برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري

مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

تعريف: برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري، ساماندهي مکاني و فضايي فعاليت‌ها و عملکردهاي شهري بر اساس خواستها و نيازهاي جامعه شهري است و هسته اصلي برنامه‌ريزي شهري را تشکيل مي‌دهد. به عبارت ديگر برنامه‌ريزي کاربري اراضي، علم تقسيم زمين و مکان براي کاربردها و مصارف مختلف زندگي است که به منظور استفاده موثر از زمين و انتظام فضايي مناسب و کارا صورت مي‌گيرد. در اين برنامه‌ريزي تلاش مي‌شود که الگوهاي اراضي شهري به صورت علمي مشخص شود و مکانيابي فعاليت‌هاي مختلف در شهر در انطباق و هماهنگي با يکديگر و سيستم‌هاي شهري قرار گيرد. تعاريف فوق را مي‌توان چنين خلاصه کرد:

برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري، مجموعه‌اي از فعاليت‌هاي هدفمند است که محيط مصنوع را سامان مي‌بخشد و در حد مقدور خواسته‌ها و نيازهاي جوامع شهري را در استفاده از اراضي فراهم مي‌آورد. (ص3)

اهداف برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري

 پس از شناسايي مسائل و مشکلات، تعيين اهداف بر اساس فرصتها و تهديدها مهمترين گام در برنامه‌ريزي است. در برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري اهداف به دو دسته تقسيم مي‌شود: کلان و خرد.

الف) اهداف کلان: اهداف ايده‌آل و مطلوب بلند مدت، کيفي و مبهمب هستند که ار ارزشها و آمال جامعه نشات مي‌گيرند. بر يان اساس، اهداف کلان در برنامه‌ريزي کاربري اراضي شامل موارد جدول زير است.

ب) اهداف خرد يا ويژه: اين اهداف وسيله‌اي براي دستيابي به اهداف کلان و نقطه‌اي است که براي دستيابي به آن کوشش‌هاي برنامه‌ريزي شکل مي‌گيرد. اهداف خرد يا ويژه در برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري عبارتند از:

1. کارايي: اين هدف از طريق تشخيص مناسب‌ترين نوع استفاده از يک قطعه زمين، که بيشترين فايده را با کمترين هزينه به دست مي‌دهد، حاصل مي‌شود و به واسطه همين امر توسعه شهر به صورت منطقي و با رد نظر گرفتن رفاه عمومي صورت مي‌گيرد و سلامتي مردم نيز تضمين مي‌شود و با مکانيابي منابع آلوده ساز در خارج از منطقه شهري از آثار آلودگي‌هاي مختلف شهري و کانون‌هاي آلوده‌ساز جلوگيري مي‌گردد.

2. برابري: هدف برنامه‌ريزي کاربري زمين از برابري اين است که با کاربري صحيح و برنامه‌ريزي شده، دسترسي تمامي گروه‌ها را به تسهيلات مورد نياز و همچنين توزيع منافع حاصل از آنها را بطور برابر و متوازن براي گروه‌هاي مختلف جمعيت شهري فراهم آورد.

3. پايداري: پايداري در کاربري اراضي به اين معني است که از امکانات و توان بالقوه هر قطعه زمين چنان بهره‌گيري شود که اين توان نه تنها کاهش نيابد و از بين نرود، به طور مداوم بر ظرفيت و ايستايي آن افزوده گردد.

4. رفاه عمومي: يکي از عوامل مهم و موثر در تعيين اهداف برنامه‌ريزي کاربري اراضي شهري، ملاحظات رفاه عمومي است. عوامل تعيين کننده رفاه عمومي عبارتند از: الف)تندرستي، ب) ايمني، ج) آسايش د) امنيت.

در تامين تندرستي و ايمني جامعه به اين نکات توجه مي‌شود:

الف) در نظر گرفتن تمهيداتي در برابر بيماريهاي مسري و حفاظت مراکز بهداشتي

ب) برخورداري از روشنايي مناسب و تابش خورشيد و حفظ زيبايي متعادل

ج) محاظت در برابر آلودگي (آلودگي آب و هوا، صدا و غيره)

د) ايجاد فرصتهايي براي زندگي خانوادگي

عوامل تعيين کننده ديگر مانند آسايش و راحتي، بيانگر دسترسي آسان ساکنان به خدمات و امکانات شهري است. هدف سازگاري و امنيت نيز با جنبه‌هاي ادراکي محيط شهري يا دلپذير بودن محيط شهري با کار و زندگي و اوقات فراغت و تلاش براي رفع مخاطرات محيط طبيعي و مصنوع در مکان گزيني فعاليت‌هاي مختلف ارتباط دارد. (ص 4)

رشته جغرافيا

موضوع اين رشته تحصيلي:
جغرافيا در مقطع کارشناسي در چهار شاخه اصلي جغرافياي طبيعي، جغرافياي انساني، کارتوگرافي و جغرافيا سياسي - نظامي ارائه مي شود و هر يک از گرايشهاي جغرافياي طبيعي و انساني داراي گرايشهاي متعددي هستند. البته تفاوت هر گرايش با گرايش ديگر تنها در 8 واحد تخصصي است و به همين دليل بسياري از دانشگاهها در دفترچه راهنماي آزمون سراسري، گرايشهاي موجود در دانشگاه خود را ذکر نکرده و تنها به شاخه هاي اصلي جغرافيا که در آن دانشگاه تدريس مي شود، اشاره نموده اند.

شاخه جغرافياي طبيعي:
جغرافياي طبيعي علمي است که محيط طبيعي و تاثير عوامل و عناصر محيطي بر زندگي و فعاليت انسان را مطالعه مي کند. اين علم در مقطع کارشناسي داراي دو گرايش ژئومورفولوژي و آب و هواشناسي است.

گرايش ژئومورفولوژي:
ژئومورفولوژي بيشتر به پديده هاي سطح زمين توجه دارد يعني، ريخت يا چهره زمين را مطالعه مي کند. به همين دليل اين علم ارتباط نزديکي با زمين شناسي دارد و تحت تاثير يافته هاي علم زمين شناسي است. چرا که ريخت يا شکل ظاهري زمين، تبلور اتفاقات درون زمين مي باشد. البته زمين شناسي بيشتر به اعماق و لايه هاي دروني زمين مي پردازد اما ژئومورفولوژي فرآيندهاي بيروني يا سطحي زمين را مطالعه مي کند.

دروس تخصصي گرايش ژئومورفولوژي:
ژئومورفولوژي مناطق شهري، نقشه ها و نمودارهاي ژئومورفولوژي، هيدرولوژي کاربردي، کاربرد ژئومورفولوژي در برنامه ريزي شهري و منطقه اي، تفسير نقشه (توپوگرافي و زمين شناسي)، پايان نامه.

گرايش آب و هواشناسي( اقليم):
رشته آب و هواشناسي فرآيندهاي حاکم در داخل جو از جمله انرژي و توزيع آن در سطح سياره زمين، حرکات جو و قانونمندي هاي حاکم بر اين حرکات و تاثير اين فعاليت ها بر روي زيست و فعاليت انسان ها، جانداران و محيط بي جان سياره زمين را مطالعه مي کند.
اين گرايش بيشتر مسائل آب و هوا و تاثير عناصر و عوالم اقليمي در فعاليت انسان و مسائل بهره برداري از زمين مثل کشاورزي مطرح مي شود.

درس هاي اين رشته در طول تحصيل:
دروس مشترک بين شاخه هاي جغرافيا:
جغرافياي آبها، جغرافياي خاکها، جغرافياي زيستي، آب و هواي ايران، ژئومورفولوژي ايران، منابع و مسائل آب ايران، اصول و روشهاي برنامه ريزي ناحيه اي، مباني جغرافياي جمعيت، مباني جغرافياي روستايي، مباني جغرافياي اقتصادي: کشاورزي، مباني جغرافياي اقتصادي: صنعت، حمل و نقل و انرژي، جغرافياي سياسي، مباني جغرافياي شهري، جغرافياي کوچ نشيني، پژوهش ميداني در جغرافيا ( روش تحقيق عملي)، زمين در فضا، رياضيات، آمار و احتمالات1، منابع و مآخذ جغرافياي ايران، فلسفه جغرافيا و جغرافياي کاربردي، تاريخ علم جغرافيا، کارتوگرافي(نقشه کشي)، نقشه برداري( نظري و عملي)، نقشه خواني، روش تحقيق: نظري، اصول سنجش از دور، کاربرد عکسهاي هوايي و ماهواره اي در جغرافيا، آمار و احتمالات :2 کاربرد آمار در جغرافيا، کامپيوتر در جغرافيا، مباني علم جغرافيا، زمين شناسي براي جغرافيا، مباني اقليم شناسي، آب و هواي کره زمين، مباني ژئومورفولوژي: 1 ساختماني، مباني ژئومورفولوژي:1 ديناميک.

دروس اصلي مشترک بين گرايشهاي جغرافياي طبيعي:
جغرافياي قاره ها، جغرافياي کوارترنر، زمين شناسي ايران، مسايل جغرافيايي مناطق خشک ايران، حفاظت خاک، جنگل ومرتع و مسايل آن در ايران، جغرافياي ناحيه اي ايران، متون جغرافياي طبيعي به زبان خارجي، جغرافياي انساني ايران(1): (جمعيت - اقتصادي)، جغرافياي انساني ايران (2): ( شهري - روستايي)، نقشه برداري تکميلي، مباني محيط زيست، ژئومورفولوژي اقليمي، کاربرد جغرافياي طبيعي در برنامه ريزي شهري و منطقه اي، ( با تاکيد بر ايران).  

شاخه کارتوگرافي:
کارتوگرافي هنر، علم و فن تهيه انواع نقشه براي استفاده در ساختار اقتصادي، فرهنگي، دفاع ملي، روابط بين الملل، تعليم و تربيت، جهانگردي و موارد متنوع ديگر است. يعني يک جغرافيدان به ياري نقشه اطلاعات دقيقي درباره موقعيت ها و پراکندگي ها به دست مي آورد.
حال با توجه به اين که ما صدها نوع نقشه داريم، مشخص است که تهيه يک نقشه نياز به مهارتي خاص دارد که اين مهارت را دانشجوي رشته کارتوگرافي به دست مي آورد.

دروس پايه و اصلي:
رياضيات، سنجش از راه دور، ژئومورفولوژي ايران، جغرافياي آبهاي ايران، منابع و مآخذ جغرافياي ايران، متون جغرافيايي به زبان خارجي، جغرافياي خاکها، جغرافياي نظامي ايران، مباني جغرافياي سياسي، فلسفه ي جغرافيا، زمين در فضا، زمين شناسي براي جغرافيا، مباني آب و هواشناسي، جغرافياي آبها، ژئومورفولوژي عمومي، جغرافياي زيستي، کاربرد آمار در جغرافيا، جغرافياي اقتصاد عمومي، جغرافياي جمعيت، جغرافياي روستايي( عمومي و ايران)، جغرافياي شهري( عمومي و ايران).

دروس تخصصي:
آمار و احتمالات، کامپيوتر، فيزيک نور، کليات جغرافياي جهان، تئوري خطاها، فتوگرامتري، تفسير عکس، هيدروگرافي، نقشه برداري، کارتوگرافي رياضي، کارتوگرافي موضوعي، عکاسي و فن چاپ، گرافيک، اردو نقشه برداري هيدروگرافي، پروژه کارتوگرافي، کارتوگرافي کامپيوتري، جغرافياي خليج فارس، ژئودزي عمومي، نجوم ژئودزي، کارتوگرافي.

شاخه جغرافياي انساني:
جغرافياي انساني به عنوان يکي از شاخه هاي مهم علوم جغرافيا در دو گرايش جغرافياي شهري و روستائي در دانشگاهها و موسسات آموزش عالي کشورمان ارائه مي شود.

گرايش جغرافياي شهري
جغرافياي شهري به مطالعه مسائل مهمي از جمله گسترش شهرها، مسائل اقتصادي و جمعيتي شهرها و همچنين بحث روز جغرافياي شهري يعني توريسم مي پردازد.
بررسي نحوه اشغال فضا، نوع تمرکز و پراکندگي مشاغل نيز در يک شهر و همچنين چگونگي جابجايي از محل کار به سکونت، ارتباط شغل و مسکن و تاثيرات متقابل و چند جانبه اي که ميان اين متغييرها برقرار است، در جغرافياي اجتماعي شهرها بررسي مي شود.

دروس تخصصي گرايش جغرافياي شهري:
اقتصاد شهري، شهرها و شهرکهاي جديد، روابط متقابل شهر و روستا با تاکيد بر ايران، اصول و روشهاي برنامه ريزي شهري، برنامه ريزي شهري در ايران، کارگاه برنامه ريزي شهري و منطقه اي(روش تهيه تفسير طرحهاي شهري و منطقه اي)، پايان نامه.

گرايش جغرافياي روستايي:
اين گرايش به بررسي رابطه شهر و روستا، برنامه ريزي و توسعه روستايي، نوسازي و آينده روستاها، روستاهاي آينده، علل و عوامل مهاجرت روستانشينان، بهداشت و اوقات فراغت روستائيان، حفظ محيط زيست، نحوه حمل و نقل، کيفيت زندگي و وضعيت اقتصادي روستاها مي پردازد.

دروس تخصصي گرايش جغرافياي روستايي:
اصول و روشهاي برنامه ريزي روستائي، اقتصاد روستائي، روابط متقابل شهر و روستا با تاکيد بر ايران، برنامه ريزي روستائي در ايران، کارگاه برنامه ريزي روستائي:( روش تهيه و تفسير طرحهاي روستائي)، پايان نامه.

گرايش جغرافيا و برنامه ريزي شهري:
گرايش جغرافيا و برنامه ريزي شهري تلاش مي کند تا با توجه به عوامل انساني و طبيعي موجود در هر شهر، براي مسائل جمعيتي، اقتصادي، زيست محيطي آن برنامه اي بينديشد تا مطابق اين برنامه مهندسين معمار، عمران، سازه و تاسيسات، بخشهاي مختلف شهر را طراحي کرده و يا مشکلات شهر را حل نمايند.

آسیب پذیری شهرهایی که در مجاورت دریاها واقیانوسها ی بیرونی هستند از نظر اب شیرین:در برخی از جاها بدلیل مجاورت با دریا آب را با دستگاه شیرین می کنند و می خورند و در اخر که می خوری احساس تلخی می کنی. در قشم اب شیرین کن داریم .

تذکر: دررابطه با مسایل هیدرولوژیک شهری در شکل وجود حال انکه در صورت بروز می تواند تیشه به ریشه شهر بزند:1- چگونگی تامین اب کافی2-چگونگی دفع فاضلاب

اگر قرار است شهر پایدار بماند باید این دو مسئله حل شود.

تذکر : راه حل آنتالیو در بسیاری از شهرهای بزرگ ایالت اتتاریای جنوبی کانادا روش خاصی برای دفع روانابهای ناشی از بارندگی بکار می برند وآن استفاده از پارکهای گود و فرو نشسته ای است که سیلابهای شهری به داخل انها هدایت میشود. استفاده از پارکها برای ذخیره موقت سیلابهای شهری اقدامات ایمنی را طلب میکنند شرایط و موقعیت این پارکها باتید از نظر فعالیت کودکان موقعیت مکانی مدارس وزمینهای بازی مناسب باشد. علاوه برآنباید عواملی چون امکان دسترسی به زمین وبهای آن و مسائل مر بو ط به زیبائی و منظر سازی مناسب پارکها را نیزدر نظر گرفت

شور شدن آب در اعماق زمین :مثال برای شهر مریدا مکزیک که حفر جاه بیشتر از 40 متر عمق ممنوع است زیراخطر شور شدگی دارد. 1 قسمت فشار آب در برخی از مناطق شهرها ومشکلات ناشی از آن است. مثلا کار نکردن لوله آبی مثلا محروم شدن از استحمام. آخرین بحران در آبادان بوداستقرارومکان یابی صنایع در کنار رودخانه ها :مثلادر کنار رئدخانه ها صنایع ایجاد ایجاد می کنند که مشکل حمل  و نقل تولیدات کمتر می شود.این خود به شهر اسیب می رساند. کاهش و کمبود آب در شهرهایی مانند پاریس یا شناخت گارد در آلمان که را از 150 کیلومتری می آورند. در مشهد انتقال آب شیرین از مخزن سد دوستی از 200 کیلومتری.،در تبریز از فاصله 180 کیلومتری از زرینه رود می اورند ،در زابل از فاصله 160 کیلومتری آب را تامین می کنند ،در آمریکا آب آلوده را به زمین تزریق می کردند که خود باعث زمین لرزه هایی با قدرت 4 ریشتری بیشتر شود.ما شهرنشینی کالبدی پیشرفته تری از شهر نشینی اجتماعی و فر هنگی داریم هنوز زمینه های قانون گریزی و قانون ستیزی زیاد داریم. شور شدن خاک و از بین رفتن تمدنهای دیرینه:بسیاری از تمدن ها در اثر شور شدن آب وخاک از بین رفته اند .

-      

شهر در جهان در حال توسعه –رابرت دهاتر وسری لوی ایوسن. ترجمه کیومرث ایران دوست ،میترا احمدی وسیاستهای خیابانی – آقای آصف بیات

جمعیت حاشیه نشینی مشهد بیشتر از جمعیت برخی از استانهاست .

3-آسیبهای هیدرولوژیای:موارد متعددی را شا مل می شود:

1-3-طغیان رودخانه های شهر:مثل طغیان کارون که حدود 460 میلی متر مربع در ثانیه دبی آن علت. اغلب شهر های ما متاثر رودخانه ها هستند مثلا در مشهد رودخانه کشف رود. در سال 66طغیان رودخانه شد در مشهد عده زیادی صدمه دیدند – در تبریز رودخانه مهران چای،در تهران چندین رودخانه و مسیلی از شهر عبور می کنند –رودخانه کز، رودخانه دربند، رودخانه وتنجک. اسیبهای ناشی از تند آبهای شهری هم  زیاد داریم. تعیین حریم وحصار می تواند این اسیب ها را کمتر کند. خود رودخانه های شهر اکوسیستم خاصی را برای آنها ایجاد کرده است. کانالها ومسیل ها حکم حمل زباله از شمال شهر به جنوب شهر را دارد. گرادایان آلودگی در رودخانه ها زیاد است.هر کسی سعی می کند آلودگی خودش را به رودخانه هدایت کند .در مشهد در روز حدود 10 تن زباله بیمارستانی داریم . گاها در آب آلوده سیب ،پرتقال،خیار ،هویج و... داریم

سازمان بهداشت جهانی در دهه 1990-180 گفته که بیشتر بیماریهای شناخته شده (80%)به آب مربوط است نفوذ رطوبت رودخانه هادر پی ساختمانها به ویژه در نواحی ساحلی آسیب دیگر در شهرها ی رودخانه کنار در مواقع اضطراری است مثلادر جنگ ایران و عراق گاها عراق پل ها را می زد .بنابراین سیستم شهر مختل می شد . در اهواز ما 7 پل داریم که تمام برای شهر حیاتی است.و یا زلزله اگر بیاید و پل ها خراب شود چطور می خواهند کمک رسانی کنند .در شوشتر دو وجود دارد که به آن شطیط می گویند که درمواقع جنگ و...

خطرات ناشی از احتمال بازگشت سیل:

یک نوع آسیب دیگر فرسایش رودخانه هاست .موقعی که رودخانه در جریان خودش مئاندر یا پیچان رود ایجاد می کند خود باعث تخریب است

آسیب های ناشی از نشست زمین نیز نوع دیگر از آسیب هاست که بر اثر بهره برداری زیاد از آب زیرزمینی وغیره انجام می گیرد .

آسیب های هیدرولوژیکی دیگر آلودگی آب زیرزمینی است .مثلا آلودگی آب زیرزمینی بر اثر چاههای جذبی ویا منتهی نمودن آب های آلوده به نوعی سفره های آب زیرزمینی. به نظر می آید که به طبیعت اگر فشار زیاد وارد کنیم پس گردنی می زند.

مشکل تامین آب در شهرهای حاشیه کویر و خطر شور شدن منابع آب :

شهرهای بیابانی با کمبود آب مواجه هستند .شهر های کویری با کمبود آب مواجه نیستند بلکه با شوری آب مواجه هستند.

سیدنی: شهر آب و باد

نمایی از شهر سیدنی

سیدنی قدیمی ترین شهر استرالیا و مرکز ایالت نیو ساوت ولز ه که در سال ۱۷۸۸ توسط آرتور فیلیپ انگلیسی پایه گذاری شد. قبل از اون برای اولین بار کاپیتان جیمز کوک - از نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا - در سال ۱۷۷۰ پا به خاک استرالیا گذاشته بود در Botany Bay ٬ شرق سیدنی فعلی. این شهر بخاطر یکی از وزرای کشور بریتانیا به نام لرد توماس تاونزند سیدنی ٬ به این اسم نامگذاری شده.  وقتی انگلیسی ها به این منطقه رسیدن حدود هشت هزار نفر بومی استرالیا - ابوریجینال یا ایندیجینس- اینجا زندگی می کردن که اجدادشون سی هزار سال قبل از آفریقا به این سرزمین اومده بودن و نشنال جئوگرافیک اعتقاد داره که اولین گونه ی انسانها بودن و هستن. شهر سیدنی حدود چهار میلیون و دویست هزار نفر جمعیت داره که از هر نوع رنگ و نژاد و زبانی توشون یافت میشه. هنوز تعداد خیلی کمی ابوریجینال اینجا زندگی میکنن. اکثرشون در طول این سالها کشته شدن یا در اثر بیماری و اعتیاد به الکل و مواد مخدر از بین رفتن. در حال حاضر اکثر جمعیت باقی مونده ی ابوریجینال ها در مرکز استرالیا زندگی می کنن. سیدنی مرکز مالی و اقتصادی استرالیاست.

سیدنی شهر بسیار زیبایی ه در کنار اقیانوس آرام٬ با آب و هوای معتدل و ملایم که همیشه یه باد ملایمی داره. تابستون ها معمولا ۲۵ تا ۳۵ درجه است که همون نسیم خنک نمیذاره گرماش زیاد اذیت کنه و زمستون ها کمتر از ۷ درجه نمیشه. برای ما که در ایران زندگی کردیم این آب و هوا عالیه. روزهایی که استثنائا باد نمیاد میشه یه لایه ی غبار و آلودگی رو بالای مرکز شهر دید. رطوبت هوا هم واقعا چیزی نیست که اذیت کنه. در شهر سیدنی تا حالا برف نباریده ولی در کوهستان نزدیکش Blue Mountain  - که جاذبه ی توریستی بسیار زیبایی ه در ۱۰۰ کیلومتری غرب سیدنی - هر سال برف میباره. در هر فصل از سال درخت های خاصی هستن که گل های رنگی دارن و سیدنی رو زیباتر می کنن. آسمان در اکثر روزهای سال آفتابی و درخشان و خوشحال ه. آگاهان میگن که سیدنی کلا شبیه به ونکوور ه با این اختلاف که ونکوور سرسبز تر از سیدنی ه بخاطر باران های مفصلش.  یه آگاه دیگه می گفت سیدنی خیلی به سان فرانسیسکو شبیه ه. ما که به چشم خودمان ندیدیم. نمی دونم.  همه جای شهر پارک های بزرگ و کوچک و زمین های گلف هست که فکر کنم این یکی معروف ترین شون ه . این پارک ها هر هفته برنامه های متفاوتی برگزار می کنن٬ از مسابقات دوچرخه سواری و دو تا کلاس های آموزش سوارکاری و نمایش فیلم در سینمای روباز.

سیدنی شهر بزرگ و گسترده ای ه که بیش از ۳۰۰ Suburb - حومه ؟ محله ؟ منطقه ؟ - داره. هر کدوم از این منطقه ها برای خودشون مراکز تجاری و اداری و امکانات آموزشی و تفریحی دارن که ساکنان اون منطقه رو از رفتن به منطقه های دیگه بی نیاز می کنه. مگر اینکه فردی محل کارش در منطقه ی دیگه ای باشه که ناچار باشه هر روز از این منطقه به اون منطقه بره و برگرده. من تعداد زیادی از اهالی سیدنی رو دیدم که با اینکه در همین شهر به دنیا اومدن و بزرگ شدن و الان در دهه ی سوم یا چهارم زندگی شون هستن شاید بیش از بیست منطقه ی سیدنی رو ندیدن و نمی شناسن. بعضی از این مناطق به اسم ملیت خاصی معروف شدن. مثلا محله ی ایتالیایی ها٬ محله ی چینی ها یا محله ی لبنانی ها. اکثریت ساکنان این محله ها مهاجران اون کشور خاص هستن.

مرکز تجاری و اداری سیدنی که بهش CBD یا اصطلاحا City میگن٬ در مرکز این مناطق و کنار Darling Harbour و Cirqular Quay قرار گرفته. این قسمت شهر تنها جایی ه که شما آسمانخراش و برج می بینید و بقیه ی شهر ساختمان های حداکثر شش یا هفت طبقه داره. اکثر خونه ها یک یا دو طبقه هستن. سیتی کلا از چهار یا پنج تا خیابون اصلی و چند تا خیابون فرعی تشکیل شده و نسبت به مساحت کل شهر سیدنی٬ زیاد بزرگ نیست. ساختمان های قدیمی و مکان های مشهور سیدنی توی همین قسمت  قرار گرفتن. مثل Queen Victoria Building  ٬ Town Hall ٬ Opera House  ٬ Australian Museum ٬ St. Mary's Cathedral ٬ Sydney Aquarium ٬ Hyde Park ٬ Royal Botanic Gardens ٬  The Rocks و خیلی های دیگه. ترکیب ساختمان های قدیمی و خیلی مدرن که توی سیتی دیوار به دیوار هم قرار گرفتن خیلی جالب و دیدنی ه. گاهی وقتها که دارید توی خیابون هاش قدم می زنید احساس می کنید نوک اون برج های باریک و بلند اون بالا به هم می رسن ٬ چون خیابون ها خیلی باریک هستن و ساختمان ها نزدیک به هم. توی سیتی همیشه سایه است و سرد. آفتاب به پیاده روهاش نمی رسه.

سیدنی شهر بسیار تمیزی ه. هم سیستم مرتب و منظمی برای جمع آوری زباله ها داره و هم ساکنانش فرهنگ شهرنشینی دارن. امکان نداره ببینید که کسی شیشه ی ماشین رو بده پایین و آشغال پرت کنه بیرون. حتی بچه های کوچیک هم آشغال نمی ریزن روی زمین. با اینکه نصف مردم شهر سگ دارن ولی شما با فضولات سگ توی پیاده روها مواجه نمیشید چون صاحبش قبلا جمعش کرده. مثلا ونیز از این لحاظ خیلی افتضاح بود. چند سال پیش که اونجا بودم هر دو متر به دو متر توی پیاده رو به فضولات سگ برمی خوردید و باید چهارچشمی مواظب می بودید که پاتون نره روش. تا جاییکه می دونم ورود سگ و گربه و دیگر حیوانات خانگی به داخل فروشگاه ها و مغازه ها و مرکز خریدها ممنوعه. سیگار کشیدن هم تقریبا همه جا به جز توی خیابون ها و هوای آزاد ممنوعه. چند وقت پیش سیگار کشیدن توی بارها رو هم ممنوع کردن.

سیدنی یه شهر ساحلی ه که زیاد هم ساحل نداره ! چون قسمت اعظم سواحلش سنگی و صخره ای هستن و از آب دریا ارتفاع زیادی دارن. اون معدود قسمت هاییش که ساحل شن و ماسه ای داره هم عمومی ه. تقریبا هیچ خونه ای در سیدنی ساحل شخصی و خصوصی شنی نداره. از سواحل معروفش هم میشه به Bondi Beach ٬ Coogee ٬ Balmoral Beach ٬  Manly Beach و ... اشاره کرد. سیدنی شهر مسطحی نیست و انواع و اقسام سربالایی و سر پایینی ها با شیب های مختلف رو میشه توی کوچه و خیابون هاش دید.  هم نشینی دریا و خشکی و شکل پیشروی آب به داخل خشکی بسیار زیباست. فرودگاه سیدنی تقریبا هم سطح دریاست. باند اصلیش هم درست از لب دریا شروع میشه. خیابان های قدیمی سیدنی باریک هستن. مثل Oxford Street که یکی از خیابان های قدیمی سیدنی ه. این خیابان در محله ی قدیمی Paddington قرار گرفته که پر از کوچه پس کوچه های تنگ و باریک و خانه های باریک تر ه که به تراس معروف هستن. ساختمان های خوشگلی که زندگی کردن توشون یه مقدار زیادی سخته چون عرض شون خیلی خیلی کمه !  این روزها خیابان آکسفورد پر از بوتیک های لباس و کفش گرون قیمت و با کیفیت ه. روزهای شنبه هم بخاطر Paddington Market و همینطور بوتیک هاش و حسابی شلوغه و پاتوق خانمها و آقایون خوش لباس و علاقمند به خرید ه. نوع نامگذاری کوچه ها و خیابان های سیدنی اصلا جالب نیست. چون مثلا توی محله ی پدینگتون حداقل سه تا کوچه ی Bathurst هست که هر کدوم با همدیگه دو تا کوچه فاصله دارن ! کوچه هایی به همین اسم در ۳۰ تا محله ی دیگه هم ممکنه باشه. تابلوهای راهنمای اسم و آدرس خیابان و کوچه هم به جز خیابان های اصلی و بزرگراه ها٬ دقیق و خوانا نیستن. تعدادی شون که اصلا تابلو هم ندارن. به همین دلیل آدرس پیدا کردن گاهی خیلی سخت میشه.

وقتی ما رسیدیم سیدنی ساعت ۶ صبح بود و بخاطر فصل زمستان٬ هوا تاریک. انتظار داشتیم که با یه شهر خیلی بزرگ که از نور چراغ ها در شب می درخشه - مثه تهران - روبرو بشیم. به جاش یه سیاهی مطلق دیدیم که تک و توک چراغی این طرف و اون طرفش روشن بود. دلیلش هم احتمالا باید پراکندگی شهر٬ تجمع ساختمان های اداری در یک نقطه ی مشخص٬ به خواب رفتن شهر ساعت پنج عصر  و  وجود انبوه درختان که نور چراغ ها رو زیر خودشون مخفی می کنن باشه. بله شهر سیدنی از پنج عصر به بعد جنب و جوشی نداره. فروشگاهها و مراکز خرید هر روز ساعت ۵ عصر تعطیل میشن به جز پنجشنبه ها که تا ۹ شب باز هستن. فقط توی سیتی یه رفت و آمدی هست که بخاطر بارها و کلاب هاست. اگر قصد دارید برای شام برید رستوران باید حتما قبل از ساعت نه و نیم خودتون رو برسونید - برای بعضی از رستوران ها زودتر - چون بعدش بهتون غذا نمیدن. بعضی از رستورانها ساعت ۱۰ شب کلا تعطیل می کنن. اگر دنبال جایی برای شب زنده داری می گردید میشه بار کنار اپرا هاوس و محله ی ایتالیایی ها رو توصیه کرد. تا ساعت ۱۲ یا ۱ باز هستن.

وسائل نقلیه عمومی در سیدنی بد نیستن. اتوبوس هاش خیلی وقتها تا ده دقیقه تاخیر دارن ولی خیلی تمیز هستن و ایرکاندیشنینگ خوبی دارن. تاکسی هاش کم هستن و گرون. مترو خوبه و در اکثر نقاط شهر مسیر داره. یه مونوریل هم توی سیتی هست که عملا جای خاصی نمیره ! چهار تا خیابون رو میره و برمیگرده و بیشتر به درد توریست ها می خوره تا اهالی شهر. Ferry یه وسیله ی نقلیه ی دیگه است که خیلی پرطفدار و به درد بخور ه. سیدنی به جز قسمت سیتی٬ کلا ترافیک نداره . رانندگی ها خیلی خوب و با احتیاط ه و راننده ای که ویراژ بده٬ سریعتر از سرعت قانونی حرکت کنه٬ مرتب بوق بزنه یا از راهنما استفاده نکنه یه استثناست. وضعیت پارکینگ اینجا زیاد خوب نیست. توی سیتی و خیابان منتهی به سیتی که جای پارک تقریبا نیست. پارکینگ های عمومی هم خیلی گرون هستن.

شهر پر از انواع و اقسام پرنده هاست. این طوطی های رنگی ٬ طوطی های سفید کاکل زرد ٬ مرغ های دریایی ٬ مرغ آشغالخور و این معدنچی که ما بهش میگیم فضول! به تعداد زیاد و همه جای شهر دیده میشن.

یه شهر مجازی هم اینجا هست که بار زیادی رو از دوش شهر اصلی برمیداره. تمام کارهای اداری٬ بانکی٬ دریافت و پرداخت صورتحساب ها٬ ثبت شرکت و گرفتن انواع مجوزها٬ ثبت نام دانشگاه و انتخاب واحد ها٬ پرداخت مالیات٬ تمدید مجوزها ٬ گرفتن اطلاعات و پیگیری کارها٬ خرید کردن و رزرو کردن و خیلی کارهای دیگه کاملا از طریق اینترنت قابل انجام هستن و هیچ لزومی نداره شما برای انجام دادنشون از پشت میزتون تکون بخورید.

در شهر سیدنی شش دانشگاه هست و دو Campus از دو دانشگاه دیگه که ساختمان اصلی شون خارج از سیدنی ه. TAFE هم چند جای شهر شعبه داره که تقریبا مثل آموزشگاه های فنی و حرفه ای ایران ه و دوره های کوتاه مدت تا دو سال - فوق دیپلم - برگزار می کنه. در هر محله یک کتابخانه ی عمومی وجود داره. سیستم آتش نشانی و پلیس شهر خیلی قوی و سریع ه. سیدنی چند سوپرمارکت بزرگ و زنجیره ای معروف هم داره که توی هر منطقه ای یکی از هر کدومشون پیدا میشه. Woolworths و Coles دو تا از معروف ترین هاشون هستن. فروشگاه های زنجیره ای برای خرید لباس و کفش و لوازم آرایش و غیره - Department Store - هم Myer و David Jones .  مرکز خرید Westfield هم هست که چند جای شهر شعبه داره. دفاتر پست که توی هر منطقه ای پیدا میشن کارهای دیگه ای علاوه بر کارهای معمول پستی انجام میدن. مثلا اینجا اگر بخواهید قبض برق یا تلفن تون رو پرداخت کنید - یا هر قبض دیگه ای - یا باید از طریق تلفن یا اینترنت پرداختش کنید یا در دفتر پست. فرم تقاضای دریافت پاسپورت رو باید از پست بگیرید ٬ همینطور جعبه ی کمک های اولیه رو ! توی هر دفتر پست یک نفر JP هست.  Dymocks و Borders هم کتاب فروشی های زنجیره ای اینجا هستن.  

رانندگی سمت چپ ٬ سوکت های برق این شکلی و سیستم اندازه گیری متریک ه. آبجو و موج سواری و انواع ورزش های آبی شدیدا طرفدار داره. باربکیو راه انداختن در روزهای تعطیل یه سنت ه و همه یه دونه از این باربکیو ها دارن ٬ حالا یه کمی کوچیکتر یا بزرگتر. کتاب خوندن و مطالعه و درس خوندن چندان طرفداری نداره مگر اینکه فرد مورد نظر یه مقداری خون شرقی - ترجیحا چینی یا کره ای یا ژاپنی - توی رگهاش باشه. شاید هم بخاطر آب و هوای بهشتی ه که اکثرا ترجیح میدن فقط زیر آفتاب ولو بشن و کار خاصی انجام ندن.

می خواستم از عکس های خودم که اوریجینال و قابل لمس تر هستن استفاده کنم برای این متن ولی چون من عکسهام رو توی فیلکر میذارم و فیلکر هم در ایران فیل تره ازشون استفاده نکردم. لینک های زیر هم برای اطلاعات بیشتر درباره ی سیدنی گذاشتم ٬ برای اونهایی که علاقه دارن.

آب و هوای سیدنی ٬ Sydney.com.au ٬ CityofSydney ٬ SMH ٬ MyCareer ٬ Seek ٬ Domain ٬ SydneyHotel ٬ Sydneyaccommodation ٬ Flight Center ٬ Transport Info ٬ Auspost ٬ RTA ٬ Sydney Airport ٬ SydneyFerries ٬ GreaterUnion ٬  Where is ٬ ...

برنامه ریزی شهری و جرایم

محقق:مهندس ملکرئیسی

اعتقاد نيرومندي دربارة نا‌كارآمدي برنامه‌ريزي شهري متمركز در بين انديشمندان و كارشناسان شهري وجود دارد كه مطالعات مختلف آن را تأييد كرده‌است. بر اين مبنا گرايش به برنامه‌ريزي محلي و استفاده از برنامه‌ريزي مشاركت‌گرا و از پايين به بالا، هم‌چون ره‌يافتي مشاركت‌گرايانه، جاي برنامه‌ريزي‌هاي اُزاليدي و دستوري از بالا به پايين را گرفته‌‌‌‌است.
روند سريع شهري‌شدنِ گسترة زيادي از فضاهاي جغرافيايي ايران، با تعادل بنيادين و رشد برنامة بنياد در قسمت عمده‌اي از شهر‌ها همراه نبوده است. پديده‌هايي چون اسكان غير‌رسمي، سكونت‌گاه‌هاي حاشيه‌ نشين، محلات خودرو، مساكن خودانگيخته و … از جمله پيامدهاي رشد بي‌برنامه شهرهاي ايران هستند. واقعيت آن است كه گروه‌هايي كه در اين زيست‌گاه‌هاي نامتعارف و نامتعادل مأوا گرديده‌اند به دليل بي‌پناه و بي‌دفاع‌ بودن به صورت جدي در تيررس انگ‌زني‌هاي مختلف و دهن‌كجي‌هاي ناجوانمردانه واقع بوده‌اند ولي مطالعات تجربي كنوني نشان از تأييد نقش مثبت اكثر اقدامات اين اجتماعات دارد. هر‌چند به‌دليل موقعيت و ويژگي‌هاي كالبدي، اجتماعي ـ فرهنگي و اقتصادي اين اجتماعات، زمينه براي گسترش فعاليت جرايم شهري در آنها مهيا است. و تلاش خودجوش و خوداتكاي ساكنان اين سكونت‌گاه‌ها در تأمين مسكن و شغل، ضعف‌هاي مديريت و برنامه‌ريزي مديران شهري را تا حدودي پنهان مي‌سازد. تحليل‌هاي واقع‌بينانه مبتني بر شناخت اجتماعات خودانگيخته، همه بر موفقيت بيشتر و بهتر مشاركت محله‌ در مديريت شهري گواه دارد. زيرا اين اقشار با دوري از زدوبندهاي سياسي ـ اقتصادي و چانه‌زني براي جلب توجه مديريت شهري، به‌طور خوداتكا و مستقل براي رفع نياز‌هاي اوليه‌شان دست به اقداماتي مي‌زنند كه قابل ملاحظه است. از جمله آن‌که به دليل اشتراکات قومي ـ قبيله‏اي بصورت گروهي در ساخت و تهية سکونت‏گاه‏هاي خود گام برمي‏دارند و بدون بهره‏گيري از نظام بيمه و قوانين حمايتي ـ سوبسيدي به مشاغل گوناگون اقدام مي‏کنند، هر چند کارشناسان ناآشنا با طرح ديدگاه‏هاي منفي دربارة اين گونه مشاغل ارزش اقدامات آنها را ناديده مي‏انگارند، ولي مطالعة ميداني در اجتماعات خودانگيخته خلاف اين ادعا را ثابت مي‏کند.
نوشتار حاضر مبتني بر مطالعات ميداني در يکي از اجتماعات خودانگيختة شهر ايلام، به نام محلة بان‏برز است، اين محله در 15سال اخير به دليل مهاجرت روستاييان فقيري که مهاجرت، استراتژي بقايشان است، شکل گرفته است.
بررسي ويژگي‏هاي کالبدي، اقتصادي، اجتماعي ـ فرهنگي و نهادي ساکنان اين محله بر اساس شاخص‏هاي نيازهاي اساسي نشان مي‏دهد که ساکنان اين اجتماعات خودانگيخته، از امکان بالايي براي مشارکت با مديريت شهري در کاهش و چاره‏جويي چالش‏هاي فرارويشان برخوردارند ولي تاکنون به دليل عدم توجه ناديده انگاشته شده‌اند؛ همچنين اين مطالعه نشان مي‏دهد که مشارکت طلبي ساکنان اين سکونت‏گاه‏ها ره‏يافتي مبتني بر واقعيت براي سامان‏دهي محلات خودانگيختة شهري است؛ هر چند از حيث برخورداري از خدمات شهري، محلة بان‏برز بسيار محروم است، تا جايي که سرانة فضاي سبز در آن صفر و از حيث برخورداري از ديگر سرانه‏هاي خدمات اساسي بسيار پايين است. ولي بيش از نود درصد ساکنان، حاضر به مشارکت جدي در حد توان اقتصادي خود با مديران شهري براي کاهش مشکلات محله هستند. بنابراين مي‏توان اذعان کرد که راه پايداري شهري از توسعة محله‏اي مي‏گذرد و اين مهم در نابسامان‏ترين محلات از جمله اجتماعات خودانگيختة بان‏برز نيز تأييد شده است. با توجه به محدوديت منابع در اين محلات مشارکت آنها منبع مهمي براي مديران شهري است.
اين مقاله پس از بررسي و شناخت ويژگي‏هاي يک محلة فقيرنشين مهاجر شهري (بان‏برز ايلام) به توان‏هاي موجود در اين محله پرداخته است. و از اين ره‏گذر به دنبال راهبردي براي توسعة محله‏اي مبتني بر مشارکت ساکنان مي‏باشد. بر اساس نتيجه‏گيري اين مقاله توانمندسازي اين اجتماعات فقط در گرو طرح‏هاي مهندسي و عمراني نيست بلکه توجه به شيبوه‏هاي جلب مشارکت و برنامه‏ريزي مشارکت‏گرا و از پايين به بالا، راهبرد عملي توانمندسازي اين محلة شهري است. ناتواني‏هاي مالي، محدوديت‏هاي فراواني را در اجراي سياست‏ها و برنامه‏هاي خودانگيختة آنها به وجود آورده است، بنابراين در اجتماعات اسکان خودانگيختة شهري، راه چاره‏جويي براي مديران شهري در توسعة محلات خودانگيخته مبتني بر مشارکت طلبي، رسميت بخشيدن به آنها و استفاده از توان‏هاي دروني اين اجتماعات است

جرایم شهری در اهواز

محقق:مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

چکيده: این روندپژوهی  به مطالعه و بررسی منطقه ای و جمعیت شناختی جرایم در شهر اهواز در یک روند دوازده ساله  بين سالهاي 1372 تا نیمه اول سال 1385 می پردازد. جامعه آماری شامل کلیه زندانیان محکوم در این مقاطع زمانی است که تحویل سازمان زندانهای خوزستان شده اند.

 لذا حوزه پژوهش بررسی نسبت وقوع یافته جرائم و بزه در شهر اهواز است. نوع پژوهش  توصیفی و اکتشافی با مطالعه اسنادی آمارها و دادههای خام مرکز آمار و رایانه زندانهای خوزستان است. نتایج تحقیق داده ها و اطلاعات ذیقیمتی به دست داد. تحلیلهایی که محققان براین یافته ها و آزمون فرضیات توصیفی آورده اند نشانگر وضعیت بحرانی و وخیم مناطق حاشیه نشین و فقیر شهر اهواز در شاخصهای توسعه انسانی و  بروز جرم  در این شهر بحرانی می باشد. نکاتی نیز در پایان با عنوان راهکارهای عملیاتی  ارائه شده کهامید است مورد توجه مسوولین قرار گیرد.
واژگان کلیدی:  روند پژوهی دوازده ساله، جرم شناسی، مطالعات منطقه ای، شاخصهای توسعه، جمعیت شناختی و جرم، شهر اهواز

مقدمه
سير جرم در جامعه اهواز شتاب فزاينده‌اي به خود گرفته است و اين رشد در سالهاي اخير از شدت بيشتري برخوردار شده است. همچون ساير پديده‌هاي اجتماعي عوامل متعددي در اين زمينه دخليند كه هدف تحقيق حاضر تعيين تقدم و تأخر آنها و ارائه پيشنهاداتي به دست‌اندكاران در زمينه كاهش آسيب‌هاي ناشي از این شرايط است. هرچند درصد ارائه آمارهای موجود با هدف مقایسه می باشد تا امکان ارزیابی نتایج بهتر صورت پذیرد. 
برمبنای پژوهش توصیفی- اکتشافی ساختار و الگوی جرم شناسی و بزهکاری در شهر اهواز در روندی دوازده ساله 84-1372 و نیمه اول سال 1385 مطالعه می گردد. پژوهشگران معتقدند اثربخشی برنامه ها و سیاستهای منطقه ای و شهری جدا از فاکتورهایی عاملی مثل جرم و بزهکاری، فقر و نابرابری ره به بیراهه است. کشف و توصیف ابتدایی ساختار جرم و بزهکاری شهری، نقطه ای آغازین و حیاتی برای برنامه ریزی شهری و مطالعات شهرنشینی خواهد بود. هدف مهم این مقاله سعی در تحقق این خواسته است و لذا آمارهای ارائه شده فقط جنبه مقایسه ای دارد.
بیان موضوع و سبب شناسی جرایم شهری
محور اصلي تحقيق حاضر چگونگي وقوع جرم و بزه‌كاري در واقع بررسي علل انحراف و ارتكاب جرم است  منظور از انحراف هر رفتاري است كه برخلاف هنجارها و قواعد (رسمي و غيررسمي) پذيرفته شده صورت مي‌گيرد.
هنجار رسمي: شامل تمام  قوانين و مقررات مكتوبي  است كه در صورت نقض آنها با ناقض برخورد قانوني مي‌شود و به اصطلاح ضمانت اجرايي دارد.
هنجار غيررسمي: شامل واكنش آحاد جامعه در برابر زيرپاگذاشتن رسوم و هنجارهاي پذيرفته شده از سوي افراد  است.
بنابراين منظور از جرم و بزه‌كاري هر گونه رفتاري است كه عليه قوانين مصوب صورت پذيرد. بي‌ترديد وقوع جرم و نوسانات كمي و كيفي آن معلول اسباب و عللي است كه درجامعه ايجاد شده است.  اشاره مي‌شود كه گرچه در تبيين علل وقوع جرم و بزهكاري عوامل شخصي و محيطي هر دو مورد توجه قرار گرفته است ليكن فرض كلي بر اين است كه عوامل محيطي نيروي غالب است و عوامل شخصي را تحت تأثير قرار مي‌دهد . تراكم و ناهمگوني جمعيت در مناطق شهري و سست شدن پيوندهاي كنترل اجتماعي به ويژه از بعد غير رسمي آن مي‌تواند برخي علل و اسباب وقوع جرم را فراهم مي‌كند.
 از خصوصيات زندگي شهري تحول سريع و مقاومت اندك در برابر ايده‌ها و باورها و اعتقادات جديد است. فرد با گروه‌ها ، انجمنها و دسته‌جات مختلف با ارزشهاي متفاوت روبروست. در شهرها پيروي از مد و سليقه‌هاي جديد مؤيد اين امر است كه ارزشها از ثبات و پايداري برخوردار نيست. ديگر ويژگي برجسته زندگي شهري تحرك مكاني  افراد است بزرگي اجتماعات و مؤسسات شهري باعث خدشه‌دار نمودن فرد است. فرد در چنين محيطي احساس ناشناس بودن و بيگانه‌بودن مي‌نمايد اين جابجايي‌ها روابط همسايگي‌ را تضعيف مي‌كند. فردي كه دچار چنين تحركي است و به طور مداوم تماسهاي خود را تغيير مي‌دهد ممكن است خود را تنها و منزوي بيابد و در بزرگسالي از داشتن دوستان جديد محروم باشد تازه‌ واردين به شهرها (مهاجرين )، سالمندان و  مجردها  ممكن است در بناي روابط صميمانه عاجز بمانند و بخشهايي از اجتماعات منزوي و تنهاي جمعيت را تشكيل دهند. به هر حال جابجا شدن افراد از مكاني به مكان ديگر كه رواج زيادي پيدا كرده آنها را از نظارت همسايگان و نزديكان فارغ مي‌سازد در اين وضعيت امكان داردكه فرد به حسن شهرت خود پايبند نماند. در نتيجه احتمال انحراف در چنين افرادي بيشتر عيان مي‌شود در رابطه با تغيير مكان از روستا به شهر عقايد نو و متحول شهري با عقايد ثابت و مطلق روستاييان سازگاري ندارد. در اين موارد احتمال ترديد و كشمكش دروني افزايش يافته و احتمال كجروي فزوني مي‌يابد . غالباً كودكان خانواده‌هاي مهاجر بيش از والدين خود دچار اين سرگرداني و هرج و مرج ارزشي هستند.
بر اين اساس مي‌توان برخي علل و اسباب وقوع جرم در جامعه به شرح زير خلاصه كرد:
رشد شهرنشيني
اصلاحات ارضي در دهة 1340 و ركود كشاورزي و گسترده‌تر شدن شكاف نابرابري شرايط زندگي بين شهر و روستا ، امواج حركتهاي جمعيتي و مهاجرتهاي انبوهي روستاييان به شهرها را سريع‌تر و سنگين‌تر ساخته و بر ميزان ناهمگوني زندگي شهري و سست شدن بعضي پيوندهاي كنترل اجتماعي افزوده است.
وقوع جنگ تحميلي و نابساماني‌هاي پيامدي آن دامنة وقوع جرم را گسترده‌تر كرده است.
علاوه بر همة‌موارد فوق در استان خوزستان نامتقارن بودن سه الگوي شهري، روستايي و عشايري زمينه ناهمگوني را در اين منطقه و به ويژه مناطق شهري گسترده‌تر ساخته است  همچنين سابقه تاريخي صنعت نفت در قرن اخير، گسترش صنايع نوين در چهار دهه اخير ، دامنه ناهمگوني ، فاصله طبقاتي و تمايزهاي قومي را وسيع‌تر نموده است.
شرايط جغرافيايي و جمعيت استان
طبق آمار سازمان مديريت و برنامه‌ريزي شهرستان اهواز با مساحت 7/7924 كيلومتر مربع داراي سه بخش، 5 شهر و 12 دهستان مي‌باشد كه در تحقيق حاضر جمعيت منطقه شهري اهواز موردنظر بوده است و جمعيت منطقه شهري اهواز هم 1110504 نفر مي‌باشد.

**ميانه سني: (سن 50 درصد يا نيمي از جمعيت زير اين رقم و 50 درصد هم بالاي اين رقم قرار دارد.)
به اين ترتيب نيمي از جمعيت شهر اهواز زير 18 سال و نيمي از جمعيت بالاي اين رقم قرار دارد بر اساس جدول فوق جمعيت شهر فوق‌‌العاده جوان بوده و اين امر در زمينه گرايش به جرم تأثير كلي دارد، چرا كه معلوم شده است جوان بودن جمعيت كه همراه با كمبود تجربه و هيجان‌خواهي اين گروه مي‌باشد جزء عوامل سوق دهنده به سوي ارتكاب جرم مي‌باشد.
يكي از هدف‌هايي كه در اين پروژه دنبال مي‌شود بررسي رابطه بين اختلاف امكانات رفاهي و خدمات شهري در مناطق مختلف و به دنبال آن تفاوت آمار جرائم موجود در مناطق مي‌باشد لذا براي به دست آوردن اين اطلاعات از سازمان‌هايي مثل تربيت‌ بدني، شهرداري، سازمان تبليغات اسلامي و ادارة‌ ارشاد اسلامي كمك گرفته شد. هدف تعيين عواملي بود كه مي‌توانستند عاملي براي ارتكاب جرم باشند در واقع در اين پروژه سعي شد كمبودهايي را كه احياناً در مناطق مختلف وجود دارد و عاملي براي ارتكاب جرم است را تشخيص داده و براي پيدا كردن راهكار ارائه شود لذا براي دسترسي به اين هدف بايد مبنايي براي تفكيك مناطق مختلف شهرستان اهواز پيدا مي‌شد كه اين مبنا بتواند مناطق را از حيث تفاوتها و شباهتها جدا كند در اين راستا چند ارگان در نظر گرفته شد كه طبقه‌بنديهايي به شرح ذيل براي تفكيك مناطق دارند :
پاسگاه‌هاي سطح شهرستان
مناطق شهرداري
مناطق آموزش و پرورش
ادارة امور اقتصاد و دارايي
اداره پست 
  در اين بين تنها ارگاني كه يك مبناي واضح مشخص براي تفكيك در دست داشت ادارة امور اقتصاد و دارايي بود كه اين شاخص قيمت زمينها، وضع مالي مردم و تا حدي هم اختلاف فرهنگي بين مردم را در برمي‌گرفت بر اين اساس شهر به سه قسمت پايين شهر، ميان‌ شهر، بالاي شهر تقسيم شده است.
روش شناسی پژوهش
سوالات تحقيق
چنانچه فرصتهاي دسترسي به اهداف قابل قبول به گونه‌اي ناعادلانه و توأم با تبعيض توزيع شود آیا دست زدن به اعمال خلاف قانون و ناهنجار از سوي افراد محروم از امكانات افزايش مي‌يابد؟
در گروه‌ها و موقعيت‌هايي كه انسجام اندكي وجود دارد آیا امكان وقوع انحراف بيشتر است؟
در وضعيت‌هايي كه كنترل اجتماعي (رسمي و غيررسمي ) ضعيف شود آیا ميزان انحراف بالا مي‌رود؟
دگرگوني‌هاي اقتصادي و اجتماعي سال‌هاي اخير موجب گسترش نابساماني‌هاي اجتماعي در برخي از جنبه‌هاي زندگي شده؛ پس آیا می تواند زمينه ای را براي وقوع جرم فراهم نماید؟
آیا محروميت از دستيابي به فرصت‌هاي اجتماعي می تواند باعث انحراف از هنجارهاي رايج شده و زمينه ای برای تحقق جرم فراهم مي‌گردد؟
جرم يك رفتار اكتسابي است؛ پس آیا  شرايط زندگي و شبكه تعامل فرد در ارتكاب وي به جرم نقش تعيين‌كننده دارد؟
از آنجا كه عوامل فردي و اجتماعي هر دو مي‌تواند در وقوع جرم و بزهكاري اثر تعيين كننده داشته باشند منطقي است كه در تحليل و تبيين جرم و بزهكاري هر كدام از اين دسته عوامل را به عنوان زمينه فرضيه‌سازي درنظر گرفته و به تعامل اين دو دسته از عوامل بپردازيم:
فرضيه‌هاي تحقيق
فرضيه 1 : ميزان جرم و بزهكاري با امكانات آموزشي-فرهنگي و ... هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 2: نوع بزه انتسابي با امكانات آموزشي –فرهنگي و ... هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 3: ميزان جرم با امكانات مالي و پايگاه اجتماعي هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 4: ميزان جرم در گروه‌هاي سني متفاوت تغيير مي‌كند.
فرضيه 5: ميزان جرم در افراد مجرد بيش از افراد متأهل است.
فرضيه 6: نوع جرم در گروه‌هاي سني متفاوت تغييرمي‌كند.
فرضيه 7: ميزان جرم و بزهكاري با سطح سواد شخص رابطه دارد.
فرضيه 8: ميزان جرم در افراد فاقد ثبات شغلي بيش از افراد ديگر است.
فرضيه 9: ميزان جرم در مناطق مختلف شهر متفاوت است.

جامعه آماري
جامعة تحت مطالعه شامل كل افراد محكوم ورودي به زندان و مناطق سكونت آنها است كه در اهواز طي سالهاي 1372 تا 1384 ونیمه اول سال مرتكب جرم شده‌ و از طرف دادگاه محكوم شناخته شده‌اند تعداد اين مجرمين 55237 نفر مي‌‌باشد كه در  زندانهاي  سپيدار، كارون و كانون اصلاح و تربيت به سر برده‌اند.
یافته ها و داده های آماری
1. مطالعات منطقه ای جرایم:
با توجه به سالهاي مورد بررسي كه سالهاي 84-72 و نیمه اول سال 1385مي‌باشد تقسيم‌بندي قديم شهرداري استفاده شده زيرا شهرداري تقسيم‌بندي جديد را از اواخر سال 1381 و اوايل سال 1382 مورد اجرا گذاشته است. كه منطقه‌هاي 6 ، 7 بهره‌برداري شده و منطقه 8 در حال مطالعه است. لذا مبناي منطقه‌ها را همان 5 منطقه سابق در نظر گرفتيم.
شاخص تعداد مجرم به 100 هزار نفر: اين شاخص به لحاظ ايجاد قابليت مقايسه بين مناطق صرف نظر از جمعيت آنها ارزش زيادي دارد. لازم به ذكر است براساس اعلام سازمان زندانهاي ايران در ايران به ازاء هر100 هزار جمعيت 257 نفر زنداني وجود دارد. و در ساير كشورها مطابق سال 1997 به قرار جدول زير است (اداره كل زندانهاي خوزستان 1379:8):

تقسيم بندي شهر اهواز با توجه به نودار بالا به شرح زير است:
ناحيه پايين شهر شامل : عامري ، كمپلو جنوبي، سپيدار، زرگان ، كوت‌عبدالله ، نهضت‌آباد، آخر آسفالت
ناحيه ميان شهر شامل: گلستان، پادادشهر، باهنر، كيان آباد، مركز شهر، سلطان‌منش.
ناحيه بالاي شهر: كيان‌پارس، كوي ملت ، زيتون كارمندي، امانيه ، كوي نفت.
با توجه به تقسيم‌بندي فوق جدول و نمودار حاكي از آن است كه وضعيت اقتصادي، اجتماعي يك عامل تعيين كننده و مهم درگرايش فرد به جرم است. زندگي در محيط فقير با ويژگيهاي تراكم جمعيت، فقدان امكانات تفريحي ، هنري، فرهنگي، ورزشي و .... سوق دهنده فرد به سوي جرم مي‌باشد. البته برخي جرائم خاص محلات مرفه است كه در جاي خود به آن اشاره مي‌شود.
آنچه كه به وضوح مشخص است رقم بسيار بالاي ارتكاب جرائم بين قشر ضعيف جامعه است. اين رقم بالا مي‌تواند ناشي از علل زيادي باشد كه بعضي از آن‌ها كاملاً روشن و بعضي ديگر هم پنهان است. در منطقه‌بندي مشاهده مي‌كنيم  بعضي از مناطق كه از نظر اقتصادي و فرهنگي اختلاف واضحي با مناطق ديگر دارند همجوار هستند.  همين همچواري اين دو گروه كاملاً متفاوت مي‌تواند يكي از علل عمده جرم‌خيزي در منطقه ضعيف‌تر باشد چرا كه بر اساس فرضيه‌هاي علل ارتكاب جرم  معلوم شده است كه توزيع نامتقارن امكانات و عوامل دستيابي به آرزوها و اهداف باعث تشديد عوامل ارتكاب جرم مي‌شود. كه با توجه به آمار  و داده‌هاي مطالعه حاضر چنين فرضيه‌اي در اينجا صدق مي‌كند.
براي بررسي فرض « نسبت جرم در مناطق سه گانه كه از نظر مالي تفكيك شده‌اند، متفاوت است»  از تعداد مجرمين و تعداد جمعيت سال 80 به عنوان نمونه استفاده شد. جمعيت  به صورت برآورد تعداد خانوارها از طريق كد پستي گشتهاي اداره پست محاسبه گرديد.
با توجه به جدول فوق ملاحظه مي‌كنيم نسبت جرم در مناطق پايين شهر تقريباً دو برابر مناطق ديگر شهر است كه تفاوت اين نسبت ها در ظاهر عامل توان مالي را دخيل ميداند چه بسا با بررسيهاي انجام شده در رابطه با وجود امكانات فرهنگي ، ورزشي، و... اغلب اين امكانات نياز به سرمايه گذاري دارد كه براي راه اندازي بعضي اماكن مثل اماكن ورزشي كه بخش خصوصي سهم عمده اي دارد سرمايه گذار مناطقي را براي سرمايه گذاري برمي گزيند كه احتمال استقبال بيشترو به دنبال آن سود بيشتر مي رود كه اين مناطق اغلب محلات ثروتمند را شامل ميشود.
 براساس مندرجات جدول فوق جرمي كه در رأس قرار دارد مواد مخدر مي‌باشد. اين امر با شرايط جامعه و كشور  و پژوهشهاي اسدالهي1384 و براتوند 1384هماهنگ است كه مطابق برخي آمارها بيش از 2 ميليون معتاد اعم از زن و مرد در كشور وجود دارد.(فرخاك 36:1378) جرم بعدي شرارت مي‌باشد كه قريب به 20 درصد موارد را شامل مي‌شود ، سرقت با 17 درصد در مرتبه سوم قرار دارد كه ارتباط نزديكي با مواد مخدر دارد جرائم بعدي شامل منكرات ، جرائم مالي وساير موارد است وجود 2 درصد قتل اعم از عمد و غيرعمد حاكي از مخاطرات ناشي از اين شرايط براي جامعه است.
مواد مخدر : منظور از مواد مخدر بيشتر ترياك، هروئين، حشيش و نظاير اينهاست و مجرمين مواد مخدر هم كساني هستند كه به مبادله و نگهداري يا مصرف مواد فوق يا همة موارد مبادرت مي‌ورزند .
سرقت: سرقت عبارت است از ربودن مال ديگر به طور پنهاني.
سرقت مسلحانه: سرقت با استفاده از اسلحه و ....
شرارت: نقض حقوق اساسي ديگران ( آدم ربايي ، تهديد، ايراد ضرب و جرح و نزاع دسته‌جمعي و ... )
جرائم مالي: جعل اسناد،صدور چك بلامحل،رشوه ، اختلاس و...
جعل و تزوير: ساختن نوشته يا سند يا چيز ديگري برخلاف حقيقت يا ساختن مهر يا امضاي اشخاص رسمي يا غير رسمي به قصد تقلب. خراشيدن يا تراشيدن يا قلم بردن يا الحاق يا محو يا اثبات يا سياه كردن يا تقدم و تأخير تاريخ سند نسبت به تاريخ حقيقي يا الصاق متقلبانه نوشته‌اي به نوشتة ديگري يا به كار بردن مهر ديگري بدون اجازه صاحب آن و نظاير آن.
همانطور كه از نمودار بالا پيداست بيشترين فراواني مربوط به مواد مخدر است و بعد از مواد مخدر،  شرارت بيشترين فراواني را به خود اختصاص داده است. نكته‌اي كه در بررسي داده‌ها به آن برخورديم در مورد سطح سواد مجرمين جرائم مالي و منطقة سكونت‌شان بود كه درصد زيادي از مجرميني كه با سطح سواد بالاتر از ديپلم بودند و اغلب در مناطق بالاي شهر هم سكونت داشتند به جرم جعل، رشوه و اغلب موارد چك بلامحل به سر مي‌بردند. اين گونه جرائم را به اصطلاح «يقه سفيد» مي‌گويند. به اين معني كه مرتكبين آنها عمدتاً افراد باسواد و طبقه متوسط و بالاتر مي‌باشند (ضرابي 29: 1377).
با توجه به جدول فوق مشاهده مي‌شود كه تقريباً 46 درصد از افراد در رده سني نوجوانان و جوانان (زير 18 سال تا 25 سال) قرار دارند(قنبر : 7:1377) كه اين رقم، رقمي بسيار نزديك به ميانة جمعيت اين شهر كه 18 سال مي‌باشد، است و اين حاكي از جوان بودن جامعة مجرمين اين شهر مي‌باشد.
با توجه به تعداد افراد و تأكيدي كه روي جواني جمعيت مي‌شود در بعضي موارد رده‌هاي سني را كه مي‌توان به عنوان رده سني جوان به شمار آورد ادغام كرديم كه نتيجه به طور واضح‌تر و روشن‌تر به خواننده القاء شود اين تقسيم‌بنديها يك امر سليقه‌اي است كه با توجه به نظر محقق انجام مي‌شود.

با توجه به جدول رده سني مجرمين و نمودار آن رابطة معني‌داري بين ميزان ارتكاب جرم و سن وجود دارد. با توجه به آنچه كه در داده‌ها مشاهده مي‌كنيم افرادي كه در سنين جواني قرار دارند بيش از افراد مسن در معرض ارتكاب جرم هستند. البته اين رابطه فقط معلول متغير سن نيست بلكه متغيرهاي عمده‌اي مانند شغل و موقعيت اجتماعي مجرم نيز در اين امر دخيل هستند كه مورد توجه قرار گرفته و رابطة آنها با مقوله جرم بررسي شده‌اند كه در ادامه خواهد آمد، به ويژه آنكه بخش قابل توجهي از مشاهدات وابسته به قشر ضعيف شهر هستند.
 از آنجا كه بنا به برخي نظريه‌ها ارتكاب جرم مستلزم گذر از مرز ناكامي است طبق مضامين روانشناختي افرادي بيشتر ناكام مي‌شوند كه دسترسي به ابزار رسيدن به هدف بر روي انها بسته است و اين بيشتر معضل افراد مربوط به طبقات پايين جامعه است(نبوي 1374:30)
تقريباً 63 درصد از مجرمين سوادي در حد خواندن و نوشتن دارند و در بررسي علل جرم همين عامل تحصيلات افراد خانواده مي‌تواند دخالت غيرمستقيم داشته باشد به طوري كه سطح فرهنگي خانواده، نوع رفتار ، طرز برخورد افراد در جامعه و ......  به سواد و ميزان تحصيلات آنها هم بستگي دارد و همچنين ميزان آگاهي افراد از پيامدهاي جرم نيز مي‌تواند به تحصيلات جرم نيز مرتبط مي‌باشد.(رك: پژوهش اسدالهي 1384)در حالي كه 13% كودكان لازم‌التعليم از نعمت تحصيل محروم و از هر 100 دانش‌آموز در سال اول ابتدايي 3 نفر وارد دوره راهنمايي نمي‌شوند.( ميرزايي  1380:13).
اكثر مجرمين در رده سني 32 سال هستند (تقريباً 70 درصد ). دوم سن ازدواج در جامعه طي سالهاي گذشته به شدت افزايش يافته كه اين امر ناشي از افزايش بيكاري ، مشكلات مالي و موارد مشابه است.
مطالعات تطبیقی جرم شناسی – جمعیت شناختی مجرمان اهوازی
با توجه به جدول فوق ، تقريباً 70 درصد از مجرمين درگروه سني نوجوان و جوان   (32-18 و 25-18 و زير 18 سال )قرار دارند كه  جزء جمعيت  جوان به حساب مي‌آيند كه اين رقم كاملاً طبق توزيع سني جمعيت در سطح شهر اهواز مي‌باشد چرا كه بنابر توزيع سني جمعيت بيشتر از 50 درصد از جمعيت كل را جوانان تشكيل مي‌دهند كه اين درصد زياد مجرمين نسبت به بقيه گروه‌هاي سني مي‌تواند حاكي از ويژگيهاي خاص دوران جواني باشد كه افراد به علت توانايي بيشتر نسبت به ديگر افراد جامعه و همچنين نوعي برتري طلبي و حس نشان دادن قدرت بيشتر در معرض ارتكاب چنين جرمي قرار دارد. نتايج اين جدول همسو با داده هاي پژوهش براتوند و اسدالهي در سال 1384  با موضوع كودك آزاري و رفتارهاي والدين مي باشد.
حدود 63 درصد افراد نمونه كه شامل گروه سني 32-18 سال هستند به جرم مواد مخدر در زندان به سر مي‌برند كه اين رقم نيز با توجه به جوان بودن جمعيت دور از واقعيت نيست. نكته قابل توجه وجود يك گروه تقريباً 5 درصدي افراد زير 18 سال است كه ضمن كم بودن به نسبت جامعه معتاد گوياي همة واقعيت نيست چرا كه تعداد زيادي از نوجوانان به دلايلي چون حمايت خانواده، رأفت مسئولين و ... وارد زندان نمي‌شوند.
تقريباً 82 درصد از نمونه مورد نظر به جرم سرقت دستگير شده‌اند اين امر يكي از دلايل مهم ايجاد ناامني و نيز احساس ناامني در جامعه است . در مواردي احساس ناامني حتي بدتر از ناامني واقعي است، چرا كه مبنايي براي رفتار فرد خواهد بود.
80 درصد افرادي كه مرتكب سرقت مسلحانه شده‌اند در گروه سني 32-18 قرار دارند كه اين جرم نيز مانند ساير جرمها بيشتر مرتكبين آن در همين گروه سني قرار دارند و كمترين ميزان به گروه 53 به بالا مربوط است كه با توجه به ماهيت اين جرم دور از انتظار نيست . اصولاً معلوم شده است از دهة چهارم به بعد اين فعاليت‌هاي ضد اجتماعي رو به كاهش است و اين مشكلات تخفيف مي‌يابد.(نيكخو 1381:1052)
بيشترين ميزان جرم مورد بحث مانند ساير جرائم در گروه سني 32-18 (56 درصد) قرار دارد و كمترين ميزان آن به گروه سني 60 سال به بالا مربوط مي‌شود كه با توجه به كهولت سن اين امر دور از انتظار نيست.
بيشترين درصد ارتكاب اين جرم مربوط به گروه سني 32-25 و بعد از اين گروه سني مربوط به گروه 46-39 سال مي‌باشد طبق بررسي نمونه بيشتر افرادي كه با اين جرم وارد زندان مي‌شوند افرادي داراي مشاغل خاص مانند: راننده، كارگر ساختماني و .. مي‌باشند و همچنين جواناني كه به علت بي‌احتياطي در رانندگي مرتكب چنين جرمي مي‌شوند.
   اين جرم نيز  همانند ساير جرمها در محدودة سني 32-18 سال با 80 درصد بيشترين افراد را در برمي‌گيرد. ايران با داشتن تركيب سني 5/17سال دومين كشور جوان دنياست(قنبر: 8:1377) كه قشر جوان و نوجوان با روحيه هيجاني و احساسي خود توانسته‌اند ساختار اجتماعي كشور را تغيير دهند كه اين تركيب سني با تركيب سني شهر اهواز كه 18 سال مي‌باشد تقريباً مطابقت دارد.براساس آمارهاي ارائه شده بيشترين پرونده جرائم مربوط به گروه سني 15 تا 22 سال بوده است و كمترين جرائم مربوط به كودكان پايين 15 سال است بنابراين در سنيني كه كودك بيشتر در كنار خانواده قرار دارد كمتر مرتكب جرم مي‌شود پايين بودن هزينه جرم دليل اصلي تكراري شدن آن است.(1382: 6)
جرائم مالي برخلاف ساير جرائم بيشترين درصد را در گروه سني 46-25 سال به خود اختصاص داده است كه تقريباً 64 درصد كل  نمونه را مرتكبين اين جرم دربرمي‌گيرد. با توجه به ماهيت اين جرم كه به اعتبار و تجربه و در محيط‌هاي كاري به سابقه و مهارت بستگي دارد عمدتاً گروه سني مذكور را در برمي‌گيرد كه دور از واقعيت نيست.

5. مطالعات اقتصادی جرایم در شهر اهواز: شغل
گروه‌بندي مشاغل
گروه 1:كاركنان مشاغل علمي ، حرفه‌اي، تخصصي ( از قبيل مهندس ، پزشك، قاضي، وكيل، معلم، هنرمند و ...)
گروه 2: مديران. كارمندان عالي رتبه اداري( در بخش خصوصي يا دولتي).
گروه 3: كارمندان اداري، دفتري و مشابه در سطوح مختلف( سرپرست كارمندان دفتري، رئيس قطار، بايگاني و ...)
گروه 4: فروشندگان و كاركنان بازرگاني( مديران عمده فروش و فروشندگان ، پيمانكاران و ...)
گروه 5 : كاركنان امورخدماتي ( مدير مهمان خانه ، آشپز، قصاب، سرايدار، خدمتكاران، آرايشگر، دلال، .... )
گروه 6: كشاورزان ، دامداران ، جنگلداران ، ماهيگيران و ....
گروه 7: معدن‌چيان و كاركنان مشابه
گروه 8: كاركنان حمل و نقل (راننده ، كمك راننده ... ).
گروه 9: كاركنان صاحب فن و سازنده( ريخته‌گر، بنا، نجار، خياط، در و پنجره‌ساز  و ... )
گروه 10: كاركنان تعميركار و تأسيسات و كارگران توليدي ( برقكار، لوله‌كش، نقاش،‌ مكانيك، جوشكار و ...)
گروه 11: محصلان،
گروه 12: مشاغل نظامي
گروه 13: آنهايي كه در هيچ يك از گروه‌هاي ديگر نمي‌گنجد( بيكار، بازنشسته ، خانه‌دار).
توزيع شغل مجرمين توزيعي كاملاً نامتقارن است به طوري كه افراد داراي ( تعميركار، كاركنان امور خدماتي، بيكار يا بازنشسته ، كاركنان حمل و نقل) عمدتاً افرادي هستندكه اول ثبات شغلي ندارند ، دوم محيط‌هاي كاري‌شان اغلب محيط‌هايي غير استاندارد و مستعد بعضي جرمها مثل اعتياد مي‌باشد كه موارد مشابه درجداول زير بررسي مي‌شود.

بيشترين درصد  (41 %) مواد مخدر به خود اختصاص داده است كه به علت محيط‌هاي كاري غير استاندارد و مستعد چنين جرمي اين افراد اكثراً مرتكب اين جرم مي‌شوند. در مقايسه با اين جدول ، جدول فراواني افراد داراي كد شغل 1 ( كاركنان مشاغل تخصصي، علمي، حرفه‌اي) را بررسي مي‌كنيم.
در اين گروه شغلي بيشترين درصد (30%)  را جرائم مالي به خود اختصاص داده‌اند. در عين حال جرمي مثل شرارت ، به نظر مي‌رسد به نوعي در فرهنگ و روابط اين شهر نهادينه شده است چرا كه افراد باسواد و متخصص نيز تا حد زيادي متكي به آن شده‌اند. همچنين سرقت نيز در ردة بعدي قرار دارد كه اهميت كار بيشتر در ارتباط با گروه‌هاي هدف را نشان مي‌دهد. بيشترين فراواني مربوط به جرمهاي شرارات و سرقت ( 5/31% ، 5/32% ) است كه افراد جوان جامعه را در برمي‌گيرد.

آزمون فرضیه های پژوهش
با توجه به داده هایی كه تاكنون ارائه شد؛ نتايج زير در مورد رد يا قبول فرضيه‌ها حاصل شد :
فرضيه2: نوع بزه ارتكابي با امكانات آموزشي-فرهنگي و ...... هر منطقه رابطه دارد. اين فرضيه رد نمي‌شود چرا كه اكثر مجرماني كه در مناطق مرفه (با امكانات خوب ) زندگي مي‌كنند اكثراً مچرماني يقه سفيد هستند.
فرضيه4: ميزان جرم در گروه‌هاي سني متفاوت تغيير مي‌كند: اين فرض رد نمي‌شود چرا كه با بررسي نمونه‌ها مشاهده كرديم كه ميزان جرم در گروههاي سني متفاوت متغير است به اين ترتيب كه جرم از گروه سني نوجوان، شروع در جوانان به اوج خود مي‌رسد و در سنين پيري نزول پيدا مي‌كند.
فرضيه5 : ميزان جرم در افراد مجرد بيش از افراد متأهل است: اين فرض را نمي‌توان پذيرفت چرا كه درصد مجرمين در اين دو گروه تقريباً برابر است .
فرضيه 6: نوع جرم در گروه‌هاي سني متفاوت تغييرمي‌كند. اين فرض رد نمي‌شود چرا كه بعضي از جرمها مثلاً شرارت فقط خاص گروه سني خاصي مثلاً افراد نوجوان كه اكثراً محصل هستند است.
فرضيه 7: ميزان جرم و بزهكاري با سطح سواد شخص رابطه دارد. اين فرض رد نمي‌شود چرا كه به طور بديهي افرادي كه داراي تحصيلات بالاتري هستندكمتر مرتكب جرم مي‌شوند.
فرضيه 8: ميزان جرم در افراد فاقد ثبات شغلي بيش از افراد ديگر است. اين فرض هم رد نمي‌شود چرا كه نوع شغل يكي از متغيرهايي است كه علل ديگر بروز جرم را به همراه دارد.
فرضيه‌هاي 1 و9 و 3 را با در نظر گرفتن نمونه‌اي از سال 80 بررسي مي‌كنيم
فرضيه 1 : ميزان جرم و بزهكاري با امكانات آموزشي-فرهنگي و ... هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 2: ميزان جرم با امكانات مالي و پايگاه اجتماعي هر منطقه رابطه دارد.
فرضيه 8: ميزان جرم در مناطق مختلف شهر متفاوت است.
در اين تحليل چهار متغير تراكم جمعيت هر منطقه ، جمعيت جرم ، وضعيت مالي، امكانات آموزشي-فرهنگي در نظر گرفته شد كه ازميان اين چهار متغير، متغير جمعيت جرم را به عنوان متغير وابسته در نظر گرفتيم و بقيه را به عنوان متغيرهاي مستقل تا ميزان تأثيرگذاري سه متغير را درميزان جرم هرمنطقه تعيين كنيم كه از اين ميان دو متغير تراكم جمعيت و وضعيت مالي به عنوان متغيرهاي معني‌دار شناخته شده‌اند.

پيشنهادات
گسترش امكانات فرهنگي، آموزشي، تفريحي و هنري در محلات فقيرنشين با هدف كاهش آمار بزهكاري اين مناطق
تلاش براي تحت پوشش قرار دادن كودكان محروم از تحصيل با عنايت به اينكه سوادآموزي نقش مهمي دركاهش جرم دارد.
آموزش آحاد جامعه در جهت كنترل جمعيت به منظور اصلاح هرم سني و متعادل سازي توزيع سني جمعيت
گسترش آموزش فني حرفه‌اي با عنايت به اينكه فقدان تخصص يك عامل گرايش به چرم است
آموزش مهارت‌هاي زندگي و نحوة مقابله با مشكلات در محلات فقيرنشين به جوانان به عنوان يك عامل بازدارنده، از ارتكاب جرم.
آموزش روش‌هاي تربيتي به والدين در مورد نحوة ايجاد ارتباط با كودكان و بخصوص نوجوانان با عنايت به اين كه بسياري از مشكلات بزهكاران ناشي از برخوردهاي نامناسب خانواده است.

 عبدالاحد ملکرئیسی

آسيب شناسي و راهكارهايي براي مديريت پروژه هاي شهري مطالعات موردي مقايسه اي برج ميلاد و برج كوالالامپورمالزيFulltet

محقق:مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

سال هاست كه فرايند پروژه هاي شهري از طراحي تا اجرا و بهره برداري دچار مشكلات و مسائل عديـده اي مي با شد . از مهمترين آنها عدم تعريف مناسب عوامل و طرفين اجراي پروژه و جايگـاه و وظـايف آن بـصورتي نهادينه و پايدار است .
عدم وجود مديريت شهري منسجم، يكپارچه و كارآمد بعنوان نهاد فرادست جايگاه كارفرمـايي پـروژه هـاي شهري كه سياست گذاري كلان و تأمين مالي پروژه را به عهد ه دارد از مهمترين مشكلات اين حوزه مي باشد . محدوديت هاي مالي، عمر كوتاه مديريتي در حوزه مديريت شهري، اختلاف سليقه و ديدگاه هر يك از مديران در دوران مديريت خود نسبت به چگونگي اجراي پروژه ها و اولويت بندي آنها، نبودن نظام و برنامـه هـاي از پيش تعريف شده براي اف زايش مسئوليت پذيري مديران شهري در قبال پروژه ها از نظر مالي و زماني از جمله مواردي هستند كه مشكلات مربوط به اين حوزه را تشديد مي نمايد . عدم اعتماد وتقويت پيمانكـاران اصـلي وGC ، ايجاد محدوديت و برخوردهاي فراتر از قرارداد براي پيمانكاران، عدم وجـود مقـررات و شـر ايط پيمـان ويژه پروژه هاي شهري براي تدقيق وظايف و نقش طـرفين پيمـان از ديگـر مـشكلات پـروژه هـاي شـهري مي باشد . بارزترين تفاوت شهرهاي توسعه يافته با ديگر شهرهاي جهان در اجراي پروژه هاي عظـيم شـهري اسـت . طراحي و اجراي پروژه هاي مذكور با كيفيت مناسب و در زماني معقول ب ه بسياري از نياز هاي شهر پاسخ مي دهد . از جمله پروژه هاي موثر در توسعه شهري، برج ها مي باشند . برج ها يك يادمان و نشانه شهري محسوب مي شوند . علاوه بر اينكه مي تواند نمادي از توسعه يافتگي شهرها باشند از نظر اقتصادي، زيبايي شناختي و عملكردي براي شهر بسيار حائز اهميت هستند . تجمع و زندگي ميليون هـا شـهروند در مگـالاپليس هـا بـدون ساخت برج ها امكان پذير نمي باشد . اين برج ها از نظر عملكـردي بـه انـواع مختلـف مـسكوني، خـدماتي و ارتباطي - مخابراتي و . . . تقسيم مي شوند . امروزه گرانترين پروژه هاي شهري ساخت برج هاي مذكور مي باشد و بس ته بـه نـوع آن بـه ميلياردهـا دلار سرمايه و مشاركت شركت هاي تخصصي خدمات مطالعات مهندسي و پيمانكاري نياز دارد . از آنجا كـه پـروژه هاي شهري در دوران معاصر از ماهيت اجرايي ديگري برخوردارند و داراي پيچيـدگي هـاي ناشـي از ارتفـاع، تكنولوژي، تخصص نرم افزاري، زيبايي شناسي مي باشند و از سويي به عنوان يك ضـرورت شـهري مطـرح هستند لذا مطالعه در سياستگذاري و مديريت پروژه هاي مذكور و تدوين الگو هاي اجرايي مناسب و كارآمـد از
مهمترين ضروريات مديريت شهري در كشور مي باشد . آسيب شناسي فرايند انجام پروژه هاي شهري از منظر جايگاه، وظايف و نقش كارفرما، مشاور و پيمانكـار از مهمترين اهداف اين نوشتار مي باشد . متدولوژي اين مقاله علمي براي دستيابي به اهداف مذكور بر پايه مطالعه موردي و مقايـسه بـا نمونـه هـاي مشابه استوار است . به اين ترتيب كه پس از ارائه مقدمه ، طرح مساله مي نمايد سپس به ارائه تعـاريف، م بـاني نظري و ادبيات حوزه مذكور مي پردازد . در ادامه با مطالعه نمونه شهري تهـران و نمونـه مـوردي پـروژه بـرج مخابراتي تلويزيوني ميلاد ( يادمان ) ، پروژه هاي شهري در ايران را آسيب شناسي مي نمايد و سپس با مقايـسه نمونه هاي مشابه شهري و پروژه برج مخابراتي و تلويزيوني KL Tower كوالالامپور به جمع بنـدي نهـايي مي پردازد . در طي مطالعه مذكور تصاوير و مستندات نمونه هاي مذكور مورد استفاده قرار مي گيرد . از مهمترين دستاوردهاي اين نوشتار آسيب شناسـي پـروژه هـاي شـهري در ايـران بـويژه تهـران و ارائـه پيشنهاداتي براي تعاملات بخش هاي سياست گذ اري، كارفرمايي و اجرايي در زمينه جايگاه و وظايف متقابـل طرفين مؤثر اجراي پروژه هاي شهري مي باشد .

آسیب شناسی مشارکت اجتماعی جوامع شهری ایران

نویسنده:مهندس عبدالاحد ملکرئیسی

تعریف مشارکت

مشارکت در واقع نوعی رفتار اجتماعی ، مبتنی بر اعتقاد و منافع شخصی یا گروهی است. مشارکت عبارت است از میزان دخالت اعضای نظام در فرآیند تصمیم گیری. در حقیقت جوهر مشارکت ، منابع مشترک گروه در جامعه و منافع مشترک فرد درگروه است.(لهسایی زاده ، 1383).

مشارکت سهمی در چیزی داشتن و از آن سود بردن و یا در گروهی شرکت جستن و بنابراین با آن همکاری داشتن است. به همین جهت از دیدگاه جامعه شناسی باید بین مشارکت به عنوان حالت یا وضع (امر شرکت نمودن) و مشارکت به عنوان عمل و تعهد (عمل شرکت ) تمیز قایل شد. مشارکت در معنای اول از تعلق به گروهی خاص و داشتن سهمی در هستی آن خبر می دهد و در معنای دوم داشتن شرکتی فعالانه در گروه را می رساند و به فعالیت اجتماعی انجام شده نظر دارد. (بیرو ، 1370).

از دیدگاه جامعه شناسی ،مشارکت به معنای احساس تعلق به گروه و شرکت فعالانه و داوطلبانه در آن که به فعالیت اجتماعی منجر می گردد، حائز اهمیت است. از این نظر، مشارکت، فرآیند سازمان یافته ای است که فرد در آن به فعالیتی ارادی و داوطلبانه دست می زند (روزنامه همشهری:1386).مشارکت اجتماعی شرکت فعالانه در حیات سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی و به طور کلی تمامی ابعاد حیات می باشد. (ساروخانی ، 521). مشارکت اجتماعی به آن دسته از فعالیت های ارادی دلالت دارد که از طریق آن اعضاء یک جامعه در امور محله ،شهر و روستا به طور مستقیم یا غیر مستقیم در شکل دادن حیات اجتماعی مشارکت دارند . (محسنی تبریزی 1375).

مشارکت در همۀ زمینه های زندگی اعم از از سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی وجود دارد. نقطۀ عطف در مفهوم مشارکت در همۀ عرصه های فوق ارادی و داوطلبانه بودن آن است.

بنابراین می توان چنین تصور کرد که افراد انسانی برای رفع نیازمندی ها و کسب منافع شخصی و گروهی یا در چارچوب اعتقادات خود به صورت داوطلبانه اقدام به مشارکت می کنند.

دو بعد مشارکت را می توان چنین برشمرد:

۱-مشارکت به معنای شرکت در تصمیم گیری ، تصمیم سازی و نظارت اجتماعی. از این نظر مشارکت شامل تمام فعالیت ها می شود که مستقیم یا غیر مستقیم منجر به تصمیم گیری در امور مربوط به جامعه انسانی خواهد شد. چنین برداشتی از مشارکت ریشه در مفهوم شهروندی و دموکراسی حاکم بر یونان باستان دارد.

۲-مشارکت به معنای تشریک مساعی و فعالیت های دسته جمعی برای  رفع نیازهای روزمره چون تأمین امنیت ، جمع آوری محصولات کشاورزی و . . .

 از این منظر مشارکت سابقه ای طولانی دارد که عمر آن به اندازه عمر زندگی اجتماعی بشر است.

اهمیت مشارکت اجتماعی

مشارکت اجتماعی عامل تقویت همبستگی در شبکه های اجتماعی است. حضور افراد در فعالیت ها و تصمیم گیری های اجتماعی در بلند مدت موجب تعمیق روابط بین اعضای جامعه ، افزایش احساس یگانگی ، سعۀ صدر و تسامح و تساهل گردیده و درنتیجه به توسعه نهادهای مدنی و دموکراتیک خواهد انجامید . تعصبات قومی و قبیله ای کاهش یافته و سنت های ریشه دار محلی به سوی عام نگری هدایت و در صورت لزوم به نفع هنجارهای دموکراتیک اصلاح خواهد شد. وانگهی می توان انتظار داشت که بسیاری از اموری که اکنون دولت متصدی انجام آن است در قالب فعالیت های اجتماعی توسط خود مردم اداره شده و در عمل هم حجم دولت کاهش یافته و هم افراد از طریق سامان دادن به این امور دین خود را به کلیت اجتماع ادا نمایند.

ازسویی میزان این مشارکتها بیانگر سطح توسعه یافتگی جامعه به حساب می آید . چرا که گستردگی، فراگیری و تنوع مشارکت اجتماعی جوامع در گرو بسط الگوهای تصمیم گیری ، نظارت و کنترل اجتماعی دموکراتیک و کثرت گرا است.بدیهی است در عرصه های غیر دموکراتیک که حاکمان حضور عامۀ مردم را در محافل تصمیم گیری و تصمیم سازی بر نمی تابندمشارکت اجتماعی مفهومی گنگ و مخدوش است . لذا توسعۀ سیاسی که مآلاً منجر به شایسته سالاری و حاکمیت مشروع می گردد زمینۀ مطلوب و مناسب برای توسعه همه جانبه وپایدار جامعه می باشد.

مقایسه وضعیت مشارکت اجتماعی در جوامع شهری و روستایی

مشارکت اجتماعی در جوامع شهری و روستایی از ابعاد مختلف با هم متفاوت است . به نحوی که مشارکت جوامع روستایی مبتنی بر نیاز و مشارکت شهری مبتنی بر آگاهی بوده و کسب آگاهی نیز مشروط به آموزش افراد می باشد. مشارکت اجتماعی در جوامع روستایی ایران را از دو دیدگاه می توان مورد بررسی قرار داد:

الف- از دیدگاه تصمیم گیری، تصمیم سازی و نظارت اجتماعی .

ب- از دیدگاه نشر یک مساعی و فعالیت های جمعی در امور مربوط به زندگی روزمره. در جوامع روستایی ایران هر دو شیوۀ مورد اشاره به وفور به کار گرفته می شوند. علت وجودی چنین مشارکت هایی را در ویژگی های خاص جوامع روستایی چون روابط اجتماعی نزدیک و چهره به چهره ، توقعات افراد از هم ، نظارت اجتماعی قوی در چارچوب وجدان جمعی ، یکنواختی سنت ها و باورها می توان یافت . در جوامع روستایی ایران ویژگی هایی چون وجود اعتماد بین اعضای جامعه روستایی ، همبستگی موجود بین آنان و ضرورت پایبندی به آن ، تخصص های یکسان و امکان مشارکت افراد ، ارجحیت همنوایی و همرنگی ، همگی زمینه های ظهور و پایداری مشارکت اجتماعی را فراهم نموده است.

 اساس جوامع روستایی ایران مبتنی بر نظام ایلی و قومی است لذا مشارکت افراد روستایی در امور اجتماعی نه به خاطر انگیزه های فردی بلکه عمیقاً تحت سیطرۀ گروه گرایی و قبیله گرایی است. از اینجا می توان به این نتیجه رسید که حضور مداوم روستائیان در عرصۀ مشارکت اجتماعی ناشی از تلاش آنان برای حفظ گروه، قوم ، قبیله و ایل و حفظ موجودیت و حریم مادی و معنوی آن است.

نیازهای زیر بنایی چون حفظ امنیت ایل، امور مربوط به کشاورزی ودامداری که ادامه حیات ایل وابسته به آن است ، محدودیت های محیطی و . . . سبب تقویت انگیزه های افراد برای اینگونه مشارکت ها است.

جوامع شهری ایران از مشارکت اجتماعی به نحوی که در روستاها دیده می شود محروم است. در شهرها برخلاف روستاها یکنواختی قومی و ایلی و در نتیجه یکنواختی آداب و رسوم وجود ندارد. تفاوت های فرهنگی موجود سبب می شود که نظارت اجتماعی و وجدان جمعی مانند آنچه که در روستا دیده می شود به چشم نخورد. بنابراین برای تأمین این نیاز اجتماعی (نظارت و کنترل اجتماعی )، قوانین و مقررات به کار گرفته می شود. از آنجا که لزوماً حضور یا عدم حضور در  بسیاری از عرصه های مشارکت اجتماعی تخلف از مقررات و قوانین حاکم نیست و از آنجا که این عدم حضور با وجدان جمعی مجازات نمی شود لذا میزان استقبال از این مشارکت ها کم است. تراکم جمعیت و عدم شناخت اجتماعی، فردگرایی و محوریت منفعت شخصی ، حاکمیت روابط عمودی و تمایز اجتماعی در کاهش میزان مشارکت اجتماعی جوامع شهری ایران نقشی اساسی دارد. نوع آموزش مدرسه ای در ایران که مبتنی بر آموزشی انفرادی است و ضعف مدیریت شهری و منطبق نبودن شیوه های مدیریت شهری با نیازهای روز، سبب ناتوانی در هدایت فرهنگی جامعه به سوی مشارکت اجتماعی است.

 راهکارهای توسعه مشارکت اجتماعی در جوامع شهری 

۱-  آموزش زیر بنای توسعۀ فرهنگی و اجتماعی است. آحاد تودۀ مردم با آگاهی از شیوه های مشارکت ، چگونگی فعالیت در آن ، نتایج و پیامدهای مشارکت اجتماعی می توانند با حضور خود میزان و شمول آن را ارتقاء دهند.

۲-اعتماد اجتماعی مؤلفه بسیار مهم در امر مشارکت است. اعتماد افراد نسبت به هم ،اعتماد افراد نسبت به نهادها و دولت و بالعکس سبب توسعه و تعمیق مشارکتهای اجتماعی می شود .  

 ۳-وجود فضای باز سیاسی ، امکان نقد و نقادی ، امکان تصمیم گیری و تصمیم سازی در امور شهری ، و به طور کلی همه گیری شیوه های دموکراتیک در زوایای مختلف زندگی شهری و تغییر ساختارها در این جهت،تنوع و بسط مشارکت های اجتماعی را به دنبال خواهد داشت.  

۴-تقویت و توسعۀ زمینه های مشارکت اجتماعی مردم در برنامه ریزی های شهری از طریق بهبود شیوه های مدیریت شهری 

۵-   تشویق فعالیت های جمعی و گروهی. 

۶-    تمرکز بر آموزش گروهی به جای آموزش انفرادی