات نیز هستند که در قالب قانون شهرداری پیش بینی می شوند و بارزترین نمونه شان، تخلفات ساختمانی است. کارگروه حقوق شهری بررسی ابعاد این مسأله را یکی از اولویت های خود می داند.

6. حقوق شهری یا حقوق شهرسازی و معماری؟

یکی از مسایلی که برنامه ریزان شهری، شهرسازان، معماران و دست آخر حقوقدانان روی آن اتفاق نظر چندانی نداشته و همواره بر سر تفکیک و تعریف این موضوع اختلاف نظر وجود داشته، اطلاق عنوان ?حقوق? بر رشته های شهرسازی و معماری است. در همین ارتباط، برخی را نظر بر آن است که ?حقوق شهرسازی? یا ?حقوق معماری? و از این قبیل، عبارات صحیحی به لحاظ مفهومی نیستند و باید اینها را تحت عناوینی چون قوانین، مقررات و ضوابط شهرسازی و معماری آورد و آنچه از صحت برخوردار است، همان حقوق شهری است که می تواند در معانی عام و خاص به کار رود.


+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 1:57  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

جرایم شهری در اهواز

جرایم شهری در اهواز

محقق:مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

چکيده: این روندپژوهی  به مطالعه و بررسی منطقه ای و جمعیت شناختی جرایم در شهر اهواز در یک روند دوازده ساله  بين سالهاي 1372 تا نیمه اول سال 1385 می پردازد. جامعه آماری شامل کلیه زندانیان محکوم در این مقاطع زمانی است که تحویل سازمان زندانهای خوزستان شده اند.

 لذا حوزه پژوهش بررسی نسبت وقوع یافته جرائم و بزه در شهر اهواز است. نوع پژوهش  توصیفی و اکتشافی با مطالعه اسنادی آمارها و دادههای خام مرکز آمار و رایانه زندانهای خوزستان است. نتایج تحقیق داده ها و اطلاعات ذیقیمتی به دست داد. تحلیلهایی که محققان براین یافته ها و آزمون فرضیات توصیفی آورده اند نشانگر وضعیت بحرانی و وخیم مناطق حاشیه نشین و فقیر شهر اهواز در شاخصهای توسعه انسانی و  بروز جرم  در این شهر بحرانی می باشد. نکاتی نیز در پایان با عنوان راهکارهای عملیاتی  ارائه شده کهامید است مورد توجه مسوولین قرار گیرد.
واژگان کلیدی:  روند پژوهی دوازده ساله، جرم شناسی، مطالعات منطقه ای، شاخصهای توسعه، جمعیت شناختی و جرم، شهر اهواز

مقدمه
سير جرم در جامعه اهواز شتاب فزاينده‌اي به خود گرفته است و اين رشد در سالهاي اخير از شدت بيشتري برخوردار شده است. همچون ساير پديده‌هاي اجتماعي عوامل متعددي در اين زمينه دخليند كه هدف تحقيق حاضر تعيين تقدم و تأخر آنها و ارائه پيشنهاداتي به دست‌اندكاران در زمينه كاهش آسيب‌هاي ناشي از این شرايط است. هرچند درصد ارائه آمارهای موجود با هدف مقایسه می باشد تا امکان ارزیابی نتایج بهتر صورت پذیرد. 
برمبنای پژوهش توصیفی- اکتشافی ساختار و الگوی جرم شناسی و بزهکاری در شهر اهواز در روندی دوازده ساله 84-1372 و نیمه اول سال 1385 مطالعه می گردد. پژوهشگران معتقدند اثربخشی برنامه ها و سیاستهای منطقه ای و شهری جدا از فاکتورهایی عاملی مثل جرم و بزهکاری، فقر و نابرابری ره به بیراهه است. کشف و توصیف ابتدایی ساختار جرم و بزهکاری شهری، نقطه ای آغازین و حیاتی برای برنامه ریزی شهری و مطالعات شهرنشینی خواهد بود. هدف مهم این مقاله سعی در تحقق این خواسته است و لذا آمارهای ارائه شده فقط جنبه مقایسه ای دارد.
بیان موضوع و سبب شناسی جرایم شهری
محور اصلي تحقيق حاضر چگونگي وقوع جرم و بزه‌كاري در واقع بررسي علل انحراف و ارتكاب جرم است  منظور از انحراف هر رفتاري است كه برخلاف هنجارها و قواعد (رسمي و غيررسمي) پذيرفته شده صورت مي‌گيرد.
هنجار رسمي: شامل تمام  قوانين و مقررات مكتوبي  است كه در صورت نقض آنها با ناقض برخورد قانوني مي‌شود و به اصطلاح ضمانت اجرايي دارد.
هنجار غيررسمي: شامل واكنش آحاد جامعه در برابر زيرپاگذاشتن رسوم و هنجارهاي پذيرفته شده از سوي افراد  است.
بنابراين منظور از جرم و بزه‌كاري هر گونه رفتاري است كه عليه قوانين مصوب صورت پذيرد. بي‌ترديد وقوع جرم و نوسانات كمي و كيفي آن معلول اسباب و عللي است كه درجامعه ايجاد شده است.  اشاره مي‌شود كه گرچه در تبيين علل وقوع جرم و بزهكاري عوامل شخصي و محيطي هر دو مورد توجه قرار گرفته است ليكن فرض كلي بر اين است كه عوامل محيطي نيروي غالب است و عوامل شخصي را تحت تأثير قرار مي‌دهد . تراكم و ناهمگوني جمعيت در مناطق شهري و سست شدن پيوندهاي كنترل اجتماعي به ويژه از بعد غير رسمي آن مي‌تواند برخي علل و اسباب وقوع جرم را فراهم مي‌كند.
 از خصوصيات زندگي شهري تحول سريع و مقاومت اندك در برابر ايده‌ها و باورها و اعتقادات جديد است. فرد با گروه‌ها ، انجمنها و دسته‌جات مختلف با ارزشهاي متفاوت روبروست. در شهرها پيروي از مد و سليقه‌هاي جديد مؤيد اين امر است كه ارزشها از ثبات و پايداري برخوردار نيست. ديگر ويژگي برجسته زندگي شهري تحرك مكاني  افراد است بزرگي اجتماعات و مؤسسات شهري باعث خدشه‌دار نمودن فرد است. فرد در چنين محيطي احساس ناشناس بودن و بيگانه‌بودن مي‌نمايد اين جابجايي‌ها روابط همسايگي‌ را تضعيف مي‌كند. فردي كه دچار چنين تحركي است و به طور مداوم تماسهاي خود را تغيير مي‌دهد ممكن است خود را تنها و منزوي بيابد و در بزرگسالي از داشتن دوستان جديد محروم باشد تازه‌ واردين به شهرها (مهاجرين )، سالمندان و  مجردها  ممكن است در بناي روابط صميمانه عاجز بمانند و بخشهايي از اجتماعات منزوي و تنهاي جمعيت را تشكيل دهند. به هر حال جابجا شدن افراد از مكاني به مكان ديگر كه رواج زيادي پيدا كرده آنها را از نظارت همسايگان و نزديكان فارغ مي‌سازد در اين وضعيت امكان داردكه فرد به حسن شهرت خود پايبند نماند. در نتيجه احتمال انحراف در چنين افرادي بيشتر عيان مي‌شود در رابطه با تغيير مكان از روستا به شهر عقايد نو و متحول شهري با عقايد ثابت و مطلق روستاييان سازگاري ندارد. در اين موارد احتمال ترديد و كشمكش دروني افزايش يافته و احتمال كجروي فزوني مي‌يابد . غالباً كودكان خانواده‌هاي مهاجر بيش از والدين خود دچار اين سرگرداني و هرج و مرج ارزشي هستند.
بر اين اساس مي‌توان برخي علل و اسباب وقوع جرم در جامعه به شرح زير خلاصه كرد:
رشد شهرنشيني
اصلاحات ارضي در دهة 1340 و ركود كشاورزي و گسترده‌تر شدن شكاف نابرابري شرايط زندگي بين شهر و روستا ، امواج حركتهاي جمعيتي و مهاجرتهاي انبوهي روستاييان به شهرها را سريع‌تر و سنگين‌تر ساخته و بر ميزان ناهمگوني زندگي شهري و سست شدن بعضي پيوندهاي كنترل اجتماعي افزوده است.
وقوع جنگ تحميلي و نابساماني‌هاي پيامدي آن دامنة وقوع جرم را گسترده‌تر كرده است.
علاوه بر همة‌موارد فوق در استان خوزستان نامتقارن بودن سه الگوي شهري، روستايي و عشايري زمينه ناهمگوني را در اين منطقه و به ويژه مناطق شهري گسترده‌تر ساخته است  همچنين سابقه تاريخي صنعت نفت در قرن اخير، گسترش صنايع نوين در چهار دهه اخير ، دامنه ناهمگوني ، فاصله طبقاتي و تمايزهاي قومي را وسيع‌تر نموده است.
شرايط جغرافيايي و جمعيت استان
طبق آمار سازمان مديريت و برنامه‌ريزي شهرستان اهواز با مساحت 7/7924 كيلومتر مربع داراي سه بخش، 5 شهر و 12 دهستان مي‌باشد كه در تحقيق حاضر جمعيت منطقه شهري اهواز موردنظر بوده است و جمعيت منطقه شهري اهواز هم 1110504 نفر مي‌باشد.

**ميانه سني: (سن 50 درصد يا نيمي از جمعيت زير اين رقم و 50 درصد هم بالاي اين رقم قرار دارد.)
به اين ترتيب نيمي از جمعيت شهر اهواز زير 18 سال و نيمي از جمعيت بالاي اين رقم قرار دارد بر اساس جدول فوق جمعيت شهر فوق‌‌العاده جوان بوده و اين امر در زمينه گرايش به جرم تأثير كلي دارد، چرا كه معلوم شده است جوان بودن جمعيت كه همراه با كمبود تجربه و هيجان‌خواهي اين گروه مي‌باشد جزء عوامل سوق دهنده به سوي ارتكاب جرم مي‌باشد.
يكي از هدف‌هايي كه در اين پروژه دنبال مي‌شود بررسي رابطه بين اختلاف امكانات رفاهي و خدمات شهري در مناطق مختلف و به دنبال آن تفاوت آمار جرائم موجود در مناطق مي‌باشد لذا براي به دست آوردن اين اطلاعات از سازمان‌هايي مثل تربيت‌ بدني، شهرداري، سازمان تبليغات اسلامي و ادارة‌ ارشاد اسلامي كمك گرفته شد. هدف تعيين عواملي بود كه مي‌توانستند عاملي براي ارتكاب جرم باشند در واقع در اين پروژه سعي شد كمبودهايي را كه احياناً در مناطق مختلف وجود دارد و عاملي براي ارتكاب جرم است را تشخيص داده و براي پيدا كردن راهكار ارائه شود لذا براي دسترسي به اين هدف بايد مبنايي براي تفكيك مناطق مختلف شهرستان اهواز پيدا مي‌شد كه اين مبنا بتواند مناطق را از حيث تفاوتها و شباهتها جدا كند در اين راستا چند ارگان در نظر گرفته شد كه طبقه‌بنديهايي به شرح ذيل براي تفكيك مناطق دارند :
پاسگاه‌هاي سطح شهرستان
مناطق شهرداري
مناطق آموزش و پرورش
ادارة امور اقتصاد و دارايي
اداره پست 
  در اين بين تنها ارگاني كه يك مبناي واضح مشخص براي تفكيك در دست داشت ادارة امور اقتصاد و دارايي بود كه اين شاخص قيمت زمينها، وضع مالي مردم و تا حدي هم اختلاف فرهنگي بين مردم را در برمي‌گرفت بر اين اساس شهر به سه قسمت پايين شهر، ميان‌ شهر، بالاي شهر تقسيم شده است.
روش شناسی پژوهش
سوالات تحقيق
چنانچه فرصتهاي دسترسي به اهداف قابل قبول به گونه‌اي ناعادلانه و توأم با تبعيض توزيع شود آیا دست زدن به اعمال خلاف قانون و ناهنجار از سوي افراد محروم از امكانات افزايش مي‌يابد؟
در گروه‌ها و موقعيت‌هايي كه انسجام اندكي وجود دارد آیا امكان وقوع انحراف بيشتر است؟
در وضعيت‌هايي كه كنترل اجتماعي (رسمي و غيررسمي ) ضعيف شود آیا ميزان انحراف بالا مي‌رود؟
دگرگوني‌هاي اقتصادي و اجتماعي سال‌هاي اخير موجب گسترش نابساماني‌هاي اجتماعي در برخي از جنبه‌هاي زندگي شده؛ پس آیا می تواند زمينه ای را براي وقوع جرم فراهم نماید؟
آیا محروميت از دستيابي به فرصت‌هاي اجتماعي می تواند باعث انحراف از هنجارهاي رايج شده و زمينه ای برای تحقق جرم فراهم مي‌گردد؟
جرم يك رفتار اكتسابي است؛ پس آیا  شرايط زندگي و شبكه تعامل فرد در ارتكاب وي به جرم نقش تعيين‌كننده دارد؟
از آنجا كه عوامل فردي و اجتماعي هر دو مي‌تواند در وقوع جرم و بزهكاري اثر تعيين كننده داشته باشند منطقي است كه در تحليل و تبيين جرم و بزهكاري هر كدام از اين دسته عوامل را به عنوان زمينه فرضيه‌سازي درنظر گرفته و به تعامل اين دو دسته از عوامل بپردازيم:
فرضيه‌هاي تحقيق
فرضيه 1 : ميزان جرم و بزهكاري با امكانات آموزشي-فرهنگي و ... هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 2: نوع بزه انتسابي با امكانات آموزشي –فرهنگي و ... هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 3: ميزان جرم با امكانات مالي و پايگاه اجتماعي هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 4: ميزان جرم در گروه‌هاي سني متفاوت تغيير مي‌كند.
فرضيه 5: ميزان جرم در افراد مجرد بيش از افراد متأهل است.
فرضيه 6: نوع جرم در گروه‌هاي سني متفاوت تغييرمي‌كند.
فرضيه 7: ميزان جرم و بزهكاري با سطح سواد شخص رابطه دارد.
فرضيه 8: ميزان جرم در افراد فاقد ثبات شغلي بيش از افراد ديگر است.
فرضيه 9: ميزان جرم در مناطق مختلف شهر متفاوت است.

جامعه آماري
جامعة تحت مطالعه شامل كل افراد محكوم ورودي به زندان و مناطق سكونت آنها است كه در اهواز طي سالهاي 1372 تا 1384 ونیمه اول سال مرتكب جرم شده‌ و از طرف دادگاه محكوم شناخته شده‌اند تعداد اين مجرمين 55237 نفر مي‌‌باشد كه در  زندانهاي  سپيدار، كارون و كانون اصلاح و تربيت به سر برده‌اند.
یافته ها و داده های آماری
1. مطالعات منطقه ای جرایم:
با توجه به سالهاي مورد بررسي كه سالهاي 84-72 و نیمه اول سال 1385مي‌باشد تقسيم‌بندي قديم شهرداري استفاده شده زيرا شهرداري تقسيم‌بندي جديد را از اواخر سال 1381 و اوايل سال 1382 مورد اجرا گذاشته است. كه منطقه‌هاي 6 ، 7 بهره‌برداري شده و منطقه 8 در حال مطالعه است. لذا مبناي منطقه‌ها را همان 5 منطقه سابق در نظر گرفتيم.
شاخص تعداد مجرم به 100 هزار نفر: اين شاخص به لحاظ ايجاد قابليت مقايسه بين مناطق صرف نظر از جمعيت آنها ارزش زيادي دارد. لازم به ذكر است براساس اعلام سازمان زندانهاي ايران در ايران به ازاء هر100 هزار جمعيت 257 نفر زنداني وجود دارد. و در ساير كشورها مطابق سال 1997 به قرار جدول زير است (اداره كل زندانهاي خوزستان 1379:8):

تقسيم بندي شهر اهواز با توجه به نودار بالا به شرح زير است:
ناحيه پايين شهر شامل : عامري ، كمپلو جنوبي، سپيدار، زرگان ، كوت‌عبدالله ، نهضت‌آباد، آخر آسفالت
ناحيه ميان شهر شامل: گلستان، پادادشهر، باهنر، كيان آباد، مركز شهر، سلطان‌منش.
ناحيه بالاي شهر: كيان‌پارس، كوي ملت ، زيتون كارمندي، امانيه ، كوي نفت.
با توجه به تقسيم‌بندي فوق جدول و نمودار حاكي از آن است كه وضعيت اقتصادي، اجتماعي يك عامل تعيين كننده و مهم درگرايش فرد به جرم است. زندگي در محيط فقير با ويژگيهاي تراكم جمعيت، فقدان امكانات تفريحي ، هنري، فرهنگي، ورزشي و .... سوق دهنده فرد به سوي جرم مي‌باشد. البته برخي جرائم خاص محلات مرفه است كه در جاي خود به آن اشاره مي‌شود.
آنچه كه به وضوح مشخص است رقم بسيار بالاي ارتكاب جرائم بين قشر ضعيف جامعه است. اين رقم بالا مي‌تواند ناشي از علل زيادي باشد كه بعضي از آن‌ها كاملاً روشن و بعضي ديگر هم پنهان است. در منطقه‌بندي مشاهده مي‌كنيم  بعضي از مناطق كه از نظر اقتصادي و فرهنگي اختلاف واضحي با مناطق ديگر دارند همجوار هستند.  همين همچواري اين دو گروه كاملاً متفاوت مي‌تواند يكي از علل عمده جرم‌خيزي در منطقه ضعيف‌تر باشد چرا كه بر اساس فرضيه‌هاي علل ارتكاب جرم  معلوم شده است كه توزيع نامتقارن امكانات و عوامل دستيابي به آرزوها و اهداف باعث تشديد عوامل ارتكاب جرم مي‌شود. كه با توجه به آمار  و داده‌هاي مطالعه حاضر چنين فرضيه‌اي در اينجا صدق مي‌كند.
براي بررسي فرض « نسبت جرم در مناطق سه گانه كه از نظر مالي تفكيك شده‌اند، متفاوت است»  از تعداد مجرمين و تعداد جمعيت سال 80 به عنوان نمونه استفاده شد. جمعيت  به صورت برآورد تعداد خانوارها از طريق كد پستي گشتهاي اداره پست محاسبه گرديد.
با توجه به جدول فوق ملاحظه مي‌كنيم نسبت جرم در مناطق پايين شهر تقريباً دو برابر مناطق ديگر شهر است كه تفاوت اين نسبت ها در ظاهر عامل توان مالي را دخيل ميداند چه بسا با بررسيهاي انجام شده در رابطه با وجود امكانات فرهنگي ، ورزشي، و... اغلب اين امكانات نياز به سرمايه گذاري دارد كه براي راه اندازي بعضي اماكن مثل اماكن ورزشي كه بخش خصوصي سهم عمده اي دارد سرمايه گذار مناطقي را براي سرمايه گذاري برمي گزيند كه احتمال استقبال بيشترو به دنبال آن سود بيشتر مي رود كه اين مناطق اغلب محلات ثروتمند را شامل ميشود.
 براساس مندرجات جدول فوق جرمي كه در رأس قرار دارد مواد مخدر مي‌باشد. اين امر با شرايط جامعه و كشور  و پژوهشهاي اسدالهي1384 و براتوند 1384هماهنگ است كه مطابق برخي آمارها بيش از 2 ميليون معتاد اعم از زن و مرد در كشور وجود دارد.(فرخاك 36:1378) جرم بعدي شرارت مي‌باشد كه قريب به 20 درصد موارد را شامل مي‌شود ، سرقت با 17 درصد در مرتبه سوم قرار دارد كه ارتباط نزديكي با مواد مخدر دارد جرائم بعدي شامل منكرات ، جرائم مالي وساير موارد است وجود 2 درصد قتل اعم از عمد و غيرعمد حاكي از مخاطرات ناشي از اين شرايط براي جامعه است.
مواد مخدر : منظور از مواد مخدر بيشتر ترياك، هروئين، حشيش و نظاير اينهاست و مجرمين مواد مخدر هم كساني هستند كه به مبادله و نگهداري يا مصرف مواد فوق يا همة موارد مبادرت مي‌ورزند .
سرقت: سرقت عبارت است از ربودن مال ديگر به طور پنهاني.
سرقت مسلحانه: سرقت با استفاده از اسلحه و ....
شرارت: نقض حقوق اساسي ديگران ( آدم ربايي ، تهديد، ايراد ضرب و جرح و نزاع دسته‌جمعي و ... )
جرائم مالي: جعل اسناد،صدور چك بلامحل،رشوه ، اختلاس و...
جعل و تزوير: ساختن نوشته يا سند يا چيز ديگري برخلاف حقيقت يا ساختن مهر يا امضاي اشخاص رسمي يا غير رسمي به قصد تقلب. خراشيدن يا تراشيدن يا قلم بردن يا الحاق يا محو يا اثبات يا سياه كردن يا تقدم و تأخير تاريخ سند نسبت به تاريخ حقيقي يا الصاق متقلبانه نوشته‌اي به نوشتة ديگري يا به كار بردن مهر ديگري بدون اجازه صاحب آن و نظاير آن.
همانطور كه از نمودار بالا پيداست بيشترين فراواني مربوط به مواد مخدر است و بعد از مواد مخدر،  شرارت بيشترين فراواني را به خود اختصاص داده است. نكته‌اي كه در بررسي داده‌ها به آن برخورديم در مورد سطح سواد مجرمين جرائم مالي و منطقة سكونت‌شان بود كه درصد زيادي از مجرميني كه با سطح سواد بالاتر از ديپلم بودند و اغلب در مناطق بالاي شهر هم سكونت داشتند به جرم جعل، رشوه و اغلب موارد چك بلامحل به سر مي‌بردند. اين گونه جرائم را به اصطلاح «يقه سفيد» مي‌گويند. به اين معني كه مرتكبين آنها عمدتاً افراد باسواد و طبقه متوسط و بالاتر مي‌باشند (ضرابي 29: 1377).
با توجه به جدول فوق مشاهده مي‌شود كه تقريباً 46 درصد از افراد در رده سني نوجوانان و جوانان (زير 18 سال تا 25 سال) قرار دارند(قنبر : 7:1377) كه اين رقم، رقمي بسيار نزديك به ميانة جمعيت اين شهر كه 18 سال مي‌باشد، است و اين حاكي از جوان بودن جامعة مجرمين اين شهر مي‌باشد.
با توجه به تعداد افراد و تأكيدي كه روي جواني جمعيت مي‌شود در بعضي موارد رده‌هاي سني را كه مي‌توان به عنوان رده سني جوان به شمار آورد ادغام كرديم كه نتيجه به طور واضح‌تر و روشن‌تر به خواننده القاء شود اين تقسيم‌بنديها يك امر سليقه‌اي است كه با توجه به نظر محقق انجام مي‌شود.

با توجه به جدول رده سني مجرمين و نمودار آن رابطة معني‌داري بين ميزان ارتكاب جرم و سن وجود دارد. با توجه به آنچه كه در داده‌ها مشاهده مي‌كنيم افرادي كه در سنين جواني قرار دارند بيش از افراد مسن در معرض ارتكاب جرم هستند. البته اين رابطه فقط معلول متغير سن نيست بلكه متغيرهاي عمده‌اي مانند شغل و موقعيت اجتماعي مجرم نيز در اين امر دخيل هستند كه مورد توجه قرار گرفته و رابطة آنها با مقوله جرم بررسي شده‌اند كه در ادامه خواهد آمد، به ويژه آنكه بخش قابل توجهي از مشاهدات وابسته به قشر ضعيف شهر هستند.
 از آنجا كه بنا به برخي نظريه‌ها ارتكاب جرم مستلزم گذر از مرز ناكامي است طبق مضامين روانشناختي افرادي بيشتر ناكام مي‌شوند كه دسترسي به ابزار رسيدن به هدف بر روي انها بسته است و اين بيشتر معضل افراد مربوط به طبقات پايين جامعه است(نبوي 1374:30)
تقريباً 63 درصد از مجرمين سوادي در حد خواندن و نوشتن دارند و در بررسي علل جرم همين عامل تحصيلات افراد خانواده مي‌تواند دخالت غيرمستقيم داشته باشد به طوري كه سطح فرهنگي خانواده، نوع رفتار ، طرز برخورد افراد در جامعه و ......  به سواد و ميزان تحصيلات آنها هم بستگي دارد و همچنين ميزان آگاهي افراد از پيامدهاي جرم نيز مي‌تواند به تحصيلات جرم نيز مرتبط مي‌باشد.(رك: پژوهش اسدالهي 1384)در حالي كه 13% كودكان لازم‌التعليم از نعمت تحصيل محروم و از هر 100 دانش‌آموز در سال اول ابتدايي 3 نفر وارد دوره راهنمايي نمي‌شوند.( ميرزايي  1380:13).
اكثر مجرمين در رده سني 32 سال هستند (تقريباً 70 درصد ). دوم سن ازدواج در جامعه طي سالهاي گذشته به شدت افزايش يافته كه اين امر ناشي از افزايش بيكاري ، مشكلات مالي و موارد مشابه است.
مطالعات تطبیقی جرم شناسی – جمعیت شناختی مجرمان اهوازی
با توجه به جدول فوق ، تقريباً 70 درصد از مجرمين درگروه سني نوجوان و جوان   (32-18 و 25-18 و زير 18 سال )قرار دارند كه  جزء جمعيت  جوان به حساب مي‌آيند كه اين رقم كاملاً طبق توزيع سني جمعيت در سطح شهر اهواز مي‌باشد چرا كه بنابر توزيع سني جمعيت بيشتر از 50 درصد از جمعيت كل را جوانان تشكيل مي‌دهند كه اين درصد زياد مجرمين نسبت به بقيه گروه‌هاي سني مي‌تواند حاكي از ويژگيهاي خاص دوران جواني باشد كه افراد به علت توانايي بيشتر نسبت به ديگر افراد جامعه و همچنين نوعي برتري طلبي و حس نشان دادن قدرت بيشتر در معرض ارتكاب چنين جرمي قرار دارد. نتايج اين جدول همسو با داده هاي پژوهش براتوند و اسدالهي در سال 1384  با موضوع كودك آزاري و رفتارهاي والدين مي باشد.
حدود 63 درصد افراد نمونه كه شامل گروه سني 32-18 سال هستند به جرم مواد مخدر در زندان به سر مي‌برند كه اين رقم نيز با توجه به جوان بودن جمعيت دور از واقعيت نيست. نكته قابل توجه وجود يك گروه تقريباً 5 درصدي افراد زير 18 سال است كه ضمن كم بودن به نسبت جامعه معتاد گوياي همة واقعيت نيست چرا كه تعداد زيادي از نوجوانان به دلايلي چون حمايت خانواده، رأفت مسئولين و ... وارد زندان نمي‌شوند.
تقريباً 82 درصد از نمونه مورد نظر به جرم سرقت دستگير شده‌اند اين امر يكي از دلايل مهم ايجاد ناامني و نيز احساس ناامني در جامعه است . در مواردي احساس ناامني حتي بدتر از ناامني واقعي است، چرا كه مبنايي براي رفتار فرد خواهد بود.
80 درصد افرادي كه مرتكب سرقت مسلحانه شده‌اند در گروه سني 32-18 قرار دارند كه اين جرم نيز مانند ساير جرمها بيشتر مرتكبين آن در همين گروه سني قرار دارند و كمترين ميزان به گروه 53 به بالا مربوط است كه با توجه به ماهيت اين جرم دور از انتظار نيست . اصولاً معلوم شده است از دهة چهارم به بعد اين فعاليت‌هاي ضد اجتماعي رو به كاهش است و اين مشكلات تخفيف مي‌يابد.(نيكخو 1381:1052)
بيشترين ميزان جرم مورد بحث مانند ساير جرائم در گروه سني 32-18 (56 درصد) قرار دارد و كمترين ميزان آن به گروه سني 60 سال به بالا مربوط مي‌شود كه با توجه به كهولت سن اين امر دور از انتظار نيست.
بيشترين درصد ارتكاب اين جرم مربوط به گروه سني 32-25 و بعد از اين گروه سني مربوط به گروه 46-39 سال مي‌باشد طبق بررسي نمونه بيشتر افرادي كه با اين جرم وارد زندان مي‌شوند افرادي داراي مشاغل خاص مانند: راننده، كارگر ساختماني و .. مي‌باشند و همچنين جواناني كه به علت بي‌احتياطي در رانندگي مرتكب چنين جرمي مي‌شوند.
   اين جرم نيز  همانند ساير جرمها در محدودة سني 32-18 سال با 80 درصد بيشترين افراد را در برمي‌گيرد. ايران با داشتن تركيب سني 5/17سال دومين كشور جوان دنياست(قنبر: 8:1377) كه قشر جوان و نوجوان با روحيه هيجاني و احساسي خود توانسته‌اند ساختار اجتماعي كشور را تغيير دهند كه اين تركيب سني با تركيب سني شهر اهواز كه 18 سال مي‌باشد تقريباً مطابقت دارد.براساس آمارهاي ارائه شده بيشترين پرونده جرائم مربوط به گروه سني 15 تا 22 سال بوده است و كمترين جرائم مربوط به كودكان پايين 15 سال است بنابراين در سنيني كه كودك بيشتر در كنار خانواده قرار دارد كمتر مرتكب جرم مي‌شود پايين بودن هزينه جرم دليل اصلي تكراري شدن آن است.(1382: 6)
جرائم مالي برخلاف ساير جرائم بيشترين درصد را در گروه سني 46-25 سال به خود اختصاص داده است كه تقريباً 64 درصد كل  نمونه را مرتكبين اين جرم دربرمي‌گيرد. با توجه به ماهيت اين جرم كه به اعتبار و تجربه و در محيط‌هاي كاري به سابقه و مهارت بستگي دارد عمدتاً گروه سني مذكور را در برمي‌گيرد كه دور از واقعيت نيست.

5. مطالعات اقتصادی جرایم در شهر اهواز: شغل
گروه‌بندي مشاغل
گروه 1:كاركنان مشاغل علمي ، حرفه‌اي، تخصصي ( از قبيل مهندس ، پزشك، قاضي، وكيل، معلم، هنرمند و ...)
گروه 2: مديران. كارمندان عالي رتبه اداري( در بخش خصوصي يا دولتي).
گروه 3: كارمندان اداري، دفتري و مشابه در سطوح مختلف( سرپرست كارمندان دفتري، رئيس قطار، بايگاني و ...)
گروه 4: فروشندگان و كاركنان بازرگاني( مديران عمده فروش و فروشندگان ، پيمانكاران و ...)
گروه 5 : كاركنان امورخدماتي ( مدير مهمان خانه ، آشپز، قصاب، سرايدار، خدمتكاران، آرايشگر، دلال، .... )
گروه 6: كشاورزان ، دامداران ، جنگلداران ، ماهيگيران و ....
گروه 7: معدن‌چيان و كاركنان مشابه
گروه 8: كاركنان حمل و نقل (راننده ، كمك راننده ... ).
گروه 9: كاركنان صاحب فن و سازنده( ريخته‌گر، بنا، نجار، خياط، در و پنجره‌ساز  و ... )
گروه 10: كاركنان تعميركار و تأسيسات و كارگران توليدي ( برقكار، لوله‌كش، نقاش،‌ مكانيك، جوشكار و ...)
گروه 11: محصلان،
گروه 12: مشاغل نظامي
گروه 13: آنهايي كه در هيچ يك از گروه‌هاي ديگر نمي‌گنجد( بيكار، بازنشسته ، خانه‌دار).
توزيع شغل مجرمين توزيعي كاملاً نامتقارن است به طوري كه افراد داراي ( تعميركار، كاركنان امور خدماتي، بيكار يا بازنشسته ، كاركنان حمل و نقل) عمدتاً افرادي هستندكه اول ثبات شغلي ندارند ، دوم محيط‌هاي كاري‌شان اغلب محيط‌هايي غير استاندارد و مستعد بعضي جرمها مثل اعتياد مي‌باشد كه موارد مشابه درجداول زير بررسي مي‌شود.

بيشترين درصد  (41 %) مواد مخدر به خود اختصاص داده است كه به علت محيط‌هاي كاري غير استاندارد و مستعد چنين جرمي اين افراد اكثراً مرتكب اين جرم مي‌شوند. در مقايسه با اين جدول ، جدول فراواني افراد داراي كد شغل 1 ( كاركنان مشاغل تخصصي، علمي، حرفه‌اي) را بررسي مي‌كنيم.
در اين گروه شغلي بيشترين درصد (30%)  را جرائم مالي به خود اختصاص داده‌اند. در عين حال جرمي مثل شرارت ، به نظر مي‌رسد به نوعي در فرهنگ و روابط اين شهر نهادينه شده است چرا كه افراد باسواد و متخصص نيز تا حد زيادي متكي به آن شده‌اند. همچنين سرقت نيز در ردة بعدي قرار دارد كه اهميت كار بيشتر در ارتباط با گروه‌هاي هدف را نشان مي‌دهد. بيشترين فراواني مربوط به جرمهاي شرارات و سرقت ( 5/31% ، 5/32% ) است كه افراد جوان جامعه را در برمي‌گيرد.

آزمون فرضیه های پژوهش
با توجه به داده هایی كه تاكنون ارائه شد؛ نتايج زير در مورد رد يا قبول فرضيه‌ها حاصل شد :
فرضيه2: نوع بزه ارتكابي با امكانات آموزشي-فرهنگي و ...... هر منطقه رابطه دارد. اين فرضيه رد نمي‌شود چرا كه اكثر مجرماني كه در مناطق مرفه (با امكانات خوب ) زندگي مي‌كنند اكثراً مچرماني يقه سفيد هستند.
فرضيه4: ميزان جرم در گروه‌هاي سني متفاوت تغيير مي‌كند: اين فرض رد نمي‌شود چرا كه با بررسي نمونه‌ها مشاهده كرديم كه ميزان جرم در گروههاي سني متفاوت متغير است به اين ترتيب كه جرم از گروه سني نوجوان، شروع در جوانان به اوج خود مي‌رسد و در سنين پيري نزول پيدا مي‌كند.
فرضيه5 : ميزان جرم در افراد مجرد بيش از افراد متأهل است: اين فرض را نمي‌توان پذيرفت چرا كه درصد مجرمين در اين دو گروه تقريباً برابر است .
فرضيه 6: نوع جرم در گروه‌هاي سني متفاوت تغييرمي‌كند. اين فرض رد نمي‌شود چرا كه بعضي از جرمها مثلاً شرارت فقط خاص گروه سني خاصي مثلاً افراد نوجوان كه اكثراً محصل هستند است.
فرضيه 7: ميزان جرم و بزهكاري با سطح سواد شخص رابطه دارد. اين فرض رد نمي‌شود چرا كه به طور بديهي افرادي كه داراي تحصيلات بالاتري هستندكمتر مرتكب جرم مي‌شوند.
فرضيه 8: ميزان جرم در افراد فاقد ثبات شغلي بيش از افراد ديگر است. اين فرض هم رد نمي‌شود چرا كه نوع شغل يكي از متغيرهايي است كه علل ديگر بروز جرم را به همراه دارد.
فرضيه‌هاي 1 و9 و 3 را با در نظر گرفتن نمونه‌اي از سال 80 بررسي مي‌كنيم
فرضيه 1 : ميزان جرم و بزهكاري با امكانات آموزشي-فرهنگي و ... هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 2: ميزان جرم با امكانات مالي و پايگاه اجتماعي هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 8: ميزان جرم در مناطق مختلف شهر متفاوت است.
در اين تحليل چهار متغير تراكم جمعيت هر منطقه ، جمعيت جرم ، وضعيت مالي، امكانات آموزشي-فرهنگي در نظر گرفته شد كه ازميان اين چهار متغير، متغير جمعيت جرم را به عنوان متغير وابسته در نظر گرفتيم و بقيه را به عنوان متغيرهاي مستقل تا ميزان تأثيرگذاري سه متغير را درميزان جرم هرمنطقه تعيين كنيم كه از اين ميان دو متغير تراكم جمعيت و وضعيت مالي به عنوان متغيرهاي معني‌دار شناخته شده‌اند.

پيشنهادات
گسترش امكانات فرهنگي، آموزشي، تفريحي و هنري در محلات فقيرنشين با هدف كاهش آمار بزهكاري اين مناطق
تلاش براي تحت پوشش قرار دادن كودكان محروم از تحصيل با عنايت به اينكه سوادآموزي نقش مهمي دركاهش جرم دارد.
آموزش آحاد جامعه در جهت كنترل جمعيت به منظور اصلاح هرم سني و متعادل سازي توزيع سني جمعيت
گسترش آموزش فني حرفه‌اي با عنايت به اينكه فقدان تخصص يك عامل گرايش به چرم است
آموزش مهارت‌هاي زندگي و نحوة مقابله با مشكلات در محلات فقيرنشين به جوانان به عنوان يك عامل بازدارنده، از ارتكاب جرم.
آموزش روش‌هاي تربيتي به والدين در مورد نحوة ايجاد ارتباط با كودكان و بخصوص نوجوانان با عنايت به اين كه بسياري از مشكلات بزهكاران ناشي از برخوردهاي نامناسب خانواده است.


+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 1:54  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

جرایم شهر


جرایم شهری
مهندس عبدالاحد ملکرئیسی
ناآشنايي مردم با همديگر، نيازهاي خاص مالي و پديده هايي چون اعتياد به مواد مخدر ، ارتباطات ويژه و امکانات خاص شهري نيز از جمله عوامل جرم ساز در شهرها هستند.

چکيده :

جرم زاييده گريز ناپذير جمعي شدن زندگي افراد انساني است و چون بشر از همان ابتدا زندگي اجتماعي داشته ، بزهکاري نيز وجود داشته است. با پيشرفت جوامع و به وجود آمدن شهرها و روستاها ، بتدريج جرايمي به وقوع مي پيوندد که به لحاظ نوع يا کثرت وقوع به يکي از اجتماعات شهري يا روستايي تعلق دارند. در اين نوشتار به بررسي نقش نهادهاي رسمي و غير رسمي پيشگيري و حفاظت اجتماعي در جلوگيري از بزهکاري و ترويج فرهنگ کنترل جرايم در محيطهاي شهري پرداخته مي شود. به طور کلي مسأله مورد بررسي آن است که تا چه حد نظريات مختلف ارائه شده براي کنترل جرايم توانسته اند در قالب نهادهاي پيشگيري و حفاظت اجتماعي اجرايي شده و دامنه و قلمرو بزهکاري در محيط شهري را محدود نمايند. در ضمن بررسي با ارائه الگوهاي مناسب براي تحقق جرايم شهري و آثار آن به اين موضوع مي پردازيم که چگونه نها دهاي پيشگيري در مفهوم عام آن مي توانند فرهنگ کنترل جرايم شهري را ترويج نمايند تا از اين طريق بتوان به نوعي « پيشگيري پايد از بزهکاري شهري» دست يافت.

سرآغاز :

جرم در مفهوم عام زاييده اجتماع و از توابع زندگي اجتماعي است . اکنون تقريبا بر همگان ثابت شده که اين پديده با وجود کنترل هاي جدي در تمام جوامع در حال روي دادن است و اتخاذ سياست هاي گوناگون کنترل اجتماعي تنها بر کاهش ميزان، شدت يا آثار آ ن تأثير خواهد داشت و منجر به حذف کامل مجرمان نخواهد شد. علت اين امر، ساختار خاص جوامع و تضادهاي اجتماعي است که ناخواسته منجر به شکل گيري زمينه هاي جرم مي گردد.

تفاوت در ساختار و مسائل اجتماعي نيز في نفسه منجر به ارتکاب جرايم گوناگون در مناطق مختلف مي شود. براي مثال در مناطق شلوغ جرايمي چون سرقت، جيب بري و منازعه و در مناطق خلوت جرايمي همچون تجاوز ، ضرب و جرح و قتل شيوع بيشتري دارند.

جرايم شهري نيز با جرايمي که در مناطق روستايي يا نواحي خالي از سکنه ( بيابان ، جنگل و.. ) روي مي دهند، از حيث نوع ، ميزان و شرايط تفاوت دارند. بعلاوه ، نهادهاي پيشگيري از جرايم شهري و روشهاي معمول براي اين امر نيز در مناطق شهري متفاوت از ساير نقاط هستند. ناآشنايي مردم با همديگر ، نيازهاي خاص مالي و پديده هايي چون اعتياد به مواد مخدر ، ارتباطات ويژه و امکانات خاص شهري نيز از جمله عوامل جرم ساز در شهرها هستد که بندرت مي توان آنها را در مناطق روستايي مشاهده کرد، بنابراي روشهاي پيشگيري خاص خود را مي طلبند. به همين دليل جرم شناسان در ارائه راهکارهاي جلوگيري از جرايم در مناطق شهري ، تئوري هايي ارائه نموده اند که نمي توان آنها را در ساير محيطها به طور مطلق پياده کرد و به دليل در نظر گرفتن لوازم خاصي براي جرم يا جلوگيري از آن ، اختصاص به محيط شهري دارند.

در اين نوشتار به بررسي تئوري هاي پيشگيري و نقش نهادهاي پيشگيري از جرايم در جلوگيري از بروز آنها و ترويج فرهنگ کنترل جرايم شهري پرداخته مي شود. بررسي موضوع با طرح مفاهيم و نظريه هايي امکانپذير خواهد بود که در اين زمينه شکل گرفته و به موازات نيازهاي اجتماعي تغيير يا تعديل گرديدها ند. نهادهاي پيشگيري به ارگان هاي رسمي جلوگيري از جرايم اختصاص نداشته شامل نهادهاي خود انگيخته اجتماعي يا گروه هاي غير سازماني محله هاي شهري – که به طور نامحسوس در کنترل جراي شهري مؤثرند- نيز خواهد بود. در ضمن مباحث تلاش بر آ ن است تا الگوهاي مختصر و مناسبي براي شرايط تحقق جرايم شهري ، دلايل اجتماعي رويداد جرايم شهري و نحوه پيشگيري از اين جرايم ارائه گردد.

1- کليات :
به منظور بررسي موضوع ضرورت دارد، مفهوم جرايم شهري ، مفهوم پيشگيري از جرم و مفهوم نهادهاي پيشگيري از جرايم مشخص گردد. اين موارد را به ترتيب در 3 بند جداگانه مورد بررسي قرار مي دهيم :

مفهوم جرايم شهري :

تعريف جرم به فعل يا ترک فعلي که قانون براي آن تعيين مجازات کرده ( ماده 2 قانون مجازات اسلامي ) ، بدون توجه به اين که آيا غير اخلاقي ، سزاوار سرزنش ، منجر به خسارت خطرناک بوده يا نه ، اغلب تعريف قانوني از جرم به شمار مي آيد ( ويليامز، 2001، ص 13) . جرم شناسان نيز ناسازگاري افراد را در اجتماع ، عمل ضد اجتماعي و جرم مي دانند ( دانش ، 1366 ، ص 46). از ديدگاه جامعه شناسي به جرم بيشتر از آن حيث که تخلف از هنجارهاي مقبول اجتماعي يا ارائه هنجارهايي مغاير مي باشد، نگريسته مي شود. تعريف علوم از جرم ، هر چه که باشد، در « جرامي شهري » جرم شناسي و جامعه شناسي به هم مي رسند و متخصصان اين دو رشته ، بدون اين که عنصر قانون راناديده بگيرند، به بررسي دلايل ارتکاب جرايم در مناطق شهري مي پردازند.

بنابراين ، جرايم شهري جرايمي هستند که در محيط شهري روي مي دهند. منظور از محيط شهري نيز همين مفهوم جغرافيايي و اجتماعي آن است و از اين لحاظ شامل حومه شهر و اشخاصي که به طور غير رسمي در حاشيه شهرها اسکان دارند نيز مي گردد. در مورد معيار تمايز مناطق شهري ، برخي از محققان 3 معيار مهم اندازه ، تراکم و گوناگوني را مطر ح ساخته اند ( بوتوم و ويلز، 1995، ص 3) .
« اندازه» مهم است ؛ چون با افزايش جمعيت ، افرادي با همديگر ارتباط پيدا مي کند که هيچ گونه وابستگي به هم نداشته و نسبت به همديگر « غريبه» محسوب مي شوند. همين امر منجر به شکل گيري طبقات مختلفي ، از حيث اجتماعي ، ميان مردم مي شود.

« تراکم » نيز في نفسه عامل آن است که جرايمي ارتکاب يابد که نظير آن را در محيطهاي غير شهري نمي توان يافت. « گوناگوني » هم از اين حيث که افرادي با ويژگي هاي مختلف فرهنگي ، اقتصادي ، اخلاقي و .. در کنار هم زندگي مي کنند، تعيين کننده است؛ زيرا تمام اين عوامل و تفاوت يا تبعيض در داشتن اين ويژگي ها ، خود زمينه بروز جرايمي را فراهم مي سازد که در محيط روستايي نمي توا ن اين طبقه بندي ها و جرايم را تصور کرد.

ساختار جامعه شهري منجر به ارتکاب جرايمي مي شود که نظير آن را نمي توان در ساير نقاط ديد. فعاليت هاي شهري بر خلاف روستاها به روزانه و شبانه ، صنعت و خدمات و انواع مختلف از اين قبيل تقسيم بندي مي شوند. بعلاوه شهرها داراي نقاط کور زيادي بوده و مستعد جرايم بيشتري نسبت به ساير نقاط هستند. اندازه محيطهاي شهري و ناشناس بودن مردم براي همديگر از جمله دلايل ايجاد دسته بندي هاي مختلف ميا ن مردم در شهرهاست. از ديد جرم شناسي، شهرنشيني منجر به ايجاد فرصتهاي بيشتري براي ارتکاب جرم گرديده و فقدان يا ضعف کنترل هاي غير رسمي اجتماعي ، زمينه را براي فعاليت هاي مجرمانه بيشتر فراهم مي سازد.
الگوي زير روابط ياد شده و تأثير آن را در جرايم بخوبي نشان مي دهد.

مفهوم پيشگيري از جرم :

بدون ورود در تقسيم بندي هاي مختلفي که از پيشگيري از جرم ارائه شده ، مي توان آن را به مجموعه اقدامات ، تدابير و سياست هايي که براي جلوگيري از جرم به کار گرفته مي شوند، تعريف نمود. اين تعريف بيانگر آن است که پيشگيري از جرم ممکن است در قالب اقدامات ( فعل ) باشد . مانند اين که مجرما ن، مجازات شده و عامل عبرت ديگران باشند يا تدابيري براي پيشگيري اتخاذ شود. اين تدابير ممکن است در جهت تضعيف موقعيت بزهکاران بالفعل يا بالقوه ، تقويت موقعيت بزه ديدگان بالقوه ،تغيير شرايط ارتکاب جرم ( سخت يا پر خطر کردن ) ، تسهيل دستگيري مرتکب ( امکان رديابي جرم ، فيلمبرداري از صحنه جرم و .. ) باشد . بديهي است ، تدابيري که براي بعد از ارتکاب جرايم در نظر گرفته مي شوند، در پيشگيري از جرايم بعدي يا تشديد يا نتايج همان جرم مؤثرند و به همين دليل مطالعه آنها ضرورت دارد.

سياست پيشگيري نيز به مجموعه رويه ها و خط مشي هايي اطلاق مي گردد که اغلب از سوي دولتها و در موارد نادر توسط مؤسسات خصوصي غير انتفاعي يا نهادهاي بين المللي براي جلوگيري از ارتکاب جرايم ارائه مي شوند.

 عبدالاحد ملکرئیسی

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 1:49  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

پیشگیری جرایم شهری

 

 

 

 

 

سياستهاي شهري مؤثر در پيشگري جرايم,

 

 

 

 

 

در دنياي كنوني رشد شهرنشيني و شهرگرايي اين پديده قابل ملاحظه‌ايست كه مي‌بايست به آن از ديدگاه جامعه شناختي نگريست . اگر محيط شهري مورد ملاحظه و ملاقه قرار گيرد و ويژگيهاي زندگي شهري مطمع نظر باشد، درخواهيم يافت كه به چه علت زمينه بزهكاري شهري فراهم است . براي اينكه بتوانيم دريابيم كه مفهوم جرم شهري به معناي اخص و جرايم آپارتماني و ... چيست ، بايستي خصوصيات شهر، مفاهيم شهرگرايي و شهرنشيني به صورت عميق مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد، و آنگاه موضوع محلات شهري و گتوها از جنبه تعريف خود مفاهيم فوق، مشكلات وسايل محلات شهري مبايست بعنوان جزئي از محيط شهري مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد. صحبت اساسي بر سر اين نكته است كه چرا جرايم در محيط شهري داراي ويژگيهاي خاصي شده است . در اين موضوع بحث تراكم محيط شهري و وضعيت فيزيكي مسكن شهري آيا باعث از براي جرايم شهري هست يا خير؟ اگر فرض نمائيم كه خشونت‌آميزي وصف جرم شهري است و ارتباط فيزيك شهر با تشديد جرم شهري امري قابل بررسي است ، آيا اين مطلب راه‌گشاي ما خواهد بود؟ همه اين مفاهيم براي اين مطلب است كه ببينيم چه سياستي در پيشگري از جرايم شهري كارايي مؤثرتري دارد. آيا مقصود از سياستهاي شهري همان سياستهاي جنايي است يا سياستهاي شهري نوعي از سياستهاي اجتماعي و فرهنگي پيشگيرانه است . در اينجا موضوع سياستهاي شهري در بعد پيشگري وضعي نقطعه قابل ملاحظه‌ايست و اينكه مقدار كارآيي پيشگيري وضعي را مشخص نماييم. در انتهاي بحث به دو مقوله مهم بايستي پرداخت . اول: سياستهاي شهري موفق در ساير كشورها و بيان تجربات آنها دوم: سياستهاي سازمان ملل در پيشگيري از جرايم شهري كه در اين قسمت نگاهي كنگره‌هاي نه‌گانه خواهد شد. كنگره نهم اساس بحث سياستهاي شهري كه اجلاسهاي مقدماتي و منطقه‌اي و چه در كارگاه سياست كيفري بايد مورد مطالعه قرار گيرد.

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 1:44  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

آسیب شناسی و راهکارهایی برای مدیریت شهری

آسيب شناسي و راهكارهايي براي مديريت پروژه هاي شهري مطالعات موردي مقايسه اي برج ميلاد و برج كوالالامپورمالزيFulltet

 

محقق:مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

سال هاست كه فرايند پروژه هاي شهري از طراحي تا اجرا و بهره برداري دچار مشكلات و مسائل عديـده اي مي با شد . از مهمترين آنها عدم تعريف مناسب عوامل و طرفين اجراي پروژه و جايگـاه و وظـايف آن بـصورتي نهادينه و پايدار است .
عدم وجود مديريت شهري منسجم، يكپارچه و كارآمد بعنوان نهاد فرادست جايگاه كارفرمـايي پـروژه هـاي شهري كه سياست گذاري كلان و تأمين مالي پروژه را به عهد ه دارد از مهمترين مشكلات اين حوزه مي باشد . محدوديت هاي مالي، عمر كوتاه مديريتي در حوزه مديريت شهري، اختلاف سليقه و ديدگاه هر يك از مديران در دوران مديريت خود نسبت به چگونگي اجراي پروژه ها و اولويت بندي آنها، نبودن نظام و برنامـه هـاي از پيش تعريف شده براي اف زايش مسئوليت پذيري مديران شهري در قبال پروژه ها از نظر مالي و زماني از جمله مواردي هستند كه مشكلات مربوط به اين حوزه را تشديد مي نمايد . عدم اعتماد وتقويت پيمانكـاران اصـلي وGC ، ايجاد محدوديت و برخوردهاي فراتر از قرارداد براي پيمانكاران، عدم وجـود مقـررات و شـر ايط پيمـان ويژه پروژه هاي شهري براي تدقيق وظايف و نقش طـرفين پيمـان از ديگـر مـشكلات پـروژه هـاي شـهري مي باشد . بارزترين تفاوت شهرهاي توسعه يافته با ديگر شهرهاي جهان در اجراي پروژه هاي عظـيم شـهري اسـت . طراحي و اجراي پروژه هاي مذكور با كيفيت مناسب و در زماني معقول ب ه بسياري از نياز هاي شهر پاسخ مي دهد . از جمله پروژه هاي موثر در توسعه شهري، برج ها مي باشند . برج ها يك يادمان و نشانه شهري محسوب مي شوند . علاوه بر اينكه مي تواند نمادي از توسعه يافتگي شهرها باشند از نظر اقتصادي، زيبايي شناختي و عملكردي براي شهر بسيار حائز اهميت هستند . تجمع و زندگي ميليون هـا شـهروند در مگـالاپليس هـا بـدون ساخت برج ها امكان پذير نمي باشد . اين برج ها از نظر عملكـردي بـه انـواع مختلـف مـسكوني، خـدماتي و ارتباطي - مخابراتي و . . . تقسيم مي شوند . امروزه گرانترين پروژه هاي شهري ساخت برج هاي مذكور مي باشد و بس ته بـه نـوع آن بـه ميلياردهـا دلار سرمايه و مشاركت شركت هاي تخصصي خدمات مطالعات مهندسي و پيمانكاري نياز دارد . از آنجا كـه پـروژه هاي شهري در دوران معاصر از ماهيت اجرايي ديگري برخوردارند و داراي پيچيـدگي هـاي ناشـي از ارتفـاع، تكنولوژي، تخصص نرم افزاري، زيبايي شناسي مي باشند و از سويي به عنوان يك ضـرورت شـهري مطـرح هستند لذا مطالعه در سياستگذاري و مديريت پروژه هاي مذكور و تدوين الگو هاي اجرايي مناسب و كارآمـد از
مهمترين ضروريات مديريت شهري در كشور مي باشد . آسيب شناسي فرايند انجام پروژه هاي شهري از منظر جايگاه، وظايف و نقش كارفرما، مشاور و پيمانكـار از مهمترين اهداف اين نوشتار مي باشد . متدولوژي اين مقاله علمي براي دستيابي به اهداف مذكور بر پايه مطالعه موردي و مقايـسه بـا نمونـه هـاي مشابه استوار است . به اين ترتيب كه پس از ارائه مقدمه ، طرح مساله مي نمايد سپس به ارائه تعـاريف، م بـاني نظري و ادبيات حوزه مذكور مي پردازد . در ادامه با مطالعه نمونه شهري تهـران و نمونـه مـوردي پـروژه بـرج مخابراتي تلويزيوني ميلاد ( يادمان ) ، پروژه هاي شهري در ايران را آسيب شناسي مي نمايد و سپس با مقايـسه نمونه هاي مشابه شهري و پروژه برج مخابراتي و تلويزيوني KL Tower كوالالامپور به جمع بنـدي نهـايي مي پردازد . در طي مطالعه مذكور تصاوير و مستندات نمونه هاي مذكور مورد استفاده قرار مي گيرد . از مهمترين دستاوردهاي اين نوشتار آسيب شناسـي پـروژه هـاي شـهري در ايـران بـويژه تهـران و ارائـه پيشنهاداتي براي تعاملات بخش هاي سياست گذ اري، كارفرمايي و اجرايي در زمينه جايگاه و وظايف متقابـل طرفين مؤثر اجراي پروژه هاي شهري مي باشد .

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 1:28  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  | 

آسیبهای شهر

آسیب شناسی مشارکت اجتماعی جوامع شهری ایران

نویسنده:مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

تعریف مشارکت

مشارکت در واقع نوعی رفتار اجتماعی ، مبتنی بر اعتقاد و منافع شخصی یا گروهی است. مشارکت عبارت است از میزان دخالت اعضای نظام در فرآیند تصمیم گیری. در حقیقت جوهر مشارکت ، منابع مشترک گروه در جامعه و منافع مشترک فرد درگروه است.(لهسایی زاده ، 1383).

مشارکت سهمی در چیزی داشتن و از آن سود بردن و یا در گروهی شرکت جستن و بنابراین با آن همکاری داشتن است. به همین جهت از دیدگاه جامعه شناسی باید بین مشارکت به عنوان حالت یا وضع (امر شرکت نمودن) و مشارکت به عنوان عمل و تعهد (عمل شرکت ) تمیز قایل شد. مشارکت در معنای اول از تعلق به گروهی خاص و داشتن سهمی در هستی آن خبر می دهد و در معنای دوم داشتن شرکتی فعالانه در گروه را می رساند و به فعالیت اجتماعی انجام شده نظر دارد. (بیرو ، 1370).

از دیدگاه جامعه شناسی ،مشارکت به معنای احساس تعلق به گروه و شرکت فعالانه و داوطلبانه در آن که به فعالیت اجتماعی منجر می گردد، حائز اهمیت است. از این نظر، مشارکت، فرآیند سازمان یافته ای است که فرد در آن به فعالیتی ارادی و داوطلبانه دست می زند (روزنامه همشهری:1386).مشارکت اجتماعی شرکت فعالانه در حیات سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی و به طور کلی تمامی ابعاد حیات می باشد. (ساروخانی ، 521). مشارکت اجتماعی به آن دسته از فعالیت های ارادی دلالت دارد که از طریق آن اعضاء یک جامعه در امور محله ،شهر و روستا به طور مستقیم یا غیر مستقیم در شکل دادن حیات اجتماعی مشارکت دارند . (محسنی تبریزی 1375).

مشارکت در همۀ زمینه های زندگی اعم از از سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی وجود دارد. نقطۀ عطف در مفهوم مشارکت در همۀ عرصه های فوق ارادی و داوطلبانه بودن آن است.

بنابراین می توان چنین تصور کرد که افراد انسانی برای رفع نیازمندی ها و کسب منافع شخصی و گروهی یا در چارچوب اعتقادات خود به صورت داوطلبانه اقدام به مشارکت می کنند.

دو بعد مشارکت را می توان چنین برشمرد:

۱-مشارکت به معنای شرکت در تصمیم گیری ، تصمیم سازی و نظارت اجتماعی. از این نظر مشارکت شامل تمام فعالیت ها می شود که مستقیم یا غیر مستقیم منجر به تصمیم گیری در امور مربوط به جامعه انسانی خواهد شد. چنین برداشتی از مشارکت ریشه در مفهوم شهروندی و دموکراسی حاکم بر یونان باستان دارد.

۲-مشارکت به معنای تشریک مساعی و فعالیت های دسته جمعی برای  رفع نیازهای روزمره چون تأمین امنیت ، جمع آوری محصولات کشاورزی و . . .

 از این منظر مشارکت سابقه ای طولانی دارد که عمر آن به اندازه عمر زندگی اجتماعی بشر است.

اهمیت مشارکت اجتماعی

مشارکت اجتماعی عامل تقویت همبستگی در شبکه های اجتماعی است. حضور افراد در فعالیت ها و تصمیم گیری های اجتماعی در بلند مدت موجب تعمیق روابط بین اعضای جامعه ، افزایش احساس یگانگی ، سعۀ صدر و تسامح و تساهل گردیده و درنتیجه به توسعه نهادهای مدنی و دموکراتیک خواهد انجامید . تعصبات قومی و قبیله ای کاهش یافته و سنت های ریشه دار محلی به سوی عام نگری هدایت و در صورت لزوم به نفع هنجارهای دموکراتیک اصلاح خواهد شد. وانگهی می توان انتظار داشت که بسیاری از اموری که اکنون دولت متصدی انجام آن است در قالب فعالیت های اجتماعی توسط خود مردم اداره شده و در عمل هم حجم دولت کاهش یافته و هم افراد از طریق سامان دادن به این امور دین خود را به کلیت اجتماع ادا نمایند.

ازسویی میزان این مشارکتها بیانگر سطح توسعه یافتگی جامعه به حساب می آید . چرا که گستردگی، فراگیری و تنوع مشارکت اجتماعی جوامع در گرو بسط الگوهای تصمیم گیری ، نظارت و کنترل اجتماعی دموکراتیک و کثرت گرا است.بدیهی است در عرصه های غیر دموکراتیک که حاکمان حضور عامۀ مردم را در محافل تصمیم گیری و تصمیم سازی بر نمی تابندمشارکت اجتماعی مفهومی گنگ و مخدوش است . لذا توسعۀ سیاسی که مآلاً منجر به شایسته سالاری و حاکمیت مشروع می گردد زمینۀ مطلوب و مناسب برای توسعه همه جانبه وپایدار جامعه می باشد.

مقایسه وضعیت مشارکت اجتماعی در جوامع شهری و روستایی

مشارکت اجتماعی در جوامع شهری و روستایی از ابعاد مختلف با هم متفاوت است . به نحوی که مشارکت جوامع روستایی مبتنی بر نیاز و مشارکت شهری مبتنی بر آگاهی بوده و کسب آگاهی نیز مشروط به آموزش افراد می باشد. مشارکت اجتماعی در جوامع روستایی ایران را از دو دیدگاه می توان مورد بررسی قرار داد:

الف- از دیدگاه تصمیم گیری، تصمیم سازی و نظارت اجتماعی .

ب- از دیدگاه نشر یک مساعی و فعالیت های جمعی در امور مربوط به زندگی روزمره. در جوامع روستایی ایران هر دو شیوۀ مورد اشاره به وفور به کار گرفته می شوند. علت وجودی چنین مشارکت هایی را در ویژگی های خاص جوامع روستایی چون روابط اجتماعی نزدیک و چهره به چهره ، توقعات افراد از هم ، نظارت اجتماعی قوی در چارچوب وجدان جمعی ، یکنواختی سنت ها و باورها می توان یافت . در جوامع روستایی ایران ویژگی هایی چون وجود اعتماد بین اعضای جامعه روستایی ، همبستگی موجود بین آنان و ضرورت پایبندی به آن ، تخصص های یکسان و امکان مشارکت افراد ، ارجحیت همنوایی و همرنگی ، همگی زمینه های ظهور و پایداری مشارکت اجتماعی را فراهم نموده است.

 اساس جوامع روستایی ایران مبتنی بر نظام ایلی و قومی است لذا مشارکت افراد روستایی در امور اجتماعی نه به خاطر انگیزه های فردی بلکه عمیقاً تحت سیطرۀ گروه گرایی و قبیله گرایی است. از اینجا می توان به این نتیجه رسید که حضور مداوم روستائیان در عرصۀ مشارکت اجتماعی ناشی از تلاش آنان برای حفظ گروه، قوم ، قبیله و ایل و حفظ موجودیت و حریم مادی و معنوی آن است.

نیازهای زیر بنایی چون حفظ امنیت ایل، امور مربوط به کشاورزی ودامداری که ادامه حیات ایل وابسته به آن است ، محدودیت های محیطی و . . . سبب تقویت انگیزه های افراد برای اینگونه مشارکت ها است.

جوامع شهری ایران از مشارکت اجتماعی به نحوی که در روستاها دیده می شود محروم است. در شهرها برخلاف روستاها یکنواختی قومی و ایلی و در نتیجه یکنواختی آداب و رسوم وجود ندارد. تفاوت های فرهنگی موجود سبب می شود که نظارت اجتماعی و وجدان جمعی مانند آنچه که در روستا دیده می شود به چشم نخورد. بنابراین برای تأمین این نیاز اجتماعی (نظارت و کنترل اجتماعی )، قوانین و مقررات به کار گرفته می شود. از آنجا که لزوماً حضور یا عدم حضور در  بسیاری از عرصه های مشارکت اجتماعی تخلف از مقررات و قوانین حاکم نیست و از آنجا که این عدم حضور با وجدان جمعی مجازات نمی شود لذا میزان استقبال از این مشارکت ها کم است. تراکم جمعیت و عدم شناخت اجتماعی، فردگرایی و محوریت منفعت شخصی ، حاکمیت روابط عمودی و تمایز اجتماعی در کاهش میزان مشارکت اجتماعی جوامع شهری ایران نقشی اساسی دارد. نوع آموزش مدرسه ای در ایران که مبتنی بر آموزشی انفرادی است و ضعف مدیریت شهری و منطبق نبودن شیوه های مدیریت شهری با نیازهای روز، سبب ناتوانی در هدایت فرهنگی جامعه به سوی مشارکت اجتماعی است.

 راهکارهای توسعه مشارکت اجتماعی در جوامع شهری 

۱-  آموزش زیر بنای توسعۀ فرهنگی و اجتماعی است. آحاد تودۀ مردم با آگاهی از شیوه های مشارکت ، چگونگی فعالیت در آن ، نتایج و پیامدهای مشارکت اجتماعی می توانند با حضور خود میزان و شمول آن را ارتقاء دهند.

۲-اعتماد اجتماعی مؤلفه بسیار مهم در امر مشارکت است. اعتماد افراد نسبت به هم ،اعتماد افراد نسبت به نهادها و دولت و بالعکس سبب توسعه و تعمیق مشارکتهای اجتماعی می شود .  

 ۳-وجود فضای باز سیاسی ، امکان نقد و نقادی ، امکان تصمیم گیری و تصمیم سازی در امور شهری ، و به طور کلی همه گیری شیوه های دموکراتیک در زوایای مختلف زندگی شهری و تغییر ساختارها در این جهت،تنوع و بسط مشارکت های اجتماعی را به دنبال خواهد داشت.  

۴-تقویت و توسعۀ زمینه های مشارکت اجتماعی مردم در برنامه ریزی های شهری از طریق بهبود شیوه های مدیریت شهری 

۵-   تشویق فعالیت های جمعی و گروهی. 

۶-    تمرکز بر آموزش گروهی به جای آموزش انفرادی

+ نوشته شده در  پنجشنبه ششم فروردین 1388ساعت 1:8  توسط مهندس عبدالاحد ملکرئیسی  |